{"id":"mnd14","title":"14. Tuvaṭakasuttaniddesa","languageCodes":["pi"],"languageNotes":{"en":"Bhikkhu Sujato · CC0","pi":"Mahāsaṅgīti edition · SuttaCentral"},"chapters":[{"id":"mnd14","title":"14. Tuvaṭakasuttaniddesa","units":[{"id":"mnd14:0","sourceIds":["mnd14:0.1","mnd14:0.2","mnd14:0.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Mahāniddesa\nAṭṭhakavagga\n14. Tuvaṭakasuttaniddesa"}},{"id":"mnd14:1","sourceIds":["mnd14:1.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha tuvaṭakasuttaniddesaṁ vakkhati—"}},{"id":"mnd14:2","sourceIds":["mnd14:2.1","mnd14:2.2","mnd14:2.3","mnd14:2.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Pucchāmi taṁ ādiccabandhu,\nVivekaṁ santipadañca mahesi;\nKathaṁ disvā nibbāti bhikkhu,\nAnupādiyāno lokasmiṁ kiñci."}},{"id":"mnd14:3","sourceIds":["mnd14:3.1","mnd14:3.2","mnd14:3.3","mnd14:3.4","mnd14:3.5","mnd14:3.6","mnd14:3.7","mnd14:3.8","mnd14:3.9","mnd14:3.10","mnd14:3.11","mnd14:3.12","mnd14:3.13"],"kind":"text","text":{"pi":"Pucchāmi taṁ ādiccabandhūti.\nPucchāti tisso pucchā—\nadiṭṭhajotanā pucchā, diṭṭhasaṁsandanā pucchā, vimaticchedanā pucchā.\nKatamā adiṭṭhajotanā pucchā?\nPakatiyā lakkhaṇaṁ aññātaṁ hoti adiṭṭhaṁ atulitaṁ atīritaṁ avibhūtaṁ avibhāvitaṁ, tassa ñāṇāya dassanāya tulanāya tīraṇāya vibhāvanāya pañhaṁ pucchati—\nayaṁ adiṭṭhajotanā pucchā.\nKatamā diṭṭhasaṁsandanā pucchā?\nPakatiyā lakkhaṇaṁ ñātaṁ hoti diṭṭhaṁ tulitaṁ tīritaṁ vibhūtaṁ vibhāvitaṁ, aññehi paṇḍitehi saddhiṁ saṁsandanatthāya pañhaṁ pucchati—\nayaṁ diṭṭhasaṁsandanā pucchā.\nKatamā vimaticchedanā pucchā?\nPakatiyā saṁsayapakkhando hoti vimatipakkhando dveḷhakajāto, “evaṁ nu kho, na nu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti so vimaticchedanatthāya pañhaṁ pucchati—\nayaṁ vimaticchedanā pucchā.\nImā tisso pucchā."}},{"id":"mnd14:4","sourceIds":["mnd14:4.1","mnd14:4.2","mnd14:4.3","mnd14:4.4","mnd14:4.5","mnd14:4.6","mnd14:4.7","mnd14:4.8","mnd14:4.9","mnd14:4.10","mnd14:4.11","mnd14:4.12"],"kind":"text","text":{"pi":"Aparāpi tisso pucchā—\nmanussapucchā, amanussapucchā, nimmitapucchā.\nKatamā manussapucchā?\nManussā buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchanti, bhikkhū pucchanti, bhikkhuniyo pucchanti, upāsakā pucchanti, upāsikāyo pucchanti, rājāno pucchanti, khattiyā pucchanti, brāhmaṇā pucchanti, vessā pucchanti, suddā pucchanti, gahaṭṭhā pucchanti, pabbajitā pucchanti—\nayaṁ manussapucchā.\nKatamā amanussapucchā?\nAmanussā buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchanti, nāgā pucchanti, supaṇṇā pucchanti, yakkhā pucchanti, asurā pucchanti, gandhabbā pucchanti, mahārājāno pucchanti, indā pucchanti, brahmāno pucchanti, devatāyo pucchanti—\nayaṁ amanussapucchā.\nKatamā nimmitapucchā?\nYaṁ bhagavā rūpaṁ abhinimmināti manomayaṁ sabbaṅgapaccaṅgaṁ ahīnindriyaṁ taṁ so nimmito buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchati, bhagavā tassa visajjeti—\nayaṁ nimmitapucchā.\nImā tisso pucchā."}},{"id":"mnd14:5","sourceIds":["mnd14:5.1","mnd14:5.2","mnd14:5.3","mnd14:5.4","mnd14:5.5","mnd14:5.6","mnd14:5.7","mnd14:5.8","mnd14:5.9","mnd14:5.10","mnd14:5.11","mnd14:5.12","mnd14:5.13","mnd14:5.14","mnd14:5.15","mnd14:5.16","mnd14:5.17","mnd14:5.18","mnd14:5.19","mnd14:5.20"],"kind":"text","text":{"pi":"Aparāpi tisso pucchā—\nattatthapucchā, paratthapucchā, ubhayatthapucchā.\nAparāpi tisso pucchā—\ndiṭṭhadhammikatthapucchā, samparāyikatthapucchā, paramatthapucchā.\nAparāpi tisso pucchā—\nanavajjatthapucchā, nikkilesatthapucchā, vodānatthapucchā.\nAparāpi tisso pucchā—\natītapucchā, anāgatapucchā, paccuppannapucchā.\nAparāpi tisso pucchā—\najjhattapucchā, bahiddhāpucchā, ajjhattabahiddhāpucchā.\nAparāpi tisso pucchā—\nkusalapucchā, akusalapucchā, abyākatapucchā.\nAparāpi tisso pucchā—\nkhandhapucchā, dhātupucchā, āyatanapucchā.\nAparāpi tisso pucchā—\nsatipaṭṭhānapucchā, sammappadhānapucchā, iddhipādapucchā.\nAparāpi tisso pucchā—\nindriyapucchā, balapucchā, bojjhaṅgapucchā.\nAparāpi tisso pucchā—\nmaggapucchā, phalapucchā, nibbānapucchā."}},{"id":"mnd14:6","sourceIds":["mnd14:6.1","mnd14:6.2","mnd14:6.3","mnd14:6.4","mnd14:6.5","mnd14:6.6","mnd14:6.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Pucchāmi tanti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi taṁ, “kathayassu me”ti—\npucchāmi taṁ.\nĀdiccabandhūti.\nĀdicco vuccati sūriyo.\nSūriyo gotamo gottena, bhagavāpi gotamo gottena, bhagavā sūriyassa gottañātako gottabandhu;\ntasmā buddho ādiccabandhūti—\npucchāmi taṁ ādiccabandhu."}},{"id":"mnd14:7","sourceIds":["mnd14:7.1","mnd14:7.2","mnd14:7.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Vivekaṁ santipadañca mahesīti.\nVivekāti tayo vivekā—\nkāyaviveko, cittaviveko, upadhiviveko."}},{"id":"mnd14:8","sourceIds":["mnd14:8.1","mnd14:8.2","mnd14:8.3","mnd14:8.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamo kāyaviveko?\nIdha bhikkhu vivittaṁ senāsanaṁ bhajati araññaṁ rukkhamūlaṁ pabbataṁ kandaraṁ giriguhaṁ susānaṁ vanapatthaṁ abbhokāsaṁ palālapuñjaṁ kāyena vivittena viharati.\nSo eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṁ kappeti, eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti—\nayaṁ kāyaviveko."}},{"id":"mnd14:9","sourceIds":["mnd14:9.1","mnd14:9.2","mnd14:9.3","mnd14:9.4","mnd14:9.5","mnd14:9.6","mnd14:9.7","mnd14:9.8","mnd14:9.9","mnd14:9.10","mnd14:9.11","mnd14:9.12","mnd14:9.13","mnd14:9.14"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamo cittaviveko?\nPaṭhamaṁ jhānaṁ samāpannassa nīvaraṇehi cittaṁ vivittaṁ hoti,\ndutiyaṁ jhānaṁ samāpannassa vitakkavicārehi cittaṁ vivittaṁ hoti,\ntatiyaṁ jhānaṁ samāpannassa pītiyā cittaṁ vivittaṁ hoti,\ncatutthaṁ jhānaṁ samāpannassa sukhadukkhehi cittaṁ vivittaṁ hoti,\nākāsānañcāyatanaṁ samāpannassa rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti,\nviññāṇañcāyatanaṁ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti,\nākiñcaññāyatanaṁ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti,\nnevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti.\nSotāpannassa sakkāyadiṭṭhiyā vicikicchāya sīlabbataparāmāsā diṭṭhānusayā vicikicchānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ vivittaṁ hoti.\nSakadāgāmissa oḷārikā kāmarāgasaṁyojanā paṭighasaṁyojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ vivittaṁ hoti.\nAnāgāmissa anusahagatā kāmarāgasaṁyojanā paṭighasaṁyojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ vivittaṁ hoti.\nArahato rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi bahiddhā ca sabbanimittehi cittaṁ vivittaṁ hoti—\nayaṁ cittaviveko."}},{"id":"mnd14:10","sourceIds":["mnd14:10.1","mnd14:10.2","mnd14:10.3","mnd14:10.4","mnd14:10.5","mnd14:10.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamo upadhiviveko?\nUpadhi vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.\nUpadhiviveko vuccati amataṁ nibbānaṁ.\nYo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ—\nayaṁ upadhiviveko.\nKāyaviveko ca vivekaṭṭhakāyānaṁ nekkhammābhiratānaṁ, cittaviveko ca parisuddhacittānaṁ paramavodānappattānaṁ, upadhiviveko ca nirupadhīnaṁ puggalānaṁ visaṅkhāragatānaṁ."}},{"id":"mnd14:11","sourceIds":["mnd14:11.1","mnd14:11.2","mnd14:11.3","mnd14:11.4","mnd14:11.5","mnd14:11.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Santīti ekena ākārena santipi santipadampi taṁyeva amataṁ nibbānaṁ, yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.\nVuttañhetaṁ bhagavatā—\n“santametaṁ padaṁ, paṇītametaṁ padaṁ, yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānan”ti.\nAtha aparena ākārena ye dhammā santādhigamāya santiphusanāya santisacchikiriyāya saṁvattanti, seyyathidaṁ—\ncattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo—\nime vuccanti santipadaṁ tāṇapadaṁ leṇapadaṁ saraṇapadaṁ abhayapadaṁ accutapadaṁ amatapadaṁ nibbānapadaṁ."}},{"id":"mnd14:12","sourceIds":["mnd14:12.1","mnd14:12.2","mnd14:12.3","mnd14:12.4","mnd14:12.5","mnd14:12.6","mnd14:12.7","mnd14:12.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Mahesīti kiṁ mahesi bhagavā.\nMahantaṁ sīlakkhandhaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi, mahantaṁ samādhikkhandhaṁ …pe…\nmahantaṁ paññākkhandhaṁ …\nmahantaṁ vimuttikkhandhaṁ …\nmahantaṁ vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi;\nmahato tamokāyassa padālanaṁ, mahato vipallāsassa bhedanaṁ, mahato taṇhāsallassa abbahanaṁ, mahato diṭṭhisaṅghāṭassa viniveṭhanaṁ, mahato mānadhajassa papātanaṁ, mahato abhisaṅkhārassa vūpasamaṁ, mahato oghassa nittharaṇaṁ, mahato bhārassa nikkhepanaṁ, mahato saṁsāravaṭṭassa upacchedaṁ, mahato santāpassa nibbāpanaṁ, mahato pariḷāhassa paṭipassaddhiṁ, mahato dhammadhajassa ussāpanaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi, mahante satipaṭṭhāne mahante sammappadhāne mahante iddhipāde mahantāni indriyāni mahantāni balāni mahante bojjhaṅge mahantaṁ ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ mahantaṁ paramatthaṁ amataṁ nibbānaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi;\nmahesakkhehi vā sattehi esito gavesito pariyesito kahaṁ buddho kahaṁ bhagavā kahaṁ devadevo kahaṁ narāsabhoti mahesīti—\nvivekaṁ santipadañca mahesi."}},{"id":"mnd14:13","sourceIds":["mnd14:13.1","mnd14:13.2","mnd14:13.3","mnd14:13.4","mnd14:13.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ disvā nibbāti bhikkhūti.\nKathaṁ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā attano rāgaṁ nibbāpeti, dosaṁ nibbāpeti, mohaṁ nibbāpeti, kodhaṁ … upanāhaṁ … makkhaṁ … paḷāsaṁ … issaṁ … macchariyaṁ … māyaṁ … sāṭheyyaṁ … thambhaṁ … sārambhaṁ … mānaṁ … atimānaṁ … madaṁ … pamādaṁ … sabbe kilese … sabbe duccarite … sabbe darathe … sabbe pariḷāhe … sabbe santāpe …\nsabbākusalābhisaṅkhāre nibbāpeti sameti upasameti vūpasameti paṭipassambheti.\nBhikkhūti puthujjanakalyāṇako vā bhikkhu sekho vā bhikkhūti—\nkathaṁ disvā nibbāti bhikkhu."}},{"id":"mnd14:14","sourceIds":["mnd14:14.1","mnd14:14.2","mnd14:14.3","mnd14:14.4","mnd14:14.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Anupādiyāno lokasmiṁ kiñcīti.\nCatūhi upādānehi anupādiyamāno agaṇhayamāno aparāmasamāno anabhinivisamāno.\nLokasminti apāyaloke manussaloke devaloke, khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.\nKiñcīti kiñci rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagatanti—\nanupādiyāno lokasmiṁ kiñci."}},{"id":"mnd14:15","sourceIds":["mnd14:15.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha so nimmito—"}},{"id":"mnd14:16","sourceIds":["mnd14:16.1","mnd14:16.2","mnd14:16.3","mnd14:16.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Pucchāmi taṁ ādiccabandhu,\nVivekaṁ santipadañca mahesi;\nKathaṁ disvā nibbāti bhikkhu,\nAnupādiyāno lokasmiṁ kiñcī”ti."}},{"id":"mnd14:17","sourceIds":["mnd14:17.1","mnd14:17.2","mnd14:17.3","mnd14:17.4","mnd14:17.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Mūlaṁ papañcasaṅkhāya,\n(iti bhagavā)\nMantā asmīti sabbamuparundhe;\nYā kāci taṇhā ajjhattaṁ,\nTāsaṁ vinayā sadā sato sikkhe."}},{"id":"mnd14:18","sourceIds":["mnd14:18.1","mnd14:18.2","mnd14:18.3","mnd14:18.4","mnd14:18.5","mnd14:18.6","mnd14:18.7","mnd14:18.8","mnd14:18.9"],"kind":"text","text":{"pi":"Mūlaṁ papañcasaṅkhāya, (iti bhagavā) mantā asmīti sabbamuparundheti.\nPapañcāyeva papañcasaṅkhā.\nTaṇhāpapañcasaṅkhā diṭṭhipapañcasaṅkhā.\nKatamaṁ taṇhāpapañcassa mūlaṁ?\nAvijjāmūlaṁ, ayonisomanasikāro mūlaṁ, asmimāno mūlaṁ, ahirikaṁ mūlaṁ, anottappaṁ mūlaṁ, uddhaccaṁ mūlaṁ—\nidaṁ taṇhāpapañcassa mūlaṁ.\nKatamaṁ diṭṭhipapañcassa mūlaṁ?\nAvijjāmūlaṁ, ayonisomanasikāro mūlaṁ, asmimāno mūlaṁ, ahirikaṁ mūlaṁ, anottappaṁ mūlaṁ, uddhaccaṁ mūlaṁ—\nidaṁ diṭṭhipapañcassa mūlaṁ."}},{"id":"mnd14:19","sourceIds":["mnd14:19.1","mnd14:19.2","mnd14:19.3","mnd14:19.4","mnd14:19.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Bhagavāti gāravādhivacanaṁ.\nApi ca bhaggarāgoti bhagavā, bhaggadosoti bhagavā, bhaggamohoti bhagavā, bhaggamānoti bhagavā, bhaggadiṭṭhīti bhagavā, bhaggakaṇḍakoti bhagavā, bhaggakilesoti bhagavā, bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā, bhavānaṁ antakaroti bhagavā, bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā;\nbhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā, bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ arūpasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhibhāyatanānaṁ navannaṁ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṁ saññābhāvanānaṁ dasannaṁ kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ buddhadhammānanti bhagavā, bhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ na pitarā kataṁ na bhātarā kataṁ na bhaginiyā kataṁ na mittāmaccehi kataṁ na ñātisālohitehi kataṁ na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ na devatāhi kataṁ;\nvimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—\nmūlaṁ papañcasaṅkhāya iti bhagavā."}},{"id":"mnd14:20","sourceIds":["mnd14:20.1","mnd14:20.2","mnd14:20.3","mnd14:20.4","mnd14:20.5","mnd14:20.6","mnd14:20.7","mnd14:20.8","mnd14:20.9","mnd14:20.10","mnd14:20.11","mnd14:20.12"],"kind":"text","text":{"pi":"Mantā asmīti sabbamuparundheti.\nMantā vuccati paññā.\nYā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.\nAsmīti rūpe asmīti māno asmīti chando asmīti anusayo;\nvedanāya …\nsaññāya …\nsaṅkhāresu …\nviññāṇe asmīti māno asmīti chando asmīti anusayoti.\nMūlaṁ papañcasaṅkhāya iti bhagavā.\nMantā asmīti sabbamuparundheti.\nPapañcasaṅkhāya mūlañca asmimānañca mantāya sabbaṁ rundheyya uparundheyya nirodheyya vūpasameyya atthaṅgameyya paṭipassambheyyāti—\nmūlaṁ papañcasaṅkhāya iti bhagavā, mantā asmīti sabbamuparundhe."}},{"id":"mnd14:21","sourceIds":["mnd14:21.1","mnd14:21.2","mnd14:21.3","mnd14:21.4","mnd14:21.5","mnd14:21.6","mnd14:21.7","mnd14:21.8","mnd14:21.9","mnd14:21.10","mnd14:21.11"],"kind":"text","text":{"pi":"Yā kāci taṇhā ajjhattanti.\nYā kācīti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—\nyā kācīti.\nTaṇhāti rūpataṇhā …pe…\ndhammataṇhā.\nAjjhattanti ajjhattasamuṭṭhānā vā sā taṇhāti—\najjhattaṁ.\nAtha vā ajjhattikaṁ vuccati cittaṁ.\nYaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu.\nCittena sā taṇhā sahagatā sahajātā saṁsaṭṭhā sampayuttā ekuppādā ekanirodhā ekavatthukā ekārammaṇātipi ajjhattanti—\nyā kāci taṇhā ajjhattaṁ."}},{"id":"mnd14:22","sourceIds":["mnd14:22.1","mnd14:22.2","mnd14:22.3","mnd14:22.4","mnd14:22.5","mnd14:22.6","mnd14:22.7","mnd14:22.8","mnd14:22.9","mnd14:22.10","mnd14:22.11","mnd14:22.12","mnd14:22.13","mnd14:22.14","mnd14:22.15","mnd14:22.16","mnd14:22.17"],"kind":"text","text":{"pi":"Tāsaṁ vinayā sadā sato sikkheti.\nSadāti sadā sabbadā sabbakālaṁ niccakālaṁ dhuvakālaṁ, satataṁ samitaṁ abbokiṇṇaṁ poṅkhānupoṅkhaṁ udakūmigajātaṁ avīcisantatisahitaṁ phusitaṁ, purebhattaṁ pacchābhattaṁ, purimaṁ yāmaṁ majjhimaṁ yāmaṁ pacchimaṁ yāmaṁ, kāḷe juṇhe, vasse hemante gimhe, purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandhe.\nSatoti catūhi kāraṇehi sato—\nkāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato,\nvedanāsu …pe…\ncitte …pe…\ndhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato.\nAparehipi catūhi kāraṇehi sato—\nasati parivajjanāya sato, satikaraṇīyānaṁ dhammānaṁ katattā sato, satipaṭipakkhānaṁ dhammānaṁ hatattā sato, satinimittānaṁ asammuṭṭhattā sato.\nAparehipi catūhi kāraṇehi sato—\nsatiyā samannāgatattā sato, satiyā vasitattā sato, satiyā pāguññatāya sato, satiyā apaccorohaṇatāya sato.\nAparehipi catūhi kāraṇehi sato—\nsattattā sato, santattā sato, samitattā sato, santadhammasamannāgatattā sato.\nBuddhānussatiyā sato, dhammānussatiyā sato, saṅghānussatiyā sato, sīlānussatiyā sato, cāgānussatiyā sato, devatānussatiyā sato, ānāpānassatiyā sato, maraṇassatiyā sato, kāyagatāsatiyā sato, upasamānussatiyā sato.\nYā sati anussati paṭissati, sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā, sati satindriyaṁ satibalaṁ sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo—\nayaṁ vuccati sati.\nImāya satiyā upeto samupeto, upagato samupagato, upapanno samupapanno, samannāgato so vuccati sato."}},{"id":"mnd14:23","sourceIds":["mnd14:23.1","mnd14:23.2","mnd14:23.3","mnd14:23.4","mnd14:23.5","mnd14:23.6","mnd14:23.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Sikkheti tisso sikkhā—\nadhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā.\nKatamā adhisīlasikkhā?\nIdha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu,\nkhuddako sīlakkhandho …\nmahanto sīlakkhandho, sīlaṁ patiṭṭhā ādi caraṇaṁ saṁyamo saṁvaro mukhaṁ pamukhaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā—\nayaṁ adhisīlasikkhā."}},{"id":"mnd14:24","sourceIds":["mnd14:24.1","mnd14:24.2","mnd14:24.3","mnd14:24.4","mnd14:24.5","mnd14:24.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamā adhicittasikkhā?\nIdha bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.\nVitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.\nPītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti “upekkhako satimā sukhavihārī”ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.\nSukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati—\nayaṁ adhicittasikkhā."}},{"id":"mnd14:25","sourceIds":["mnd14:25.1","mnd14:25.2","mnd14:25.3","mnd14:25.4","mnd14:25.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamā adhipaññāsikkhā?\nIdha bhikkhu paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā.\nSo “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti,\n“ime āsavā”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti—\nayaṁ adhipaññāsikkhā."}},{"id":"mnd14:26","sourceIds":["mnd14:26.1","mnd14:26.2","mnd14:26.3","mnd14:26.4","mnd14:26.5","mnd14:26.6","mnd14:26.7","mnd14:26.8","mnd14:26.9","mnd14:26.10","mnd14:26.11","mnd14:26.12","mnd14:26.13","mnd14:26.14","mnd14:26.15","mnd14:26.16","mnd14:26.17","mnd14:26.18"],"kind":"text","text":{"pi":"Tāsaṁ vinayā sadā sato sikkheti.\nTāsaṁ taṇhānaṁ vinayāya paṭivinayāya pahānāya vūpasamāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya;\nimā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya,\npajānanto sikkheyya,\npassanto sikkheyya,\npaccavekkhanto sikkheyya,\ncittaṁ adhiṭṭhahanto sikkheyya,\nsaddhāya adhimuccanto sikkheyya,\nvīriyaṁ paggaṇhanto sikkheyya,\nsatiṁ upaṭṭhapento sikkheyya,\ncittaṁ samādahanto sikkheyya,\npaññāya pajānanto sikkheyya,\nabhiññeyyaṁ abhijānanto sikkheyya,\npariññeyyaṁ parijānanto sikkheyya,\npahātabbaṁ pajahanto sikkheyya,\nbhāvetabbaṁ bhāvento sikkheyya,\nsacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—\ntāsaṁ vinayā sadā sato sikkhe."}},{"id":"mnd14:27","sourceIds":["mnd14:27.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd14:28","sourceIds":["mnd14:28.1","mnd14:28.2","mnd14:28.3","mnd14:28.4","mnd14:28.5"],"kind":"text","text":{"pi":"“Mūlaṁ papañcasaṅkhāya,\n(iti bhagavā)\nMantā asmīti sabbamuparundhe;\nYā kāci taṇhā ajjhattaṁ,\nTāsaṁ vinayā sadā sato sikkhe”ti."}},{"id":"mnd14:29","sourceIds":["mnd14:29.1","mnd14:29.2","mnd14:29.3","mnd14:29.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Yaṁ kiñci dhammamabhijaññā,\nAjjhattaṁ atha vāpi bahiddhā;\nNa tena thāmaṁ kubbetha,\nNa hi sā nibbuti sataṁ vuttā."}},{"id":"mnd14:30","sourceIds":["mnd14:30.1","mnd14:30.2","mnd14:30.3","mnd14:30.4","mnd14:30.5","mnd14:30.6","mnd14:30.7","mnd14:30.8","mnd14:30.9","mnd14:30.10","mnd14:30.11","mnd14:30.12"],"kind":"text","text":{"pi":"Yaṁ kiñci dhammamabhijaññā ajjhattanti.\nYaṁ kiñci attano guṇaṁ jāneyya kusale vā dhamme abyākate vā dhamme.\nKatame attano guṇā?\nUccā kulā pabbajito vā assaṁ, mahābhogakulā pabbajito vā assaṁ, uḷārabhogakulā pabbajito vā assaṁ, ñāto yasassī sagahaṭṭhapabbajitānanti vā assaṁ,\nlābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti vā assaṁ, suttantiko vā assaṁ, vinayadharo vā assaṁ, dhammakathiko vā assaṁ, āraññiko vā assaṁ, piṇḍapātiko vā assaṁ, paṁsukūliko vā assaṁ, tecīvariko vā assaṁ, sapadānacāriko vā assaṁ, khalupacchābhattiko vā assaṁ, nesajjiko vā assaṁ, yathāsanthatiko vā assaṁ,\npaṭhamassa jhānassa lābhīti vā assaṁ, dutiyassa jhānassa lābhīti vā assaṁ, tatiyassa jhānassa lābhīti vā assaṁ, catutthassa jhānassa lābhīti vā assaṁ, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā assaṁ, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā … ākiñcaññāyatanasamāpattiyā … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā assaṁ—\nime vuccanti attano guṇā.\nYaṁ kiñci attano guṇaṁ jāneyya ājāneyya vijāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyyāti—\nyaṁ kiñci dhammamabhijaññā ajjhattaṁ.\nAtha vāpi bahiddhāti.\nUpajjhāyassa vā ācariyassa vā te guṇā assūti—\natha vāpi bahiddhā."}},{"id":"mnd14:31","sourceIds":["mnd14:31.1","mnd14:31.2","mnd14:31.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Na tena thāmaṁ kubbethāti.\nAttano vā guṇena paresaṁ vā guṇena thāmaṁ na kareyya, thambhaṁ na kareyya, mānaṁ na kareyya, unnatiṁ na kareyya, unnamaṁ na kareyya, na tena mānaṁ janeyya, na tena thaddho assa patthaddho paggahitasiroti—\nna tena thāmaṁ kubbetha."}},{"id":"mnd14:32","sourceIds":["mnd14:32.1","mnd14:32.2","mnd14:32.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Na hi sā nibbuti sataṁ vuttāti.\nSatānaṁ santānaṁ sappurisānaṁ buddhānaṁ buddhasāvakānaṁ paccekabuddhānaṁ sā nibbutīti na vuttā na pavuttā na ācikkhitā na desitā na paññapitā na paṭṭhapitā na vivaṭā na vibhattā na uttānīkatā nappakāsitāti—\nna hi sā nibbuti sataṁ vuttā."}},{"id":"mnd14:33","sourceIds":["mnd14:33.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd14:34","sourceIds":["mnd14:34.1","mnd14:34.2","mnd14:34.3","mnd14:34.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Yaṁ kiñci dhammamabhijaññā,\nAjjhattaṁ atha vāpi bahiddhā;\nNa tena thāmaṁ kubbetha,\nNa hi sā nibbuti sataṁ vuttā”ti."}},{"id":"mnd14:35","sourceIds":["mnd14:35.1","mnd14:35.2","mnd14:35.3","mnd14:35.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Seyyo na tena maññeyya,\nNīceyyo atha vāpi sarikkho;\nPhuṭṭho anekarūpehi,\nNātumānaṁ vikappayaṁ tiṭṭhe."}},{"id":"mnd14:36","sourceIds":["mnd14:36.1","mnd14:36.2","mnd14:36.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Seyyo na tena maññeyyāti.\n“Seyyohamasmī”ti atimānaṁ na janeyya jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunāti—\nseyyo na tena maññeyya."}},{"id":"mnd14:37","sourceIds":["mnd14:37.1","mnd14:37.2","mnd14:37.3","mnd14:37.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Nīceyyo atha vāpi sarikkhoti.\n“Hīnohamasmī”ti omānaṁ na janeyya jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā.\n“Sadisohamasmī”ti mānaṁ na janeyya jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunāti—\nnīceyyo atha vāpi sarikkho."}},{"id":"mnd14:38","sourceIds":["mnd14:38.1","mnd14:38.2","mnd14:38.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Phuṭṭho anekarūpehīti.\nAnekavidhehi ākārehi phuṭṭho pareto samohito samannāgatoti—\nphuṭṭho anekarūpehi."}},{"id":"mnd14:39","sourceIds":["mnd14:39.1","mnd14:39.2","mnd14:39.3","mnd14:39.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Nātumānaṁ vikappayaṁ tiṭṭheti.\nĀtumā vuccati attā.\nAttānaṁ kappento vikappento vikappaṁ āpajjanto na tiṭṭheyyāti—\nnātumānaṁ vikappayaṁ tiṭṭhe."}},{"id":"mnd14:40","sourceIds":["mnd14:40.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd14:41","sourceIds":["mnd14:41.1","mnd14:41.2","mnd14:41.3","mnd14:41.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Seyyo na tena maññeyya,\nNīceyyo atha vāpi sarikkho;\nPhuṭṭho anekarūpehi,\nNātumānaṁ vikappayaṁ tiṭṭhe”ti."}},{"id":"mnd14:42","sourceIds":["mnd14:42.1","mnd14:42.2","mnd14:42.3","mnd14:42.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Ajjhattamevupasame,\nNa aññato bhikkhu santimeseyya;\nAjjhattaṁ upasantassa,\nNatthi attā kuto nirattā vā."}},{"id":"mnd14:43","sourceIds":["mnd14:43.1","mnd14:43.2","mnd14:43.3","mnd14:43.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Ajjhattamevupasameti.\nAjjhattaṁ rāgaṁ sameyya, dosaṁ sameyya, mohaṁ sameyya, kodhaṁ … upanāhaṁ … makkhaṁ … paḷāsaṁ … issaṁ … macchariyaṁ … māyaṁ … sāṭheyyaṁ … thambhaṁ … sārambhaṁ … mānaṁ … atimānaṁ … madaṁ … pamādaṁ … sabbe kilese … sabbe duccarite … sabbe darathe … sabbe pariḷāhe … sabbe santāpe …\nsabbākusalābhisaṅkhāre sameyya upasameyya vūpasameyya nibbāpeyya paṭipassambheyyāti—\najjhattamevupasame."}},{"id":"mnd14:44","sourceIds":["mnd14:44.1","mnd14:44.2","mnd14:44.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Na aññato bhikkhu santimeseyyāti.\nAññato asuddhimaggena, micchāpaṭipadāya, aniyyānapatena, aññatra satipaṭṭhānehi, aññatra sammappadhānehi, aññatra iddhipādehi, aññatra indriyehi, aññatra balehi, aññatra bojjhaṅgehi, aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā santiṁ upasantiṁ vūpasantiṁ nibbutiṁ paṭipassaddhiṁ na eseyya na gaveseyya na pariyeseyyāti—\nna aññato bhikkhu santimeseyya."}},{"id":"mnd14:45","sourceIds":["mnd14:45.1","mnd14:45.2","mnd14:45.3","mnd14:45.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Ajjhattaṁ upasantassāti.\nAjjhattaṁ rāgaṁ santassa, dosaṁ santassa, mohaṁ santassa …pe…\nsabbākusalābhisaṅkhāre santassa upasantassa vūpasantassa nibbutassa paṭipassaddhiyāti—\najjhattaṁ upasantassa."}},{"id":"mnd14:46","sourceIds":["mnd14:46.1","mnd14:46.2","mnd14:46.3","mnd14:46.4","mnd14:46.5","mnd14:46.6","mnd14:46.7","mnd14:46.8","mnd14:46.9","mnd14:46.10"],"kind":"text","text":{"pi":"Natthi attā kuto nirattā vāti.\nNatthīti paṭikkhepo.\nAttāti attadiṭṭhi natthi;\nnirattāti ucchedadiṭṭhi natthi.\nAttāti gahitaṁ natthi;\nnirattāti muñcitabbaṁ natthi.\nYassatthi gahitaṁ, tassatthi muñcitabbaṁ.\nYassatthi muñcitabbaṁ, tassa gahitaṁ gāhaṁ muñcanaṁ samatikkanto arahā vuddhipārihānivītivatto.\nSo vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātimaraṇasaṁsāro, natthi tassa punabbhavoti—\nnatthi attā kuto nirattā vā."}},{"id":"mnd14:47","sourceIds":["mnd14:47.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd14:48","sourceIds":["mnd14:48.1","mnd14:48.2","mnd14:48.3","mnd14:48.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Ajjhattamevupasame,\nNa aññato bhikkhu santimeseyya;\nAjjhattaṁ upasantassa,\nNatthi attā kuto nirattā vā”ti."}},{"id":"mnd14:49","sourceIds":["mnd14:49.1","mnd14:49.2","mnd14:49.3","mnd14:49.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Majjhe yathā samuddassa,\nŪmi no jāyatī ṭhito hoti;\nEvaṁ ṭhito anejassa,\nUssadaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci."}},{"id":"mnd14:50","sourceIds":["mnd14:50.1","mnd14:50.2","mnd14:50.3","mnd14:50.4","mnd14:50.5","mnd14:50.6","mnd14:50.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Majjhe yathā samuddassa, ūmi no jāyatī ṭhito hotīti.\nSamuddo caturāsītiyojanasahassāni ubbedhena gambhīro.\nHeṭṭhā cattārīsayojanasahassāni udakaṁ macchakacchapehi kampati.\nUpari cattārīsayojanasahassāni udakaṁ vātehi kampati.\nMajjhe cattārīsayojanasahassāni udakaṁ na kampati na vikampati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhati.\nAnerito aghaṭṭito acalito aluḷito abhanto vūpasanto tatra ūmi no jāyati, ṭhito hoti samuddoti.\nEvampi majjhe yathā samuddassa ūmi no jāyatī ṭhito hoti."}},{"id":"mnd14:51","sourceIds":["mnd14:51.1","mnd14:51.2","mnd14:51.3","mnd14:51.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā sattannaṁ pabbatānaṁ antarikāsu sattasīdantarā mahāsamuddā.\nTatra udakaṁ na kampati na vikampati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhati.\nAnerito aghaṭṭito acalito aluḷito abhanto vūpasanto tatra ūmi no jāyati, ṭhito hoti samuddoti.\nEvampi majjhe yathā samuddassa ūmi no jāyatī ṭhito hoti."}},{"id":"mnd14:52","sourceIds":["mnd14:52.1","mnd14:52.2","mnd14:52.3","mnd14:52.4","mnd14:52.5","mnd14:52.6","mnd14:52.7","mnd14:52.8","mnd14:52.9","mnd14:52.10"],"kind":"text","text":{"pi":"Evaṁ ṭhito anejassāti.\nEvanti opammasampaṭipādanaṁ.\nṬhitoti lābhepi na kampati, alābhepi na kampati, yasepi na kampati, ayasepi na kampati, pasaṁsāyapi na kampati, nindāyapi na kampati, sukhepi na kampati, dukkhepi na kampati na vikampati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti—\nevaṁ ṭhito.\nAnejassāti ejā vuccati taṇhā.\nYo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.\nYassesā ejā taṇhā pahīnā ucchinnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati anejo.\nEjāya pahīnattā anejo;\nso lābhepi na iñjati, alābhepi na iñjati, yasepi na iñjati, ayasepi na iñjati, pasaṁsāyapi na iñjati, nindāyapi na iñjati, sukhepi na iñjati, dukkhepi na iñjati, na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti—\nevaṁ ṭhito anejassa."}},{"id":"mnd14:53","sourceIds":["mnd14:53.1","mnd14:53.2","mnd14:53.3","mnd14:53.4","mnd14:53.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Ussadaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñcīti.\nUssadāti sattussadā—\nrāgussadaṁ, dosussadaṁ, mohussadaṁ, mānussadaṁ, diṭṭhussadaṁ, kilesussadaṁ, kammussadaṁ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya.\nKuhiñcīti kuhiñci kismiñci katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—\nussadaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci."}},{"id":"mnd14:54","sourceIds":["mnd14:54.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd14:55","sourceIds":["mnd14:55.1","mnd14:55.2","mnd14:55.3","mnd14:55.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Majjhe yathā samuddassa,\nŪmi no jāyatī ṭhito hoti;\nEvaṁ ṭhito anejassa,\nUssadaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñcī”ti."}},{"id":"mnd14:56","sourceIds":["mnd14:56.1","mnd14:56.2","mnd14:56.3","mnd14:56.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Akittayī vivaṭacakkhu,\nSakkhidhammaṁ parissayavinayaṁ;\nPaṭipadaṁ vadehi bhaddante,\nPātimokkhaṁ atha vāpi samādhiṁ."}},{"id":"mnd14:57","sourceIds":["mnd14:57.1","mnd14:57.2","mnd14:57.3","mnd14:57.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Akittayī vivaṭacakkhūti.\nAkittayīti akittayi parikittayi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānimakāsi pakāsesīti akittayi.\nVivaṭacakkhūti bhagavā pañcahi cakkhūhi vivaṭacakkhu—\nmaṁsacakkhunāpi vivaṭacakkhu, dibbena cakkhunāpi vivaṭacakkhu, paññācakkhunāpi vivaṭacakkhu, buddhacakkhunāpi vivaṭacakkhu, samantacakkhunāpi vivaṭacakkhu."}},{"id":"mnd14:58","sourceIds":["mnd14:58.1","mnd14:58.2","mnd14:58.3","mnd14:58.4","mnd14:58.5","mnd14:58.6","mnd14:58.7","mnd14:58.8","mnd14:58.9","mnd14:58.10","mnd14:58.11","mnd14:58.12","mnd14:58.13","mnd14:58.14","mnd14:58.15","mnd14:58.16","mnd14:58.17","mnd14:58.18","mnd14:58.19","mnd14:58.20"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi vivaṭacakkhu?\nMaṁsacakkhumhipi bhagavato pañca vaṇṇā saṁvijjanti—\nnīlo ca vaṇṇo, pītako ca vaṇṇo, lohitako ca vaṇṇo, kaṇho ca vaṇṇo, odāto ca vaṇṇo.\nAkkhilomāni ca bhagavato yattha ca akkhilomāni patiṭṭhitāni taṁ nīlaṁ hoti sunīlaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ umāpupphasamānaṁ.\nTassa parato pītakaṁ hoti supītakaṁ suvaṇṇavaṇṇaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ kaṇikārapupphasamānaṁ.\nUbhato ca akkhikūṭāni bhagavato lohitakāni honti sulohitakāni pāsādikāni dassaneyyāni indagopakasamānāni.\nMajjhe kaṇhaṁ hoti sukaṇhaṁ alūkhaṁ siniddhaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ addāriṭṭhakasamānaṁ.\nTassa parato odātaṁ hoti suodātaṁ setaṁ paṇḍaraṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ osadhitārakasamānaṁ.\nTena bhagavā pākatikena maṁsacakkhunā attabhāvapariyāpannena purimasucaritakammābhinibbattena samantā yojanaṁ passati divā ceva rattiñca.\nYadā hipi caturaṅgasamannāgato andhakāro hoti.\nSūriyo vā atthaṅgato hoti.\nKāḷapakkho ca uposatho hoti.\nTibbo ca vanasaṇḍo hoti.\nMahā ca kāḷamegho abbhuṭṭhito hoti.\nEvarūpepi caturaṅgasamannāgate andhakāre samantā yojanaṁ passati.\nNatthi so kuṭṭo vā kavāṭaṁ vā pākāro vā pabbato vā gaccho vā latā vā āvaraṇaṁ rūpānaṁ dassanāya.\nEkañce tilaphalaṁ nimittaṁ katvā tilavāhe pakkhipeyya.\nTaññeva tilaphalaṁ uddhareyya.\nEvaṁ parisuddhaṁ bhagavato pākatikaṁ maṁsacakkhu.\nEvaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi vivaṭacakkhu."}},{"id":"mnd14:59","sourceIds":["mnd14:59.1","mnd14:59.2","mnd14:59.3","mnd14:59.4","mnd14:59.5","mnd14:59.6","mnd14:59.7","mnd14:59.8","mnd14:59.9","mnd14:59.10","mnd14:59.11"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā dibbena cakkhunāpi vivaṭacakkhu?\nBhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate.\nYathākammūpage satte pajānāti—\n“ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā.\nIme vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā”ti.\nIti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate;\nyathākammūpage satte pajānāti.\nĀkaṅkhamāno ca bhagavā ekampi lokadhātuṁ passeyya, dvepi lokadhātuyo passeyya, tissopi lokadhātuyo passeyya, catassopi lokadhātuyo passeyya, pañcapi lokadhātuyo passeyya, dasapi lokadhātuyo passeyya, vīsampi lokadhātuyo passeyya, tiṁsampi lokadhātuyo passeyya, cattālīsampi lokadhātuyo passeyya, paññāsampi lokadhātuyo passeyya, satampi lokadhātuyo passeyya, sahassimpi cūḷanikaṁ lokadhātuṁ passeyya, dvisahassimpi majjhimikaṁ lokadhātuṁ passeyya, tisahassimpi lokadhātuṁ passeyya, mahāsahassimpi lokadhātuṁ passeyya.\nYāvatakaṁ vā pana ākaṅkheyya tāvatakaṁ passeyya.\nEvaṁ parisuddhaṁ bhagavato dibbacakkhu.\nEvaṁ bhagavā dibbena cakkhunāpi vivaṭacakkhu."}},{"id":"mnd14:60","sourceIds":["mnd14:60.1","mnd14:60.2","mnd14:60.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā paññācakkhunāpi vivaṭacakkhu?\nBhagavā mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatapaṭisambhido catuvesārajjappatto dasabaladhārī purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā netā vinetā anunetā paññāpetā anijjhāpetā pekkhetā pasādetā.\nSo hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā."}},{"id":"mnd14:61","sourceIds":["mnd14:61.1","mnd14:61.2","mnd14:61.3","mnd14:61.4"],"kind":"text","text":{"pi":"So hi bhagavā jānaṁ jānāti passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato.\nNatthi tassa bhagavato aññātaṁ adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya.\nAtītaṁ anāgataṁ paccuppannaṁ upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṁ āgacchanti.\nYaṁ kiñci neyyaṁ nāma atthi jānitabbaṁ attattho vā parattho vā ubhayattho vā diṭṭhadhammiko vā attho samparāyiko vā attho uttāno vā attho gambhīro vā attho gūḷho vā attho paṭicchanno vā attho neyyo vā attho nīto vā attho anavajjo vā attho nikkileso vā attho vodāno vā attho paramattho vā attho, sabbaṁ taṁ antobuddhañāṇe parivattati."}},{"id":"mnd14:62","sourceIds":["mnd14:62.1","mnd14:62.2","mnd14:62.3","mnd14:62.4","mnd14:62.5","mnd14:62.6","mnd14:62.7","mnd14:62.8","mnd14:62.9","mnd14:62.10","mnd14:62.11","mnd14:62.12","mnd14:62.13"],"kind":"text","text":{"pi":"Sabbaṁ kāyakammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti\nsabbaṁ vacīkammaṁ …\nsabbaṁ manokammaṁ …\natīte buddhassa bhagavato appaṭihataṁ ñāṇaṁ, anāgate paccuppanne appaṭihataṁ ñāṇaṁ.\nYāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ;\nneyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ, neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi.\nAññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.\nYathā dvinnaṁ samuggapaṭalānaṁ sammāphusitānaṁ heṭṭhimaṁ samuggapaṭalaṁ uparimaṁ nātivattati, uparimaṁ samuggapaṭalaṁ heṭṭhimaṁ nātivattati, aññamaññapariyantaṭṭhāyino;\nevamevaṁ buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino.\nYāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ;\nneyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ.\nNeyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi.\nAññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā."}},{"id":"mnd14:63","sourceIds":["mnd14:63.1","mnd14:63.2","mnd14:63.3","mnd14:63.4","mnd14:63.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.\nSabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanapaṭibaddhā ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā.\nSabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.\nSabbesaṁ sattānaṁ bhagavā āsayaṁ jānāti, anusayaṁ jānāti, caritaṁ jānāti, adhimuttiṁ jānāti, apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti.\nSadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati."}},{"id":"mnd14:64","sourceIds":["mnd14:64.1","mnd14:64.2","mnd14:64.3","mnd14:64.4","mnd14:64.5","mnd14:64.6","mnd14:64.7","mnd14:64.8","mnd14:64.9","mnd14:64.10"],"kind":"text","text":{"pi":"Yathā ye keci macchakacchapā antamaso timitimiṅgalaṁ upādāya antomahāsamudde parivattanti;\nevamevaṁ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.\nYathā ye keci pakkhī antamaso garuḷaṁ venateyyaṁ upādāya ākāsassa padese parivattanti;\nevamevaṁ yepi te sāriputtasamā paññāya tepi buddhañāṇassa padese parivattanti;\nbuddhañāṇaṁ devamanussānaṁ paññaṁ pharitvā abhibhavitvā tiṭṭhati.\nYepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhaṁ abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṁ upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca.\nKathitā visajjitā ca te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā.\nUpakkhittakā ca te bhagavato sampajjanti.\nAtha kho bhagavā tattha atirocati yadidaṁ paññāyāti.\nEvaṁ bhagavā paññācakkhunāpi vivaṭacakkhu."}},{"id":"mnd14:65","sourceIds":["mnd14:65.1","mnd14:65.2","mnd14:65.3","mnd14:65.4","mnd14:65.5","mnd14:65.6","mnd14:65.7","mnd14:65.8","mnd14:65.9","mnd14:65.10","mnd14:65.11","mnd14:65.12"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā buddhacakkhunāpi vivaṭacakkhu?\nBhagavā buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvino viharante.\nSeyyathāpi nāma uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakā anuggatāni antonimuggaposīni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni samodakaṁ ṭhitāni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakā accuggamma tiṭṭhanti anupalittāni udakena;\nevamevaṁ bhagavā buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvino viharante.\nJānāti bhagavā—\n“ayaṁ puggalo rāgacarito, ayaṁ dosacarito, ayaṁ mohacarito, ayaṁ vitakkacarito, ayaṁ saddhācarito, ayaṁ ñāṇacarito”ti.\nRāgacaritassa bhagavā puggalassa asubhakathaṁ katheti;\ndosacaritassa bhagavā puggalassa mettābhāvanaṁ ācikkhati;\nmohacaritassa bhagavā puggalassa uddese paripucchāya kālena dhammassavane kālena dhammasākacchāya garusaṁvāse niveseti;\nvitakkacaritassa bhagavā puggalassa ānāpānassatiṁ ācikkhati;\nsaddhācaritassa bhagavā puggalassa pasādanīyaṁ nimittaṁ ācikkhati buddhasubodhiṁ dhammasudhammataṁ saṅghasuppaṭipattiṁ sīlāni ca attano;\nñāṇacaritassa bhagavā puggalassa ācikkhati vipassanānimittaṁ aniccākāraṁ dukkhākāraṁ anattākāraṁ."}},{"id":"mnd14:66","sourceIds":["mnd14:66.1","mnd14:66.2","mnd14:66.3","mnd14:66.4","mnd14:66.5","mnd14:66.6"],"kind":"text","text":{"pi":"“Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito,\nYathāpi passe janataṁ samantato;\nTathūpamaṁ dhammamayaṁ sumedha,\nPāsādamāruyha samantacakkhu;\nSokāvatiṇṇaṁ janatamapetasoko,\nAvekkhassu jātijarābhibhūtan”ti."}},{"id":"mnd14:67","sourceIds":["mnd14:67.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Evaṁ bhagavā buddhacakkhunāpi vivaṭacakkhu."}},{"id":"mnd14:68","sourceIds":["mnd14:68.1","mnd14:68.2","mnd14:68.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā samantacakkhunāpi vivaṭacakkhu?\nSamantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṁ.\nBhagavā sabbaññutañāṇena upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato."}},{"id":"mnd14:69","sourceIds":["mnd14:69.1","mnd14:69.2","mnd14:69.3","mnd14:69.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Na tassa adiṭṭhamidhatthi kiñci,\nAtho aviññātamajānitabbaṁ;\nSabbaṁ abhiññāsi yadatthi neyyaṁ,\nTathāgato tena samantacakkhū”ti."}},{"id":"mnd14:70","sourceIds":["mnd14:70.1","mnd14:70.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Evaṁ bhagavā samantacakkhunāpi vivaṭacakkhūti—\nakittayi vivaṭacakkhu."}},{"id":"mnd14:71","sourceIds":["mnd14:71.1","mnd14:71.2","mnd14:71.3","mnd14:71.4","mnd14:71.5","mnd14:71.6","mnd14:71.7","mnd14:71.8","mnd14:71.9"],"kind":"text","text":{"pi":"Sakkhidhammaṁ parissayavinayanti.\nSakkhidhammanti na itihitihaṁ, na itikirāya, na paramparāya, na piṭakasampadāya, na takkahetu, na nayahetu, na ākāraparivitakkena, na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṁ sayamabhiññātaṁ attapaccakkhaṁ dhammanti—\nsakkhidhammaṁ.\nParissayavinayanti.\nParissayāti dve parissayā—\npākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca.\nKatame pākaṭaparissayā?\nSīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī ahi vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā, cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍāho jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṁ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitapittaṁ madhumeho aṁsā piḷakā bhagandalā, pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā, sītaṁ uṇhaṁ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassā iti vā—\nime vuccanti pākaṭaparissayā."}},{"id":"mnd14:72","sourceIds":["mnd14:72.1","mnd14:72.2","mnd14:72.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Katame paṭicchannaparissayā?\nKāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ byāpādanīvaraṇaṁ thinamiddhanīvaraṇaṁ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ vicikicchānīvaraṇaṁ rāgo doso moho kodho upanāho makkho paḷāso issā macchariyaṁ māyā sāṭheyyaṁ thambho sārambho māno atimāno mado pamādo, sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā—\nime vuccanti paṭicchannaparissayā."}},{"id":"mnd14:73","sourceIds":["mnd14:73.1","mnd14:73.2","mnd14:73.3","mnd14:73.4","mnd14:73.5","mnd14:73.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Parissayāti kenaṭṭhena parissayā?\nParisahantīti parissayā, parihānāya saṁvattantīti parissayā, tatrāsayāti parissayā.\nKathaṁ parisahantīti parissayā?\nTe parissayā taṁ puggalaṁ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddanti.\nEvaṁ parisahantīti—\nparissayā."}},{"id":"mnd14:74","sourceIds":["mnd14:74.1","mnd14:74.2","mnd14:74.3","mnd14:74.4","mnd14:74.5","mnd14:74.6","mnd14:74.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ parihānāya saṁvattantīti parissayā?\nTe parissayā kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti.\nKatamesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ?\nSammāpaṭipadāya anulomapaṭipadāya apaccanīkapaṭipadāya aviruddhapaṭipadāya anvatthapaṭipadāya dhammānudhammapaṭipadāya sīlesu paripūrakāritāya indriyesu guttadvāratāya bhojane mattaññutāya jāgariyānuyogassa satisampajaññassa catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ bhāvanānuyogassa catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogassa—\nimesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti.\nEvampi parihānāya saṁvattantīti—\nparissayā."}},{"id":"mnd14:75","sourceIds":["mnd14:75.1","mnd14:75.2","mnd14:75.3","mnd14:75.4","mnd14:75.5","mnd14:75.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ tatrāsayāti parissayā?\nTatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayā.\nYathā bile bilāsayā pāṇā sayanti, dake dakāsayā pāṇā sayanti, vane vanāsayā pāṇā sayanti, rukkhe rukkhāsayā pāṇā sayanti;\nevamevaṁ tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayāti.\nEvampi tatrāsayāti—\nparissayā."}},{"id":"mnd14:76","sourceIds":["mnd14:76.1","mnd14:76.2","mnd14:76.3","mnd14:76.4","mnd14:76.5","mnd14:76.6","mnd14:76.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Vuttañhetaṁ bhagavatā—\n“sāntevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati.\nKathañca, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati?\nIdha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti.\nTasmā sāntevāsikoti vuccati.\nTe naṁ samudācaranti, samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti.\nTasmā sācariyakoti vuccati."}},{"id":"mnd14:77","sourceIds":["mnd14:77.1","mnd14:77.2","mnd14:77.3","mnd14:77.4","mnd14:77.5","mnd14:77.6","mnd14:77.7","mnd14:77.8","mnd14:77.9","mnd14:77.10","mnd14:77.11"],"kind":"text","text":{"pi":"Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno sotena saddaṁ sutvā …pe…\nghānena gandhaṁ ghāyitvā …\njivhāya rasaṁ sāyitvā …\nkāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …\nmanasā dhammaṁ viññāya uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti.\nTasmā sāntevāsikoti vuccati.\nTe naṁ samudācaranti, samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti.\nTasmā sācariyakoti vuccati.\nEvaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharatī”ti.\nEvampi tatrāsayāti—\nparissayā."}},{"id":"mnd14:78","sourceIds":["mnd14:78.1","mnd14:78.2","mnd14:78.3","mnd14:78.4","mnd14:78.5","mnd14:78.6","mnd14:78.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Vuttañhetaṁ bhagavatā—\n“tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā.\nKatame tayo?\nLobho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko;\ndoso, bhikkhave …pe…\nmoho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko.\nIme kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikāti."}},{"id":"mnd14:79","sourceIds":["mnd14:79.1","mnd14:79.2","mnd14:79.3","mnd14:79.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Anatthajanano lobho,\nlobho cittappakopano;\nBhayamantarato jātaṁ,\ntaṁ jano nāvabujjhati."}},{"id":"mnd14:80","sourceIds":["mnd14:80.1","mnd14:80.2","mnd14:80.3","mnd14:80.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Luddho atthaṁ na jānāti,\nluddho dhammaṁ na passati;\nAndhantamaṁ tadā hoti,\nyaṁ lobho sahate naraṁ."}},{"id":"mnd14:81","sourceIds":["mnd14:81.1","mnd14:81.2","mnd14:81.3","mnd14:81.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Anatthajanano doso,\ndoso cittappakopano;\nBhayamantarato jātaṁ,\ntaṁ jano nāvabujjhati."}},{"id":"mnd14:82","sourceIds":["mnd14:82.1","mnd14:82.2","mnd14:82.3","mnd14:82.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Kuddho atthaṁ na jānāti,\nkuddho dhammaṁ na passati;\nAndhantamaṁ tadā hoti,\nyaṁ doso sahate naraṁ."}},{"id":"mnd14:83","sourceIds":["mnd14:83.1","mnd14:83.2","mnd14:83.3","mnd14:83.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Anatthajanano moho,\nmoho cittappakopano;\nBhayamantarato jātaṁ,\ntaṁ jano nāvabujjhati."}},{"id":"mnd14:84","sourceIds":["mnd14:84.1","mnd14:84.2","mnd14:84.3","mnd14:84.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Mūḷho atthaṁ na jānāti,\nmūḷho dhammaṁ na passati;\nAndhantamaṁ tadā hoti,\nyaṁ moho sahate naran”ti."}},{"id":"mnd14:85","sourceIds":["mnd14:85.1","mnd14:85.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Evampi tatrāsayāti—\nparissayā."}},{"id":"mnd14:86","sourceIds":["mnd14:86.1","mnd14:86.2","mnd14:86.3","mnd14:86.4","mnd14:86.5","mnd14:86.6","mnd14:86.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Vuttañhetaṁ bhagavatā—\n“tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.\nKatame tayo?\nLobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya;\ndoso kho, mahārāja …pe…\nmoho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.\nIme kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya."}},{"id":"mnd14:87","sourceIds":["mnd14:87.1","mnd14:87.2","mnd14:87.3","mnd14:87.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Lobho doso ca moho ca,\npurisaṁ pāpacetasaṁ;\nHiṁsanti attasambhūtā,\ntacasāraṁva samphalan”ti."}},{"id":"mnd14:88","sourceIds":["mnd14:88.1","mnd14:88.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Evampi tatrāsayāti—\nparissayā."}},{"id":"mnd14:89","sourceIds":["mnd14:89.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Vuttañhetaṁ bhagavatā—"}},{"id":"mnd14:90","sourceIds":["mnd14:90.1","mnd14:90.2","mnd14:90.3","mnd14:90.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Rāgo ca doso ca itonidānā,\nAratī ratī lomahaṁso itojā;\nIto samuṭṭhāya manovitakkā,\nKumārakā dhaṅkamivossajantī”ti."}},{"id":"mnd14:91","sourceIds":["mnd14:91.1","mnd14:91.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Evampi tatrāsayāti—\nparissayā."}},{"id":"mnd14:92","sourceIds":["mnd14:92.1","mnd14:92.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Parissayavinayanti parissayavinayaṁ parissayappahānaṁ parissayavūpasamaṁ parissayapaṭinissaggaṁ parissayapaṭipassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—\nsakkhidhammaṁ parissayavinayaṁ."}},{"id":"mnd14:93","sourceIds":["mnd14:93.1","mnd14:93.2","mnd14:93.3","mnd14:93.4","mnd14:93.5","mnd14:93.6","mnd14:93.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Paṭipadaṁ vadehi bhaddanteti.\nPaṭipadaṁ vadehi—\nsammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ aviruddhapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ dhammānudhammapaṭipadaṁ sīlesu paripūrakāritaṁ indriyesu guttadvārataṁ bhojane mattaññutaṁ jāgariyānuyogaṁ satisampajaññaṁ cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ vadehi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti—\npaṭipadaṁ vadehi.\nBhaddanteti so nimmito buddhaṁ bhagavantaṁ ālapati.\nAtha vā yaṁ tvaṁ dhammaṁ ācikkhasi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesi sabbaṁ taṁ sundaraṁ bhaddakaṁ kalyāṇaṁ anavajjaṁ sevitabbanti—\npaṭipadaṁ vadehi bhaddante."}},{"id":"mnd14:94","sourceIds":["mnd14:94.1","mnd14:94.2","mnd14:94.3","mnd14:94.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Pātimokkhaṁ atha vāpi samādhinti.\nPātimokkhanti sīlaṁ patiṭṭhā ādi caraṇaṁ saṁyamo saṁvaro mukhaṁ pamukhaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā.\nAtha vāpi samādhinti yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhatamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhīti—\npātimokkhaṁ atha vāpi samādhiṁ."}},{"id":"mnd14:95","sourceIds":["mnd14:95.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha so nimmito—"}},{"id":"mnd14:96","sourceIds":["mnd14:96.1","mnd14:96.2","mnd14:96.3","mnd14:96.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Akittayī vivaṭacakkhu,\nSakkhidhammaṁ parissayavinayaṁ;\nPaṭipadaṁ vadehi bhaddante,\nPātimokkhaṁ atha vāpi samādhin”ti."}},{"id":"mnd14:97","sourceIds":["mnd14:97.1","mnd14:97.2","mnd14:97.3","mnd14:97.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Cakkhūhi neva lolassa,\nGāmakathāya āvaraye sotaṁ;\nRase ca nānugijjheyya,\nNa ca mamāyetha kiñci lokasmiṁ."}},{"id":"mnd14:98","sourceIds":["mnd14:98.1","mnd14:98.2","mnd14:98.3","mnd14:98.4","mnd14:98.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Cakkhūhi neva lolassāti.\nKathaṁ cakkhuloloti?\nIdhekacco cakkhuloliyena samannāgato hoti—\n“adiṭṭhaṁ dakkhitabbaṁ, diṭṭhaṁ samatikkamitabban”ti ārāmena ārāmaṁ uyyānena uyyānaṁ gāmena gāmaṁ nigamena nigamaṁ nagarena nagaraṁ raṭṭhena raṭṭhaṁ janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ anuyutto ca hoti rūpassa dassanāya.\nEvampi cakkhulolo hoti."}},{"id":"mnd14:99","sourceIds":["mnd14:99.1","mnd14:99.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno asaṁvuto gacchati hatthiṁ olokento, assaṁ olokento, rathaṁ olokento, pattiṁ olokento, itthiyo olokento, purise olokento, kumārake olokento, kumārikāyo olokento, antarāpaṇaṁ olokento, gharamukhāni olokento, uddhaṁ olokento, adho olokento, disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati.\nEvampi cakkhulolo hoti."}},{"id":"mnd14:100","sourceIds":["mnd14:100.1","mnd14:100.2","mnd14:100.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.\nYatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati.\nEvampi cakkhulolo hoti."}},{"id":"mnd14:101","sourceIds":["mnd14:101.1","mnd14:101.2","mnd14:101.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—\nnaccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ pāṇissaraṁ vetāḷaṁ kumbhathūṇaṁ sobhanakaṁ caṇḍālaṁ vaṁsaṁ dhovanaṁ hatthiyuddhaṁ assayuddhaṁ mahiṁsayuddhaṁ usabhayuddhaṁ ajayuddhaṁ meṇḍayuddhaṁ kukkuṭayuddhaṁ vaṭṭakayuddhaṁ daṇḍayuddhaṁ muṭṭhiyuddhaṁ nibbuddhaṁ uyyodhikaṁ balaggaṁ senābyūhaṁ anīkadassanaṁ iti vā.\nEvampi cakkhulolo hoti."}},{"id":"mnd14:102","sourceIds":["mnd14:102.1","mnd14:102.2","mnd14:102.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ na cakkhulolo hoti?\nIdha bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno saṁvuto gacchati na hatthiṁ olokento, na assaṁ olokento, na rathaṁ olokento, na pattiṁ olokento, na itthiyo olokento, na purise olokento, na kumārake olokento, na kumārikāyo olokento, na antarāpaṇaṁ olokento, na gharamukhāni olokento, na uddhaṁ olokento, na adho olokento, na disāvidisāvipekkhamāno gacchati.\nEvampi na cakkhulolo hoti."}},{"id":"mnd14:103","sourceIds":["mnd14:103.1","mnd14:103.2","mnd14:103.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.\nYatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati.\nEvampi na cakkhulolo hoti."}},{"id":"mnd14:104","sourceIds":["mnd14:104.1","mnd14:104.2","mnd14:104.3","mnd14:104.4","mnd14:104.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ ananuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—\nnaccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ …pe…\nanīkadassanaṁ iti vā.\nEvarūpā visūkadassanā paṭivirato hoti.\nEvampi na cakkhulolo hoti."}},{"id":"mnd14:105","sourceIds":["mnd14:105.1","mnd14:105.2","mnd14:105.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Cakkhūhi neva lolassāti.\nCakkhuloliyaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, cakkhuloliyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—\ncakkhūhi neva lolassa."}},{"id":"mnd14:106","sourceIds":["mnd14:106.1","mnd14:106.2","mnd14:106.3","mnd14:106.4","mnd14:106.5","mnd14:106.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Gāmakathāya āvaraye sotanti.\nGāmakathā vuccati bāttiṁsa tiracchānakathā, seyyathidaṁ—\nrājakathā corakathā mahāmattakathā senākathā bhayakathā yuddhakathā annakathā pānakathā vatthakathā yānakathā sayanakathā mālākathā gandhakathā ñātikathā gāmakathā nigamakathā nagarakathā janapadakathā itthikathā sūrakathā visikhākathā kumbhaṭṭhānakathā pubbapetakathā nānattakathā lokakkhāyikā samuddakkhāyikā itibhavābhavakathā iti vā.\nGāmakathāya āvaraye sotanti.\nGāmakathāya sotaṁ āvareyya nivāreyya saṁvareyya rakkheyya gopeyya pidaheyya pacchindeyyāti—\ngāmakathāya āvaraye sotaṁ."}},{"id":"mnd14:107","sourceIds":["mnd14:107.1","mnd14:107.2","mnd14:107.3","mnd14:107.4","mnd14:107.5","mnd14:107.6","mnd14:107.7","mnd14:107.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Rase ca nānugijjheyyāti.\nRase cāti mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso ambilaṁ madhuraṁ tittakaṁ kaṭukaṁ loṇikaṁ khārikaṁ lambikaṁ kasāvo sādu asādu sītaṁ uṇhaṁ.\nSanteke samaṇabrāhmaṇā rasagiddhā;\nte jivhaggena rasaggāni pariyesantā āhiṇḍanti, te ambilaṁ labhitvā anambilaṁ pariyesanti, anambilaṁ labhitvā ambilaṁ pariyesanti …pe…\nsītaṁ labhitvā uṇhaṁ pariyesanti, uṇhaṁ labhitvā sītaṁ pariyesanti.\nTe yaṁ yaṁ labhitvā tena tena na tussanti, aparāparaṁ pariyesanti, manāpikesu rasesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā.\nYassesā rasataṇhā pahīnā samucchinnā …pe… ñāṇagginā daḍḍhā, so paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti neva davāya …pe…\nanavajjatā ca phāsuvihāro cāti."}},{"id":"mnd14:108","sourceIds":["mnd14:108.1","mnd14:108.2","mnd14:108.3","mnd14:108.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Yathā vaṇaṁ ālimpeyya yāvadeva āruhaṇatthāya, yathā vā pana akkhaṁ abbhañjeyya yāvadeva bhārassa nittharaṇatthāya, yathā vā puttamaṁsaṁ āhāraṁ āhāreyya yāvadeva kantārassa nittharaṇatthāya;\nevamevaṁ bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti neva davāya …pe…\nanavajjatā ca phāsuvihāro cāti rasataṇhaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, rasataṇhāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—\nrase ca nānugijjheyya."}},{"id":"mnd14:109","sourceIds":["mnd14:109.1","mnd14:109.2","mnd14:109.3","mnd14:109.4","mnd14:109.5","mnd14:109.6","mnd14:109.7","mnd14:109.8","mnd14:109.9","mnd14:109.10","mnd14:109.11","mnd14:109.12","mnd14:109.13","mnd14:109.14","mnd14:109.15"],"kind":"text","text":{"pi":"Na ca mamāyetha kiñci lokasminti.\nMamattāti dve mamattā—\ntaṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…\nidaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…\nidaṁ diṭṭhimamattaṁ.\nTaṇhāmamattaṁ pahāya diṭṭhimamattaṁ paṭinissajjitvā cakkhuṁ na mamāyeyya na gaṇheyya na parāmaseyya nābhiniviseyya;\nsotaṁ … ghānaṁ … jivhaṁ … kāyaṁ … rūpe …\nsadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ …\nkāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ …\nekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ …\natītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ …\ndiṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme na mamāyeyya na gaṇheyya na parāmaseyya nābhiniviseyya.\nKiñcīti kiñci rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ.\nLokasminti apāyaloke …pe… āyatanaloketi—\nna ca mamāyetha kiñci lokasmiṁ."}},{"id":"mnd14:110","sourceIds":["mnd14:110.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd14:111","sourceIds":["mnd14:111.1","mnd14:111.2","mnd14:111.3","mnd14:111.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Cakkhūhi neva lolassa,\nGāmakathāya āvaraye sotaṁ;\nRase ca nānugijjheyya,\nNa ca mamāyetha kiñci lokasmin”ti."}},{"id":"mnd14:112","sourceIds":["mnd14:112.1","mnd14:112.2","mnd14:112.3","mnd14:112.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Phassena yadā phuṭṭhassa,\nParidevaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci;\nBhavañca nābhijappeyya,\nBheravesu ca na sampavedheyya."}},{"id":"mnd14:113","sourceIds":["mnd14:113.1","mnd14:113.2","mnd14:113.3","mnd14:113.4","mnd14:113.5","mnd14:113.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Phassena yadā phuṭṭhassāti.\nPhassoti rogaphasso.\nRogaphassena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa;\ncakkhurogena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa, sotarogena …pe…\nghānarogena … jivhārogena … kāyarogena … sīsarogena … kaṇṇarogena … mukharogena … dantarogena … kāsena … sāsena … pināsena … ḍāhena … jarena … kucchirogena … mucchāya … pakkhandikāya … sūlāya … visūcikāya … kuṭṭhena … gaṇḍena … kilāsena … sosena … apamārena … dadduyā … kaṇḍuyā … kacchuyā … rakhasāya … vitacchikāya … lohitena … pittena … madhumehena … aṁsāya … piḷakāya … bhagandalāya … pittasamuṭṭhānena ābādhena … semhasamuṭṭhānena ābādhena … vātasamuṭṭhānena ābādhena … sannipātikena ābādhena … utupariṇāmajena ābādhena … visamaparihārajena ābādhena … opakkamikena ābādhena … kammavipākajena ābādhena … sītena … uṇhena … jighacchāya … pipāsāya … uccārena … passāvena … ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassehi phuṭṭho pareto samohito samannāgato assāti—\nphassena yadā phuṭṭhassa."}},{"id":"mnd14:114","sourceIds":["mnd14:114.1","mnd14:114.2","mnd14:114.3","mnd14:114.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Paridevaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñcīti.\nĀdevaṁ paridevaṁ ādevanaṁ paridevanaṁ ādevitattaṁ paridevitattaṁ vācā palāpaṁ vippalāpaṁ lālappaṁ lālappāyanaṁ lālappāyitattaṁ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya.\nKuhiñcīti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—\nparidevaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci."}},{"id":"mnd14:115","sourceIds":["mnd14:115.1","mnd14:115.2","mnd14:115.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Bhavañca nābhijappeyyāti.\nKāmabhavaṁ na jappeyya, rūpabhavaṁ na jappeyya, arūpabhavaṁ na jappeyya na pajappeyya nābhijappeyyāti—\nbhavañca nābhijappeyya."}},{"id":"mnd14:116","sourceIds":["mnd14:116.1","mnd14:116.2","mnd14:116.3","mnd14:116.4","mnd14:116.5","mnd14:116.6","mnd14:116.7","mnd14:116.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Bheravesu ca na sampavedheyyāti.\nBheravāti ekenākārena bhayampi bheravampi taññeva.\nVuttañhetaṁ bhagavatā—\n“etaṁ nūna taṁ bhayabheravaṁ āgacchatī”ti.\nBahiddhārammaṇaṁ vuttaṁ sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā assā hatthī ahi vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā.\nAthāparena ākārena bhayaṁ vuccati ajjhattikaṁ cittasamuṭṭhānaṁ bhayaṁ bhayānakaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso cetaso ubbego utrāso, jātibhayaṁ jarābhayaṁ byādhibhayaṁ maraṇabhayaṁ rājabhayaṁ corabhayaṁ aggibhayaṁ udakabhayaṁ attānuvādabhayaṁ parānuvādabhayaṁ daṇḍabhayaṁ duggatibhayaṁ ūmibhayaṁ kumbhīlabhayaṁ āvaṭṭabhayaṁ susukābhayaṁ ājīvikabhayaṁ asilokabhayaṁ parisāya sārajjabhayaṁ madanabhayaṁ duggatibhayaṁ bhayaṁ bhayānakaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso cetaso ubbego utrāso.\nBheravesu ca na sampavedheyyāti bherave passitvā vā suṇitvā vā na vedheyya na pavedheyya na sampavedheyya na taseyya na uttaseyya na paritaseyya na bhāyeyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa achambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—\nbheravesu ca na sampavedheyya."}},{"id":"mnd14:117","sourceIds":["mnd14:117.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd14:118","sourceIds":["mnd14:118.1","mnd14:118.2","mnd14:118.3","mnd14:118.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Phassena yadā phuṭṭhassa,\nParidevaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci;\nBhavañca nābhijappeyya,\nBheravesu ca na sampavedheyyā”ti."}},{"id":"mnd14:119","sourceIds":["mnd14:119.1","mnd14:119.2","mnd14:119.3","mnd14:119.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Annānamatho pānānaṁ,\nKhādanīyānamathopi vatthānaṁ;\nLaddhā na sannidhiṁ kayirā,\nNa ca parittase tāni alabhamāno."}},{"id":"mnd14:120","sourceIds":["mnd14:120.1","mnd14:120.2","mnd14:120.3","mnd14:120.4","mnd14:120.5","mnd14:120.6","mnd14:120.7","mnd14:120.8","mnd14:120.9","mnd14:120.10"],"kind":"text","text":{"pi":"Annānamatho pānānaṁ, khādanīyānamathopi vatthānanti.\nAnnānanti odano kummāso sattu maccho maṁsaṁ.\nPānānanti aṭṭha pānāni—\nambapānaṁ, jambupānaṁ, cocapānaṁ, mocapānaṁ, madhupānaṁ, muddikapānaṁ, sālūkapānaṁ, phārusakapānaṁ.\nAparānipi aṭṭha pānāni—\nkosambapānaṁ, kolapānaṁ, badarapānaṁ, ghatapānaṁ, telapānaṁ, payopānaṁ, yāgupānaṁ, rasapānaṁ.\nKhādanīyānanti piṭṭhakhajjakaṁ, pūvakhajjakaṁ, mūlakhajjakaṁ, tacakhajjakaṁ, pattakhajjakaṁ, pupphakhajjakaṁ, phalakhajjakaṁ.\nVatthānanti cha cīvarāni—\nkhomaṁ, kappāsikaṁ, koseyyaṁ, kambalaṁ, sāṇaṁ, bhaṅganti—\nannānamatho pānānaṁ khādanīyānamathopi vatthānaṁ."}},{"id":"mnd14:121","sourceIds":["mnd14:121.1","mnd14:121.2","mnd14:121.3","mnd14:121.4","mnd14:121.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Laddhā na sannidhiṁ kayirāti.\nLaddhāti laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvā na kuhanāya, na lapanāya, na nemittikatāya, na nippesikatāya, na lābhena lābhaṁ nijigīsanatāya, na dārudānena, na veḷudānena, na pattadānena, na pupphadānena, na phaladānena, na sinānadānena, na cuṇṇadānena, na mattikādānena, na dantakaṭṭhadānena, na mukhodakadānena, na cāṭukamyatāya, na muggasūpyatāya, na pāribhaṭyatāya, na pīṭhamaddikatāya, na vatthuvijjāya, na tiracchānavijjāya, na aṅgavijjāya, na nakkhattavijjāya, na dūtagamanena, na pahiṇagamanena, na jaṅghapesaniyena, na vejjakammena, na navakammena, na piṇḍapaṭipiṇḍakena, na dānānuppadānena dhammena samena laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvāti—\nladdhā.\nNa sannidhiṁ kayirāti annasannidhiṁ pānasannidhiṁ vatthasannidhiṁ yānasannidhiṁ sayanasannidhiṁ gandhasannidhiṁ āmisasannidhiṁ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyyāti—\nladdhā na sannidhiṁ kayirā."}},{"id":"mnd14:122","sourceIds":["mnd14:122.1","mnd14:122.2","mnd14:122.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Na ca parittase tāni alabhamānoti.\nAnnaṁ vā na labhāmi, pānaṁ vā na labhāmi, vatthaṁ vā na labhāmi, kulaṁ vā na labhāmi, gaṇaṁ vā na labhāmi, āvāsaṁ vā na labhāmi, lābhaṁ vā na labhāmi, yasaṁ vā na labhāmi, pasaṁsaṁ vā na labhāmi, sukhaṁ vā na labhāmi, cīvaraṁ vā na labhāmi, piṇḍapātaṁ vā na labhāmi, senāsanaṁ vā na labhāmi, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ vā na labhāmi, gilānupaṭṭhākaṁ vā na labhāmi, “appaññātomhī”ti na taseyya na uttaseyya na parittaseyya na bhāyeyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa achambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—\nna ca parittase tāni alabhamāno."}},{"id":"mnd14:123","sourceIds":["mnd14:123.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd14:124","sourceIds":["mnd14:124.1","mnd14:124.2","mnd14:124.3","mnd14:124.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Annānamatho pānānaṁ,\nKhādanīyānamathopi vatthānaṁ;\nLaddhā na sannidhiṁ kayirā,\nNa ca parittase tāni alabhamāno”ti."}},{"id":"mnd14:125","sourceIds":["mnd14:125.1","mnd14:125.2","mnd14:125.3","mnd14:125.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Jhāyī na pādalolassa,\nVirame kukkuccā nappamajjeyya;\nAthāsanesu sayanesu,\nAppasaddesu bhikkhu vihareyya."}},{"id":"mnd14:126","sourceIds":["mnd14:126.1","mnd14:126.2","mnd14:126.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Jhāyī na pādalolassāti.\nJhāyīti paṭhamenapi jhānena jhāyī, dutiyenapi jhānena jhāyī, tatiyenapi jhānena jhāyī, catutthenapi jhānena jhāyī, savitakkasavicārenapi jhānena jhāyī, avitakkavicāramattenapi jhānena jhāyī, avitakkaavicārenapi jhānena jhāyī, sappītikenapi jhānena jhāyī, nippītikenapi jhānena jhāyī, pītisahagatenapi jhānena jhāyī, sātasahagatenapi jhānena jhāyī, sukhasahagatenapi jhānena jhāyī, upekkhāsahagatenapi jhānena jhāyī, suññatenapi jhānena jhāyī, animittenapi jhānena jhāyī, appaṇihitenapi jhānena jhāyī, lokiyenapi jhānena jhāyī, lokuttarenapi jhānena jhāyī, jhānarato ekattamanuyutto paramatthagarukoti—\njhāyī."}},{"id":"mnd14:127","sourceIds":["mnd14:127.1","mnd14:127.2","mnd14:127.3","mnd14:127.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Na pādalolassāti.\nKathaṁ pādalolo hoti?\nIdhekacco pādaloliyena samannāgato hoti ārāmena ārāmaṁ uyyānena uyyānaṁ gāmena gāmaṁ nigamena nigamaṁ nagarena nagaraṁ raṭṭhena raṭṭhaṁ janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ anuyutto viharati.\nEvampi pādalolo hoti."}},{"id":"mnd14:128","sourceIds":["mnd14:128.1","mnd14:128.2","mnd14:128.3","mnd14:128.4","mnd14:128.5","mnd14:128.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā bhikkhu antopi saṅghārāme pādaloliyena samannāgato hoti.\nNa atthahetu na kāraṇahetu uddhato avūpasantacitto pariveṇato pariveṇaṁ gacchati, vihārato vihāraṁ gacchati, aḍḍhayogato aḍḍhayogaṁ gacchati, pāsādato pāsādaṁ gacchati, hammiyato hammiyaṁ gacchati, guhāya guhaṁ gacchati, leṇato leṇaṁ gacchati, kuṭito kuṭiṁ gacchati, kūṭāgārato kūṭāgāraṁ gacchati, aṭṭato aṭṭaṁ gacchati, māḷato māḷaṁ gacchati, uddaṇḍato uddaṇḍaṁ gacchati, upaṭṭhānasālato upaṭṭhānasālaṁ gacchati, maṇḍalamāḷato maṇḍalamāḷaṁ gacchati, rukkhamūlato rukkhamūlaṁ gacchati.\nYattha vā pana bhikkhū nisīdanti tahiṁ gacchati, tattha ekassa vā dutiyo hoti, dvinnaṁ vā tatiyo hoti, tiṇṇaṁ vā catuttho hoti.\nTattha bahuṁ samphappalāpaṁ palapati, seyyathidaṁ—\nrājakathaṁ corakathaṁ mahāmattakathaṁ senākathaṁ bhayakathaṁ yuddhakathaṁ annakathaṁ pānakathaṁ vatthakathaṁ yānakathaṁ sayanakathaṁ mālākathaṁ gandhakathaṁ ñātikathaṁ gāmakathaṁ nigamakathaṁ nagarakathaṁ janapadakathaṁ itthikathaṁ sūrakathaṁ visikhākathaṁ kumbhaṭṭhānakathaṁ pubbapetakathaṁ nānattakathaṁ lokakkhāyikaṁ samuddakkhāyikaṁ iti bhavābhavakathaṁ iti vā.\nEvampi pādalolo hoti."}},{"id":"mnd14:129","sourceIds":["mnd14:129.1","mnd14:129.2","mnd14:129.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Na pādalolassāti.\nPādaloliyaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, pādaloliyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyya careyya vicareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyya, paṭisallānārāmo assa paṭisallānarato ajjhattaṁ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgārānaṁ jhāyī jhānarato ekattamanuyutto paramatthagarukoti—\njhāyī na pādalolassa."}},{"id":"mnd14:130","sourceIds":["mnd14:130.1","mnd14:130.2","mnd14:130.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Virame kukkuccā nappamajjeyyāti.\nKukkuccanti hatthakukkuccampi kukkuccaṁ, pādakukkuccampi kukkuccaṁ, hatthapādakukkuccampi kukkuccaṁ, akappiye kappiyasaññitā, kappiye akappiyasaññitā, vikāle kālasaññitā, kāle vikālasaññitā, avajje vajjasaññitā, vajje avajjasaññitā, yaṁ evarūpaṁ kukkuccaṁ kukkuccāyanā kukkuccāyitattaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho—\nidaṁ vuccati kukkuccaṁ."}},{"id":"mnd14:131","sourceIds":["mnd14:131.1","mnd14:131.2","mnd14:131.3","mnd14:131.4","mnd14:131.5","mnd14:131.6","mnd14:131.7","mnd14:131.8","mnd14:131.9","mnd14:131.10","mnd14:131.11","mnd14:131.12","mnd14:131.13","mnd14:131.14","mnd14:131.15","mnd14:131.16","mnd14:131.17"],"kind":"text","text":{"pi":"Api ca dvīhi kāraṇehi uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho—\nkatattā ca akatattā ca.\nKathaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho?\n“Kataṁ me kāyaduccaritaṁ, akataṁ me kāyasucaritan”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho,\n“kataṁ me vacīduccaritaṁ, akataṁ me vacīsucaritan”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho,\n“kataṁ me manoduccaritaṁ, akataṁ me manosucaritaṁ …pe…\n“kato me pāṇātipāto, akatā me pāṇātipātā veramaṇī”ti uppajjati kukkuccaṁ …pe… manovilekho,\n“kataṁ me adinnādānaṁ …\nkato me kāmesumicchācāro …\nkato me musāvādo …\nkatā me pisuṇā vācā …\nkatā me pharusā vācā …\nkato me samphappalāpo …\nkatā me abhijjhā …\nkato me byāpādo …\nkatā me micchādiṭṭhi, akatā me sammādiṭṭhī”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.\nEvaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho."}},{"id":"mnd14:132","sourceIds":["mnd14:132.1","mnd14:132.2","mnd14:132.3","mnd14:132.4","mnd14:132.5","mnd14:132.6","mnd14:132.7","mnd14:132.8","mnd14:132.9","mnd14:132.10","mnd14:132.11","mnd14:132.12","mnd14:132.13","mnd14:132.14","mnd14:132.15","mnd14:132.16","mnd14:132.17","mnd14:132.18","mnd14:132.19"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā “sīlesumhi na paripūrakārī”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho,\n“indriyesumhi aguttadvāro”ti …pe…\n“bhojane amattaññumhī”ti …\n“jāgariyaṁ ananuyuttomhī”ti …\n“na satisampajaññena samannāgatomhī”ti …\n“abhāvitā me cattāro satipaṭṭhānā”ti …\n“abhāvitā me cattāro sammappadhānā”ti …\n“abhāvitā me cattāro iddhipādā”ti …\n“abhāvitāni me pañcindriyānī”ti …\n“abhāvitāni me pañca balānī”ti …\n“abhāvitā me satta bojjhaṅgā”ti …\n“abhāvito me ariyo aṭṭhaṅgiko maggo”ti …\n“dukkhaṁ me apariññātan”ti …\n“samudayo me appahīno”ti …\n“maggo me abhāvito”ti …\n“nirodho me asacchikato”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.\nVirame kukkuccāti kukkuccā ārameyya virameyya paṭivirameyya kukkuccaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya.\nKukkuccā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—\nvirame kukkuccā."}},{"id":"mnd14:133","sourceIds":["mnd14:133.1","mnd14:133.2","mnd14:133.3","mnd14:133.4","mnd14:133.5","mnd14:133.6","mnd14:133.7","mnd14:133.8","mnd14:133.9","mnd14:133.10"],"kind":"text","text":{"pi":"Nappamajjeyyāti sakkaccakārī assa sātaccakārī aṭṭhitakārī anolīnavuttiko anikkhittacchando anikkhittadhuro appamādo kusalesu dhammesu.\n“Kadāhaṁ aparipūraṁ vā sīlakkhandhaṁ paripūreyyaṁ, paripūraṁ vā sīlakkhandhaṁ tattha tattha paññāya anuggaṇheyyan”ti?\nYo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca thāmo ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesu.\n“Kadāhaṁ aparipūraṁ vā samādhikkhandhaṁ …pe…\npaññākkhandhaṁ …\nvimuttikkhandhaṁ …\nvimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ …\nkadāhaṁ apariññātaṁ vā dukkhaṁ parijāneyyaṁ, appahīne vā kilese pajaheyyaṁ, abhāvitaṁ vā maggaṁ bhāveyyaṁ, asacchikataṁ vā nirodhaṁ sacchikareyyan”ti?\nYo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca thāmo ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesūti—\nvirame kukkuccā nappamajjeyya."}},{"id":"mnd14:134","sourceIds":["mnd14:134.1","mnd14:134.2","mnd14:134.3","mnd14:134.4","mnd14:134.5","mnd14:134.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Athāsanesu sayanesu, appasaddesu bhikkhu vihareyyāti.\nAthāti padasandhi …pe…\nāsanaṁ vuccati yattha nisīdati—\nmañco pīṭhaṁ bhisi taṭṭikā cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro.\nSayanaṁ vuccati senāsanaṁ vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṁ guhāti—\nathāsanesu sayanesu."}},{"id":"mnd14:135","sourceIds":["mnd14:135.1","mnd14:135.2","mnd14:135.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Appasaddesu bhikkhu vihareyyāti.\nAppasaddesu appanigghosesu vijanavātesu manussarāhasseyyakesu paṭisallānasāruppesu senāsanesu careyya vicareyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti—\nathāsanesu sayanesu appasaddesu bhikkhu vihareyya."}},{"id":"mnd14:136","sourceIds":["mnd14:136.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd14:137","sourceIds":["mnd14:137.1","mnd14:137.2","mnd14:137.3","mnd14:137.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Jhāyī na pādalolassa,\nVirame kukkuccā nappamajjeyya;\nAthāsanesu sayanesu,\nAppasaddesu bhikkhu vihareyyā”ti."}},{"id":"mnd14:138","sourceIds":["mnd14:138.1","mnd14:138.2","mnd14:138.3","mnd14:138.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Niddaṁ na bahulīkareyya,\nJāgariyaṁ bhajeyya ātāpī;\nTandiṁ māyaṁ hassaṁ khiḍḍaṁ,\nMethunaṁ vippajahe savibhūsaṁ."}},{"id":"mnd14:139","sourceIds":["mnd14:139.1","mnd14:139.2","mnd14:139.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Niddaṁ na bahulīkareyyāti.\nRattindivaṁ chakoṭṭhāsaṁ kāretvā pañcakoṭṭhāsaṁ paṭijaggeyya ekakoṭṭhāsaṁ nippajjeyyāti—\nniddaṁ na bahulīkareyya."}},{"id":"mnd14:140","sourceIds":["mnd14:140.1","mnd14:140.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Jāgariyaṁ bhajeyya ātāpīti.\nIdha bhikkhu divasaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheyya, rattiyā paṭhamaṁ yāmaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheyya, rattiyā majjhimaṁ yāmaṁ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappeyya pādepādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasikaritvā, rattiyā pacchimaṁ yāmaṁ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheyya."}},{"id":"mnd14:141","sourceIds":["mnd14:141.1","mnd14:141.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Jāgariyaṁ bhajeyyāti jāgariyaṁ bhajeyya sambhajeyya seveyya niseveyya saṁseveyya paṭiseveyyāti—\njāgariyaṁ bhajeyya."}},{"id":"mnd14:142","sourceIds":["mnd14:142.1","mnd14:142.2","mnd14:142.3","mnd14:142.4","mnd14:142.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Ātāpīti.\nĀtappaṁ vuccati vīriyaṁ.\nYo cetasiko vīriyārambho nikkamo parakkamo uyyāmo vāyāmo ussāho ussoḷhī thāmo ṭhiti asithilaparakkamatā anikkhittacchandatā anikkhittadhuratā dhurasampaggaho vīriyaṁ vīriyindriyaṁ vīriyabalaṁ sammāvāyāmo.\nIminā ātāpena upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato so vuccati ātāpīti—\njāgariyaṁ bhajeyya ātāpī."}},{"id":"mnd14:143","sourceIds":["mnd14:143.1","mnd14:143.2","mnd14:143.3","mnd14:143.4","mnd14:143.5","mnd14:143.6","mnd14:143.7","mnd14:143.8","mnd14:143.9","mnd14:143.10","mnd14:143.11","mnd14:143.12"],"kind":"text","text":{"pi":"Tandiṁ māyaṁ hassaṁ khiḍḍaṁ, methunaṁ vippajahe savibhūsanti.\nTandīti tandī tandiyanā tandiyitattaṁ tandimanakatā ālasyaṁ ālasyāyanā ālasyāyitattaṁ.\nMāyā vuccati vañcanikā cariyā.\nIdhekacco kāyena duccaritaṁ caritvā …\nvācāya …pe…\nmanasā duccaritaṁ caritvā tassa paṭicchādanahetu pāpikaṁ icchaṁ paṇidahati.\nMā maṁ jaññāti icchati, mā maṁ jaññāti saṅkappeti, mā maṁ jaññāti vācaṁ bhāsati, mā maṁ jaññāti kāyena parakkamati.\nYā evarūpā māyāvitā accasarā vañcanā nikati nikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paricchādanā anuttānikammaṁ anāvikammaṁ vocchādanā pāpakiriyā—\nayaṁ vuccati māyā.\nHassanti idhekacco ativelaṁ dantavidaṁsakaṁ hasati.\nVuttañhetaṁ bhagavatā—\n“komārakamidaṁ, bhikkhave, ariyassa vinaye yadidaṁ ativelaṁ dantavidaṁsakaṁ hasitan”ti."}},{"id":"mnd14:144","sourceIds":["mnd14:144.1","mnd14:144.2","mnd14:144.3","mnd14:144.4","mnd14:144.5","mnd14:144.6","mnd14:144.7","mnd14:144.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Khiḍḍāti dve khiḍḍā—\nkāyikā ca khiḍḍā vācasikā ca khiḍḍā.\nKatamā kāyikā khiḍḍā?\nHatthīhipi kīḷanti, assehipi kīḷanti, rathehipi kīḷanti, dhanūhipi kīḷanti, aṭṭhapadehipi kīḷanti, dasapadehipi kīḷanti, ākāsepi kīḷanti, parihārapathepi kīḷanti, santikāyapi kīḷanti, khalikāyapi kīḷanti, ghaṭikāyapi kīḷanti, salākahatthenapi kīḷanti, akkhenapi kīḷanti, paṅkacīrenapi kīḷanti, vaṅkakenapi kīḷanti, mokkhacikāyapi kīḷanti, ciṅgulakenapi kīḷanti, pattāḷhakenapi kīḷanti, rathakenapi kīḷanti, dhanukenapi kīḷanti, akkharikāyapi kīḷanti, manesikāyapi kīḷanti, yathāvajjenapi kīḷanti—\nayaṁ kāyikā khiḍḍā.\nKatamā vācasikā khiḍḍā?\nMukhabherikaṁ mukhālambaraṁ mukhaḍiṇḍimakaṁ mukhavalimakaṁ mukhabheruḷakaṁ mukhadaddarikaṁ nāṭakaṁ lāpaṁ gītaṁ davakammaṁ—\nayaṁ vācasikā khiḍḍā."}},{"id":"mnd14:145","sourceIds":["mnd14:145.1","mnd14:145.2","mnd14:145.3","mnd14:145.4","mnd14:145.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Methunadhammo nāma yo so asaddhammo gāmadhammo vasaladhammo duṭṭhullo odakantiko rahasso dvayaṁdvayasamāpatti.\nKiṅkāraṇā vuccati methunadhammo?\nUbhinnaṁ rattānaṁ sārattānaṁ avassutānaṁ pariyuṭṭhitānaṁ pariyādinnacittānaṁ ubhinnaṁ sadisānaṁ dhammoti, taṅkāraṇā vuccati methunadhammo.\nYathā ubho kalahakārakā methunakāti vuccanti, ubho bhaṇḍanakārakā … ubho bhassakārakā … ubho adhikaraṇakārakā … ubho vivādakārakā … ubho vādino … ubho sallāpakā methunakāti vuccanti;\nevamevaṁ ubhinnaṁ rattānaṁ sārattānaṁ avassutānaṁ pariyuṭṭhitānaṁ pariyādinnacittānaṁ ubhinnaṁ sadisānaṁ dhammoti, taṅkāraṇā vuccati methunadhammo."}},{"id":"mnd14:146","sourceIds":["mnd14:146.1","mnd14:146.2","mnd14:146.3","mnd14:146.4","mnd14:146.5","mnd14:146.6","mnd14:146.7","mnd14:146.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Vibhūsāti dve vibhūsā—\natthi agāriyassa vibhūsā, atthi pabbajitassa vibhūsā.\nKatamā agāriyassa vibhūsā?\nKesā ca massu ca mālā ca gandhā ca vilepanā ca ābharaṇā ca pilandhanā ca vatthañca sayanāsanañca veṭhanañca ucchādanaṁ parimaddanaṁ nhāpanaṁ sambāhanaṁ ādāsaṁ añjanaṁ mālāvilepanaṁ mukhacuṇṇakaṁ mukhalepaṁ hatthabandhaṁ sikhābandhaṁ daṇḍanāḷiyaṁ khaggaṁ chattaṁ citrā upāhanā uṇhīsaṁ maṇiṁ vāḷabījaniṁ odātāni vatthāni dīghadasāni iti vā—\nayaṁ agāriyassa vibhūsā.\nKatamā pabbajitassa vibhūsā?\nCīvaramaṇḍanā pattamaṇḍanā senāsanamaṇḍanā imassa vā pūtikāyassa bāhirānaṁ vā parikkhārānaṁ maṇḍanā vibhūsanā keḷanā parikeḷanā gedhitatā gedhitattaṁ capalatā cāpalyaṁ—\nayaṁ pabbajitassa vibhūsā."}},{"id":"mnd14:147","sourceIds":["mnd14:147.1","mnd14:147.2","mnd14:147.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Tandiṁ māyaṁ hassaṁ khiḍḍaṁ, methunaṁ vippajahe savibhūsanti.\nTandiñca māyañca hassañca khiḍḍañca methunadhammañca savibhūsaṁ saparivāraṁ saparibhaṇḍaṁ saparikkhāraṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—\ntandiṁ māyaṁ hassaṁ khiḍḍaṁ, methunaṁ vippajahe savibhūsaṁ."}},{"id":"mnd14:148","sourceIds":["mnd14:148.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd14:149","sourceIds":["mnd14:149.1","mnd14:149.2","mnd14:149.3","mnd14:149.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Niddaṁ na bahulīkareyya,\nJāgariyaṁ bhajeyya ātāpī;\nTandiṁ māyaṁ hassaṁ khiḍḍaṁ,\nMethunaṁ vippajahe savibhūsan”ti."}},{"id":"mnd14:150","sourceIds":["mnd14:150.1","mnd14:150.2","mnd14:150.3","mnd14:150.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Āthabbaṇaṁ supinaṁ lakkhaṇaṁ,\nNo vidahe athopi nakkhattaṁ;\nVirutañca gabbhakaraṇaṁ,\nTikicchaṁ māmako na seveyya."}},{"id":"mnd14:151","sourceIds":["mnd14:151.1","mnd14:151.2","mnd14:151.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Āthabbaṇaṁ supinaṁ lakkhaṇaṁ, no vidahe athopi nakkhattanti.\nĀthabbaṇikā āthabbaṇaṁ payojenti, nagare vā ruddhe saṅgāme vā paccupaṭṭhite parasenapaccatthikesu paccāmittesu ītiṁ uppādenti, upaddavaṁ uppādenti, rogaṁ uppādenti, pajjarakaṁ karonti, sūlaṁ karonti, visūcikaṁ karonti, pakkhandikaṁ karonti.\nEvaṁ āthabbaṇikā āthabbaṇaṁ payojenti."}},{"id":"mnd14:152","sourceIds":["mnd14:152.1","mnd14:152.2","mnd14:152.3","mnd14:152.4","mnd14:152.5","mnd14:152.6","mnd14:152.7","mnd14:152.8","mnd14:152.9","mnd14:152.10","mnd14:152.11","mnd14:152.12","mnd14:152.13","mnd14:152.14","mnd14:152.15","mnd14:152.16","mnd14:152.17","mnd14:152.18","mnd14:152.19","mnd14:152.20","mnd14:152.21","mnd14:152.22","mnd14:152.23","mnd14:152.24"],"kind":"text","text":{"pi":"Supinapāṭhakā supinaṁ ādisanti, yo pubbaṇhasamayaṁ supinaṁ passati, evaṁ vipāko hoti.\nYo majjhanhikasamayaṁ supinaṁ passati, evaṁ vipāko hoti.\nYo sāyanhasamayaṁ supinaṁ passati, evaṁ vipāko hoti.\nYo purime yāme …\nyo majjhime yāme …\nyo pacchime yāme …\nyo dakkhiṇena passena nipanno …\nyo vāmena passena nipanno …\nyo uttānaṁ nipanno …\nyo avakujja nipanno …\nyo candaṁ passati …\nyo sūriyaṁ passati …\nyo mahāsamuddaṁ passati …\nyo sineruṁ pabbatarājānaṁ passati …\nyo hatthiṁ passati …\nyo assaṁ passati …\nyo rathaṁ passati …\nyo pattiṁ passati …\nyo senābyūhaṁ passati …\nyo ārāmarāmaṇeyyakaṁ passati …\nyo vanarāmaṇeyyakaṁ passati …\nyo bhūmirāmaṇeyyakaṁ passati …\nyo pokkharaṇīrāmaṇeyyakaṁ passati, evaṁ vipāko hotīti.\nEvaṁ supinapāṭhakā supinaṁ ādisanti."}},{"id":"mnd14:153","sourceIds":["mnd14:153.1","mnd14:153.2","mnd14:153.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Lakkhaṇapāṭhakā lakkhaṇaṁ ādisanti—\nmaṇilakkhaṇaṁ daṇḍalakkhaṇaṁ vatthalakkhaṇaṁ asilakkhaṇaṁ usulakkhaṇaṁ dhanulakkhaṇaṁ āvudhalakkhaṇaṁ itthilakkhaṇaṁ purisalakkhaṇaṁ kumārikālakkhaṇaṁ kumāralakkhaṇaṁ dāsilakkhaṇaṁ dāsalakkhaṇaṁ hatthilakkhaṇaṁ assalakkhaṇaṁ mahiṁsalakkhaṇaṁ usabhalakkhaṇaṁ goṇalakkhaṇaṁ ajalakkhaṇaṁ meṇḍalakkhaṇaṁ kukkuṭalakkhaṇaṁ vaṭṭalakkhaṇaṁ godhālakkhaṇaṁ kaṇṇikālakkhaṇaṁ kacchapalakkhaṇaṁ migalakkhaṇaṁ iti vāti.\nEvaṁ lakkhaṇapāṭhakā lakkhaṇaṁ ādisanti."}},{"id":"mnd14:154","sourceIds":["mnd14:154.1","mnd14:154.2","mnd14:154.3","mnd14:154.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Nakkhattapāṭhakā nakkhattaṁ ādisanti.\nAṭṭhavīsati nakkhattāni.\nIminā nakkhattena gharappaveso kattabbo, iminā nakkhattena makuṭaṁ bandhitabbaṁ, iminā nakkhattena vāreyyaṁ kāretabbaṁ, iminā nakkhattena bījanīhāro kattabbo, iminā nakkhattena saṁvāso gantabboti.\nEvaṁ nakkhattapāṭhakā nakkhattaṁ ādisanti."}},{"id":"mnd14:155","sourceIds":["mnd14:155.1","mnd14:155.2","mnd14:155.3","mnd14:155.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Āthabbaṇaṁ supinaṁ lakkhaṇaṁ, no vidahe athopi nakkhattanti.\nĀthabbaṇañca supinañca lakkhaṇañca nakkhattañca no vidaheyya na careyya na samācareyya na samādāya vatteyya.\nAtha vā na gaṇheyya na uggaṇheyya na dhāreyya na upadhāreyya na upalakkheyya nappayojeyyāti—\nāthabbaṇaṁ supinaṁ lakkhaṇaṁ, no vidahe athopi nakkhattaṁ."}},{"id":"mnd14:156","sourceIds":["mnd14:156.1","mnd14:156.2","mnd14:156.3","mnd14:156.4","mnd14:156.5","mnd14:156.6","mnd14:156.7","mnd14:156.8","mnd14:156.9","mnd14:156.10","mnd14:156.11","mnd14:156.12","mnd14:156.13","mnd14:156.14","mnd14:156.15","mnd14:156.16"],"kind":"text","text":{"pi":"Virutañca gabbhakaraṇaṁ, tikicchaṁ māmako na seveyyāti.\nVirutaṁ vuccati migavākkaṁ.\nMigavākkapāṭhakā migavākkaṁ ādisanti—\nsakuntānaṁ vā catuppadānaṁ vā rutaṁ vassitaṁ jānantīti.\nEvaṁ migavākkapāṭhakā migavākkaṁ ādisanti.\nGabbhakaraṇīyā gabbhaṁ saṇṭhāpenti.\nDvīhi kāraṇehi gabbho na saṇṭhāti—\npāṇakehi vā vātakuppehi vā.\nPāṇakānaṁ vā vātakuppānaṁ vā paṭighātāya osadhaṁ dentīti.\nEvaṁ gabbhakaraṇīyā gabbhaṁ saṇṭhāpenti.\nTikicchāti pañca tikicchā—\nsālākiyaṁ, sallakattiyaṁ, kāyatikicchaṁ, bhūtiyaṁ, komārabhaccaṁ.\nMāmakoti buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako, so vā bhagavantaṁ mamāyati bhagavā vā taṁ puggalaṁ pariggaṇhāti.\nVuttañhetaṁ bhagavatā—\n“ye te, bhikkhave, bhikkhū kuhā thaddhā lapā siṅgī unnaḷā asamāhitā na me te, bhikkhave, bhikkhū māmakā, apagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā, na ca te bhikkhū imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjanti.\nYe ca kho, bhikkhave, bhikkhū nikkuhā nillapā dhīrā atthaddhā susamāhitā te kho me, bhikkhave, bhikkhū māmakā na ca apagatā te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā, te ca bhikkhū imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjanti."}},{"id":"mnd14:157","sourceIds":["mnd14:157.1","mnd14:157.2","mnd14:157.3","mnd14:157.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Kuhā thaddhā lapā siṅgī,\nunnaḷā asamāhitā;\nNa te dhamme virūhanti,\nsammāsambuddhadesite."}},{"id":"mnd14:158","sourceIds":["mnd14:158.1","mnd14:158.2","mnd14:158.3","mnd14:158.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Nikkuhā nillapā dhīrā,\natthaddhā susamāhitā;\nTe ve dhamme virūhanti,\nsammāsambuddhadesite”."}},{"id":"mnd14:159","sourceIds":["mnd14:159.1","mnd14:159.2","mnd14:159.3","mnd14:159.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Virutañca gabbhakaraṇaṁ, tikicchaṁ māmako na seveyyāti.\nVirutañca gabbhakaraṇañca tikicchañca māmako na seveyya na niseveyya na saṁseveyya nappaṭiseveyya na careyya na samācareyya na samādāya vatteyya.\nAtha vā na gaṇheyya na uggaṇheyya na dhāreyya na upadhāreyya na upalakkheyya nappayojeyyāti—\nvirutañca gabbhakaraṇaṁ tikicchaṁ māmako na seveyya."}},{"id":"mnd14:160","sourceIds":["mnd14:160.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd14:161","sourceIds":["mnd14:161.1","mnd14:161.2","mnd14:161.3","mnd14:161.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Āthabbaṇaṁ supinaṁ lakkhaṇaṁ,\nNo vidahe athopi nakkhattaṁ;\nVirutañca gabbhakaraṇaṁ,\nTikicchaṁ māmako na seveyyā”ti."}},{"id":"mnd14:162","sourceIds":["mnd14:162.1","mnd14:162.2","mnd14:162.3","mnd14:162.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Nindāya nappavedheyya,\nNa unnameyya pasaṁsito bhikkhu;\nLobhaṁ saha macchariyena,\nKodhaṁ pesuṇiyañca panudeyya."}},{"id":"mnd14:163","sourceIds":["mnd14:163.1","mnd14:163.2","mnd14:163.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Nindāya nappavedheyyāti.\nIdhekacce bhikkhū nindanti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā nindanti garahanti upavadanti, nindito garahito upavadito nindāya garahāya upavādena akittiyā avaṇṇahārikāya na vedheyya nappavedheyya na sampavedheyya na taseyya na uttaseyya na paritaseyya na bhāyeyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa achambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—\nnindāya nappavedheyya."}},{"id":"mnd14:164","sourceIds":["mnd14:164.1","mnd14:164.2","mnd14:164.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Na unnameyya pasaṁsito bhikkhūti.\nIdhekacce bhikkhū pasaṁsanti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā pasaṁsanti thomenti kittenti vaṇṇenti, pasaṁsito thomito kittito vaṇṇito pasaṁsāya thomanena kittiyā vaṇṇahārikāya unnatiṁ na kareyya unnamaṁ na kareyya mānaṁ na kareyya thambhaṁ na kareyya, na tena mānaṁ janeyya na tena thaddho assa patthaddho paggahitasiroti—\nna unnameyya pasaṁsito bhikkhu."}},{"id":"mnd14:165","sourceIds":["mnd14:165.1","mnd14:165.2","mnd14:165.3","mnd14:165.4","mnd14:165.5","mnd14:165.6","mnd14:165.7","mnd14:165.8","mnd14:165.9"],"kind":"text","text":{"pi":"Lobhaṁ saha macchariyena, kodhaṁ pesuṇiyañca panudeyyāti.\nLobhoti yo lobho lubbhanā lubbhitattaṁ sārāgo sārajjanā sārajjitattaṁ abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.\nMacchariyanti pañca macchariyāni—\nāvāsamacchariyaṁ …pe…\ngāho vuccati macchariyaṁ.\nKodhoti yo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho, kopo pakopo sampakopo, doso padoso sampadoso, cittassa byāpatti manopadoso, kodho kujjhanā kujjhitattaṁ, doso dussanā dussitattaṁ, byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ, virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa.\nPesuññanti idhekacco pisuṇavāco hoti ito sutvā amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya.\nIti samaggānaṁ vā bhettā bhinnānaṁ vā anuppadātā, vaggārāmo vaggarato vagganandī vaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti—\nidaṁ vuccati pesuññaṁ."}},{"id":"mnd14:166","sourceIds":["mnd14:166.1","mnd14:166.2","mnd14:166.3","mnd14:166.4","mnd14:166.5","mnd14:166.6","mnd14:166.7","mnd14:166.8","mnd14:166.9","mnd14:166.10","mnd14:166.11"],"kind":"text","text":{"pi":"Api ca dvīhi kāraṇehi pesuññaṁ upasaṁharati—\npiyakamyatāya vā bhedādhippāyena vā.\nKathaṁ piyakamyatāya pesuññaṁ upasaṁharati?\nImassa piyo bhavissāmi manāpo bhavissāmi vissāsiko bhavissāmi abbhantariko bhavissāmi suhadayo bhavissāmīti.\nEvaṁ piyakamyatāya pesuññaṁ upasaṁharati.\nKathaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharati?\nKathaṁ ime nānā assu vinā assu vaggā assu dvidhā assu dvejjhā assu dve pakkhā assu bhijjheyyuṁ na samāgaccheyyuṁ dukkhaṁ na phāsu vihareyyunti.\nEvaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharati.\nLobhaṁ saha macchariyena, kodhaṁ pesuṇiyañca panudeyyāti.\nLobhañca macchariyañca kodhañca pesuññañca nudeyya panudeyya pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—\nlobhaṁ saha macchariyena, kodhaṁ pesuṇiyañca panudeyya."}},{"id":"mnd14:167","sourceIds":["mnd14:167.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd14:168","sourceIds":["mnd14:168.1","mnd14:168.2","mnd14:168.3","mnd14:168.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Nindāya nappavedheyya,\nNa unnameyya pasaṁsito bhikkhu;\nLobhaṁ saha macchariyena,\nKodhaṁ pesuṇiyañca panudeyyā”ti."}},{"id":"mnd14:169","sourceIds":["mnd14:169.1","mnd14:169.2","mnd14:169.3","mnd14:169.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Kayavikkaye na tiṭṭheyya,\nUpavādaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci;\nGāme ca nābhisajjeyya,\nLābhakamyā janaṁ na lapayeyya."}},{"id":"mnd14:170","sourceIds":["mnd14:170.1","mnd14:170.2","mnd14:170.3","mnd14:170.4","mnd14:170.5","mnd14:170.6","mnd14:170.7","mnd14:170.8","mnd14:170.9","mnd14:170.10","mnd14:170.11"],"kind":"text","text":{"pi":"Kayavikkaye na tiṭṭheyyāti.\nYe kayavikkayā vinaye paṭikkhittā na te imasmiṁ atthe adhippetā.\nKathaṁ kayavikkaye tiṭṭhati?\nPañcannaṁ saddhiṁ pattaṁ vā cīvaraṁ vā aññaṁ vā kiñci parikkhāraṁ vañcaniyaṁ vā karonto udayaṁ vā patthayanto parivatteti.\nEvaṁ kayavikkaye tiṭṭhati.\nKathaṁ kayavikkaye na tiṭṭhati?\nPañcannaṁ saddhiṁ pattaṁ vā cīvaraṁ vā aññaṁ vā kiñci parikkhāraṁ na vañcaniyaṁ vā karonto na udayaṁ vā patthayanto parivatteti.\nEvaṁ kayavikkaye na tiṭṭhati.\nKayavikkaye na tiṭṭheyyāti.\nKayavikkaye na tiṭṭheyya na santiṭṭheyya, kayavikkayaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, kayavikkayā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—\nkayavikkaye na tiṭṭheyya."}},{"id":"mnd14:171","sourceIds":["mnd14:171.1","mnd14:171.2","mnd14:171.3","mnd14:171.4","mnd14:171.5","mnd14:171.6","mnd14:171.7","mnd14:171.8","mnd14:171.9","mnd14:171.10","mnd14:171.11","mnd14:171.12","mnd14:171.13","mnd14:171.14","mnd14:171.15","mnd14:171.16"],"kind":"text","text":{"pi":"Upavādaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñcīti.\nKatame upavādakarāti kilesā?\nSanteke samaṇabrāhmaṇā iddhimanto dibbacakkhukā paracittaviduno, te dūratopi passanti āsannāpi na dissanti cetasāpi cittaṁ pajānanti, devatāpi kho santi iddhimantiniyo dibbacakkhukā paracittaviduniyo, tā dūratopi passanti, āsannāpi na dissanti cetasāpi cittaṁ pajānanti.\nTe oḷārikehi vā kilesehi majjhimehi vā kilesehi sukhumehi vā kilesehi upavadeyyuṁ.\nKatame oḷārikā kilesā?\nKāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ—\nime vuccanti oḷārikā kilesā.\nKatame majjhimā kilesā?\nKāmavitakko byāpādavitakko vihiṁsāvitakko—\nime vuccanti majjhimā kilesā.\nKatame sukhumā kilesā?\nÑātivitakko, janapadavitakko, amaravitakko, parānudayatā paṭisaññutto vitakko, lābhasakkārasilokapaṭisaññutto vitakko, anavaññattipaṭisaññutto vitakko—\nime vuccanti sukhumā kilesā.\nTe oḷārikehi vā kilesehi majjhimehi vā kilesehi sukhumehi vā kilesehi na upavadeyya upavādaṁ na kareyya upavādakare kilese na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya, upavādakare kilese pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, upavādakarehi kilesehi ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyya.\nKuhiñcīti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—\nupavādaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci."}},{"id":"mnd14:172","sourceIds":["mnd14:172.1","mnd14:172.2","mnd14:172.3","mnd14:172.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Gāme ca nābhisajjeyyāti.\nKathaṁ gāme sajjati?\nIdha bhikkhu gāme gihīhi saṁsaṭṭho viharati sahanandī sahasokī sukhitesu sukhito dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā voyogaṁ āpajjati.\nEvampi gāme sajjati."}},{"id":"mnd14:173","sourceIds":["mnd14:173.1","mnd14:173.2","mnd14:173.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā bhikkhu pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya pavisati arakkhiteneva kāyena arakkhitāya vācāya arakkhitena cittena anupaṭṭhitāya satiyā asaṁvutehi indriyehi.\nSo tatra tatra sajjati tatra tatra gaṇhāti tatra tatra bajjhati tatra tatra anayabyasanaṁ āpajjati.\nEvampi gāme sajjati."}},{"id":"mnd14:174","sourceIds":["mnd14:174.1","mnd14:174.2","mnd14:174.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ gāme na sajjati?\nIdha bhikkhu gāme gihīhi asaṁsaṭṭho viharati na sahanandī na sahasokī na sukhitesu sukhito na dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu na attanā voyogaṁ āpajjati.\nEvampi gāme na sajjati."}},{"id":"mnd14:175","sourceIds":["mnd14:175.1","mnd14:175.2","mnd14:175.3","mnd14:175.4","mnd14:175.5","mnd14:175.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā bhikkhu pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya pavisati rakkhiteneva kāyena rakkhitāya vācāya rakkhitena cittena upaṭṭhitāya satiyā saṁvutehi indriyehi.\nSo tatra tatra na sajjati tatra tatra na gaṇhāti tatra tatra na bajjhati tatra tatra na anayabyasanaṁ āpajjati.\nEvampi gāme na sajjati.\nGāme ca nābhisajjeyyāti gāme na sajjeyya na gaṇheyya na bajjheyya na palibajjheyya, agiddho assa agadhito amucchito anajjhosanno vītagedho vigatagedho cattagedho …pe…\nbrahmabhūtena attanā vihareyyāti—\ngāme ca nābhisajjeyya."}},{"id":"mnd14:176","sourceIds":["mnd14:176.1","mnd14:176.2","mnd14:176.3","mnd14:176.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Lābhakamyā janaṁ na lapayeyyāti.\nKatamā lapanā?\nLābhasakkārasilokasannissitassa pāpicchassa icchāpakatassa āmisacakkhukassa lokadhammagarukassa yā paresaṁ ālapanā lapanā sallapanā ullapanā samullapanā unnahanā samunnahanā ukkācanā samukkācanā anupiyabhāṇitā cāṭukamyatā muggasūpyatā pāribhaṭyatā parapiṭṭhimaṁsikatā, yā tattha saṇhavācatā sakhilavācatā sithilavācatā apharusavācatā—\nayaṁ vuccati lapanā."}},{"id":"mnd14:177","sourceIds":["mnd14:177.1","mnd14:177.2","mnd14:177.3","mnd14:177.4","mnd14:177.5","mnd14:177.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Api ca dvīhi kāraṇehi janaṁ lapati—\nattānaṁ vā nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento janaṁ lapati, attānaṁ vā uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento janaṁ lapati.\nKathaṁ attānaṁ nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento janaṁ lapati?\n“Tumhe me bahūpakārā, ahaṁ tumhe nissāya labhāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ, yepi me aññe dātuṁ vā kātuṁ vā maññanti, tumhe nissāya tumhe sampassantā yampi me purāṇaṁ mātāpettikaṁ nāmadheyyaṁ tampi me antarahitaṁ.\nTumhehi ahaṁ ñāyāmi asukassa kulūpako asukāya kulūpako”ti.\nEvaṁ attānaṁ nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento janaṁ lapati."}},{"id":"mnd14:178","sourceIds":["mnd14:178.1","mnd14:178.2","mnd14:178.3","mnd14:178.4","mnd14:178.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ attānaṁ uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento janaṁ lapati?\n“Ahaṁ tumhākaṁ bahūpakāro, tumhe maṁ āgamma buddhaṁ saraṇaṁ gatā, dhammaṁ saraṇaṁ gatā, saṅghaṁ saraṇaṁ gatā, pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā paṭiviratā.\nAhaṁ tumhākaṁ uddesaṁ demi, paripucchaṁ demi, uposathaṁ ācikkhāmi, navakammaṁ adhiṭṭhāmi.\nAtha pana tumhe maṁ ujjhitvā aññe sakkarotha garuṁ karotha mānetha pūjethā”ti.\nEvaṁ attānaṁ uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento janaṁ lapati."}},{"id":"mnd14:179","sourceIds":["mnd14:179.1","mnd14:179.2","mnd14:179.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Lābhakamyā janaṁ na lapayeyyāti.\nLābhahetu lābhapaccayā lābhakāraṇā lābhābhinibbattiyā lābhaṁ paripācento janaṁ na lapayeyya, lapanaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, lapanā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—\nlābhakamyā janaṁ na lapayeyya."}},{"id":"mnd14:180","sourceIds":["mnd14:180.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd14:181","sourceIds":["mnd14:181.1","mnd14:181.2","mnd14:181.3","mnd14:181.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Kayavikkaye na tiṭṭheyya,\nUpavādaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci;\nGāme ca nābhisajjeyya,\nLābhakamyā janaṁ na lapayeyyā”ti."}},{"id":"mnd14:182","sourceIds":["mnd14:182.1","mnd14:182.2","mnd14:182.3","mnd14:182.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Na ca katthiko siyā bhikkhu,\nNa ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyya;\nPāgabbhiyaṁ na sikkheyya,\nKathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyya."}},{"id":"mnd14:183","sourceIds":["mnd14:183.1","mnd14:183.2","mnd14:183.3","mnd14:183.4","mnd14:183.5","mnd14:183.6","mnd14:183.7","mnd14:183.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Na ca katthiko siyā bhikkhūti.\nIdhekacco katthī hoti vikatthī.\nSo katthati vikatthati ahamasmi sīlasampannoti vā vatasampannoti vā sīlabbatasampannoti vā jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā.\nUccā kulā pabbajitoti vā mahābhogakulā pabbajitoti vā uḷārabhogakulā pabbajitoti vā …pe…\nsuttantikoti vā vinayadharoti vā dhammakathikoti vā āraññikoti vā …pe…\nnevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā katthati vikatthati.\nEvaṁ na kattheyya na vikattheyya, katthaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, katthanā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—\nna ca katthiko siyā bhikkhu."}},{"id":"mnd14:184","sourceIds":["mnd14:184.1","mnd14:184.2","mnd14:184.3","mnd14:184.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Na ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyyāti.\nKatamā payuttavācā?\nIdhekacco cīvarapayuttaṁ vācaṁ bhāsati, piṇḍapātapayuttaṁ vācaṁ bhāsati, senāsanapayuttaṁ vācaṁ bhāsati, gilānapaccayabhesajjaparikkhārapayuttaṁ vācaṁ bhāsati—\nayampi vuccati payuttavācā."}},{"id":"mnd14:185","sourceIds":["mnd14:185.1","mnd14:185.2","mnd14:185.3","mnd14:185.4","mnd14:185.5","mnd14:185.6","mnd14:185.7","mnd14:185.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā cīvarahetu piṇḍapātahetu senāsanahetu gilānapaccayabhesajjaparikkhārahetu saccampi bhaṇati musāpi bhaṇati, pisuṇampi bhaṇati apisuṇampi bhaṇati, pharusampi bhaṇati apharusampi bhaṇati, samphappalāpampi bhaṇati asamphappalāpampi bhaṇati, mantāpi vācaṁ bhāsati—\nayampi vuccati payuttavācā.\nAtha vā pasannacitto paresaṁ dhammaṁ deseti—\n“aho vata me dhammaṁ suṇeyyuṁ, sutvāva dhammaṁ pasīdeyyuṁ, pasannā ca me pasannākāraṁ kareyyun”ti—\nayaṁ vuccati payuttavācā.\nNa ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyyāti.\nAntamaso dhammadesanaṁ vācaṁ upādāya payuttavācaṁ na bhāseyya na katheyya na bhaṇeyya na dīpeyya na vohareyya, payuttaṁ vācaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, payuttavācāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—\nna ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyya."}},{"id":"mnd14:186","sourceIds":["mnd14:186.1","mnd14:186.2","mnd14:186.3","mnd14:186.4","mnd14:186.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Pāgabbhiyaṁ na sikkheyyāti.\nPāgabbhiyanti tīṇi pāgabbhiyāni—\nkāyikaṁ pāgabbhiyaṁ, vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ, cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ.\nKatamaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ?\nIdhekacco saṅghagatopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, gaṇagatopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, bhojanasālāyampi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, jantāgharepi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, udakatitthepi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, antaragharaṁ pavisantopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, antaragharaṁ paviṭṭhopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti."}},{"id":"mnd14:187","sourceIds":["mnd14:187.1","mnd14:187.2","mnd14:187.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ saṅghagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?\nIdhekacco saṅghagato acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṁ pārupitvā nisīdati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.\nEvaṁ saṅghagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti."}},{"id":"mnd14:188","sourceIds":["mnd14:188.1","mnd14:188.2","mnd14:188.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ gaṇagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?\nIdhekacco gaṇagato acittīkārakato therānaṁ bhikkhūnaṁ anupāhanānaṁ caṅkamantānaṁ saupāhano caṅkamati, nīce caṅkame caṅkamantānaṁ ucce caṅkame caṅkamati, chamāya caṅkamantānaṁ caṅkame caṅkamati, ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṁ pārupitvāpi nisīdati, ṭhitopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.\nEvaṁ gaṇagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti."}},{"id":"mnd14:189","sourceIds":["mnd14:189.1","mnd14:189.2","mnd14:189.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhojanasālāyaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?\nIdhekacco bhojanasālāyaṁ acittīkārakato there bhikkhū anupakhajja nisīdati, navepi bhikkhū āsanena paṭibāhati, ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṁ pārupitvā nisīdati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.\nEvaṁ bhojanasālāyaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti."}},{"id":"mnd14:190","sourceIds":["mnd14:190.1","mnd14:190.2","mnd14:190.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ jantāghare kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?\nIdhekacco jantāghare acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, anāpucchāpi kaṭṭhaṁ pakkhipati, anāpucchāpi dvāraṁ pidahati.\nEvaṁ jantāghare kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti."}},{"id":"mnd14:191","sourceIds":["mnd14:191.1","mnd14:191.2","mnd14:191.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ udakatitthe kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?\nIdhekacco udakatitthe acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi otarati, puratopi otarati, ghaṭṭayantopi nhāyati, puratopi nhāyati, uparitopi nhāyati, ghaṭṭayantopi uttarati, puratopi uttarati, uparitopi uttarati.\nEvaṁ udakatitthe kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti."}},{"id":"mnd14:192","sourceIds":["mnd14:192.1","mnd14:192.2","mnd14:192.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ antaragharaṁ pavisanto kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?\nIdhekacco antaragharaṁ pavisanto acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi gacchati, puratopi gacchati, vokkammāpi therānaṁ bhikkhūnaṁ purato gacchati.\nEvaṁ antaragharaṁ pavisanto kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti."}},{"id":"mnd14:193","sourceIds":["mnd14:193.1","mnd14:193.2","mnd14:193.3","mnd14:193.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ antaragharaṁ paviṭṭho kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?\nIdhekacco antaragharaṁ paviṭṭho “na pavisa, bhante”ti vuccamāno pavisati, “na tiṭṭha, bhante”ti vuccamāno tiṭṭhati, “na nisīda, bhante”ti vuccamāno nisīdati, anokāsampi pavisati, anokāsepi tiṭṭhati, anokāsepi nisīdati, yānipi tāni honti kulānaṁ ovarakāni gūḷhāni ca paṭicchannāni ca, yattha kulitthiyo kuladhītaro kulasuṇhāyo kulakumāriyo nisīdanti tatthapi sahasā pavisati, kumārakassapi sīsaṁ parāmasati.\nEvaṁ antaragharaṁ paviṭṭho kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti—\nidaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ."}},{"id":"mnd14:194","sourceIds":["mnd14:194.1","mnd14:194.2","mnd14:194.3","mnd14:194.4","mnd14:194.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamaṁ vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ?\nIdhekacco saṅghagatopi vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, gaṇagatopi vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, antaragharaṁ paviṭṭhopi vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.\nKathaṁ saṅghagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?\nIdhekacco saṅghagato acittīkārakato there bhikkhū anāpucchaṁ vā anajjhiṭṭho vā ārāmagatānaṁ bhikkhūnaṁ dhammaṁ bhaṇati, pañhaṁ visajjeti, pātimokkhaṁ uddisati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.\nEvaṁ saṅghagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti."}},{"id":"mnd14:195","sourceIds":["mnd14:195.1","mnd14:195.2","mnd14:195.3","mnd14:195.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ gaṇagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?\nIdhekacco gaṇagato acittīkārakato there bhikkhū anāpucchaṁ vā anajjhiṭṭho vā ārāmagatānaṁ bhikkhūnaṁ dhammaṁ bhaṇati, pañhaṁ visajjeti, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati;\nārāmagatānaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ dhammaṁ bhaṇati, pañhaṁ visajjeti, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.\nEvaṁ gaṇagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti."}},{"id":"mnd14:196","sourceIds":["mnd14:196.1","mnd14:196.2","mnd14:196.3","mnd14:196.4","mnd14:196.5","mnd14:196.6","mnd14:196.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ antaragharaṁ paviṭṭho vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?\nIdhekacco antaragharaṁ paviṭṭho itthiṁ vā kumāriṁ vā evamāha—\n“itthannāme itthaṅgotte kiṁ atthi?\nYāgu atthi, bhattaṁ atthi, khādanīyaṁ atthi?\nKiṁ pivissāma, kiṁ bhuñjissāma, kiṁ khādissāma, kiṁ vā atthi, kiṁ vā me dassathā”ti vippalapati.\nEvaṁ antaragharaṁ paviṭṭho vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti—\nidaṁ vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ."}},{"id":"mnd14:197","sourceIds":["mnd14:197.1","mnd14:197.2","mnd14:197.3","mnd14:197.4","mnd14:197.5","mnd14:197.6","mnd14:197.7","mnd14:197.8","mnd14:197.9","mnd14:197.10","mnd14:197.11","mnd14:197.12","mnd14:197.13","mnd14:197.14","mnd14:197.15","mnd14:197.16","mnd14:197.17","mnd14:197.18","mnd14:197.19","mnd14:197.20","mnd14:197.21","mnd14:197.22","mnd14:197.23","mnd14:197.24","mnd14:197.25","mnd14:197.26","mnd14:197.27"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamaṁ cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ?\nIdhekacco na uccā kulā pabbajito samāno uccā kulā pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena,\nna mahābhogakulā pabbajito samāno mahābhogakulā pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena,\nna uḷārabhogakulā pabbajito samāno uḷārabhogakulā pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena,\nna suttantiko samāno suttantikena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena,\nna vinayadharo samāno …\nna dhammakathiko samāno …\nna āraññiko samāno …\nna piṇḍapātiko samāno …\nna paṁsukūliko samāno …\nna tecīvariko samāno …\nna sapadānacāriko samāno …\nna khalupacchābhattiko samāno …\nna nesajjiko samāno …\nna yathāsanthatiko samāno yathāsanthatikena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena,\nna paṭhamassa jhānassa lābhī samāno paṭhamassa jhānassa lābhinā saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena,\nna dutiyassa jhānassa …\nna tatiyassa jhānassa …\nna catutthassa jhānassa lābhī samāno …\nna ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhī samāno …\nna viññāṇañcāyatanasamāpattiyā …\nna ākiñcaññāyatanasamāpattiyā …\nna nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhī samāno nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhinā saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena—\nidaṁ cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ.\nNa sikkheyyāti pāgabbhiyaṁ na sikkheyya na careyya na ācareyya na samācareyya na samādāya vatteyya,\npāgabbhiyaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, pāgabbhiyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—\npāgabbhiyaṁ na sikkheyya."}},{"id":"mnd14:198","sourceIds":["mnd14:198.1","mnd14:198.2","mnd14:198.3","mnd14:198.4","mnd14:198.5","mnd14:198.6","mnd14:198.7","mnd14:198.8","mnd14:198.9","mnd14:198.10"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyyāti.\nKatamā viggāhikā kathā?\nIdhekacco evarūpiṁ kathaṁ kattā hoti—\n“na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…\nnibbeṭhehi vā sace pahosī”ti.\nVuttañhetaṁ bhagavatā—\n“viggāhikāya kho, moggallāna, kathāya sati kathābāhullaṁ pāṭikaṅkhaṁ, kathābāhulle sati uddhaccaṁ, uddhatassa asaṁvaro, asaṁvutassa ārā cittaṁ samādhimhā”ti.\nKathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyyāti.\nViggāhikaṁ kathaṁ na katheyya na bhaṇeyya na dīpeyya na vohareyya, viggāhikaṁ kathaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, viggāhikakathāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—\nkathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyya."}},{"id":"mnd14:199","sourceIds":["mnd14:199.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd14:200","sourceIds":["mnd14:200.1","mnd14:200.2","mnd14:200.3","mnd14:200.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Na ca katthiko siyā bhikkhu,\nNa ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyya;\nPāgabbhiyaṁ na sikkheyya,\nKathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyyā”ti."}},{"id":"mnd14:201","sourceIds":["mnd14:201.1","mnd14:201.2","mnd14:201.3","mnd14:201.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Mosavajje na niyyetha,\nSampajāno saṭhāni na kayirā;\nAtha jīvitena paññāya,\nSīlabbatena nāññamatimaññe."}},{"id":"mnd14:202","sourceIds":["mnd14:202.1","mnd14:202.2","mnd14:202.3","mnd14:202.4","mnd14:202.5","mnd14:202.6","mnd14:202.7","mnd14:202.8","mnd14:202.9","mnd14:202.10","mnd14:202.11","mnd14:202.12","mnd14:202.13","mnd14:202.14","mnd14:202.15","mnd14:202.16","mnd14:202.17","mnd14:202.18"],"kind":"text","text":{"pi":"Mosavajje na niyyethāti.\nMosavajjaṁ vuccati musāvādo.\nIdhekacco sabhaggato vā parisaggato vā …pe…\nāmisakiñcikkhahetu vā sampajānamusā bhāsitā hoti—\nidaṁ vuccati mosavajjaṁ.\nApi ca tīhākārehi musāvādo hoti—\npubbevassa hoti “musā bhaṇissan”ti, bhaṇantassa hoti “musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti “musā mayā bhaṇitan”ti, imehi tīhākārehi musāvādo hoti.\nApi ca catūhākārehi …\npañcahākārehi …\nchahākārehi …\nsattahākārehi …\naṭṭhahākārehi …\nmusāvādo hoti—\npubbevassa hoti “musā bhaṇissan”ti, bhaṇantassa hoti “musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti “musā mayā bhaṇitan”ti vinidhāya diṭṭhiṁ vinidhāya khantiṁ vinidhāya ruciṁ vinidhāya saññaṁ vinidhāya bhāvaṁ—\nimehi aṭṭhahākārehi musāvādo hoti.\nMosavajje na niyyethāti.\nMosavajje na yāyeyya na niyyāyeyya na vaheyya na saṁhareyya, mosavajjaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, mosavajjā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—\nmosavajje na niyyetha."}},{"id":"mnd14:203","sourceIds":["mnd14:203.1","mnd14:203.2","mnd14:203.3","mnd14:203.4","mnd14:203.5","mnd14:203.6","mnd14:203.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Sampajāno saṭhāni na kayirāti.\nKatamaṁ sāṭheyyaṁ?\nIdhekacco saṭho hoti parisaṭho, yaṁ tattha saṭhaṁ saṭhatā sāṭheyyaṁ kakkaratā kakkariyaṁ parikkhattatā pārikkhattiyaṁ—\nidaṁ vuccati sāṭheyyaṁ.\nSampajāno saṭhāni na kayirāti.\nSampajāno hutvā sāṭheyyaṁ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya, sāṭheyyaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, sāṭheyyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—\nsampajāno saṭhāni na kayirā."}},{"id":"mnd14:204","sourceIds":["mnd14:204.1","mnd14:204.2","mnd14:204.3","mnd14:204.4","mnd14:204.5","mnd14:204.6","mnd14:204.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha jīvitena paññāya, sīlabbatena nāññamatimaññeti.\nAthāti padasandhi …pe… padānupubbatāpetaṁ—\nathāti.\nIdhekacco lūkhajīvitaṁ jīvanto paraṁ paṇītajīvitaṁ jīvantaṁ atimaññati—\n“kiṁ panāyaṁ bahulājīvo sabbaṁ sambhakkheti, seyyathidaṁ—\nmūlabījaṁ khandhabījaṁ phaḷubījaṁ aggabījaṁ bījabījameva pañcamaṁ asanivicakkadantakūṭasamaṇappadhānenā”ti.\nSo tāya lūkhajīvitāya paraṁ paṇītajīvitaṁ jīvantaṁ atimaññati."}},{"id":"mnd14:205","sourceIds":["mnd14:205.1","mnd14:205.2","mnd14:205.3","mnd14:205.4","mnd14:205.5","mnd14:205.6","mnd14:205.7","mnd14:205.8","mnd14:205.9","mnd14:205.10","mnd14:205.11","mnd14:205.12","mnd14:205.13","mnd14:205.14","mnd14:205.15","mnd14:205.16","mnd14:205.17","mnd14:205.18","mnd14:205.19"],"kind":"text","text":{"pi":"Idhekacco paṇītajīvitaṁ jīvanto paraṁ lūkhajīvitaṁ jīvantaṁ atimaññati—\n“kiṁ panāyaṁ appapuñño appesakkho na lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan”ti.\nSo tāya paṇītajīvitāya paraṁ lūkhajīvitaṁ jīvantaṁ atimaññati.\nIdhekacco paññāsampanno hoti.\nSo puṭṭho pañhaṁ visajjeti.\nTassa evaṁ hoti—\n“ahamasmi paññāsampanno, ime panaññe na paññāsampannā”ti.\nSo tāya paññāsampadāya paraṁ atimaññati.\nIdhekacco sīlasampanno hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.\nTassa evaṁ hoti—\n“ahamasmi sīlasampanno, ime panaññe bhikkhū dussīlā pāpadhammā”ti.\nSo tāya sīlasampadāya paraṁ atimaññati.\nIdhekacco vatasampanno hoti āraññiko vā piṇḍapātiko vā paṁsukūliko vā tecīvariko vā sapadānacāriko vā khalupacchābhattiko vā nesajjiko vā yathāsanthatiko vā.\nTassa evaṁ hoti—\n“ahamasmi vatasampanno, ime panaññe na vatasampannā”ti.\nSo tāya vatasampadāya paraṁ atimaññati.\nAtha jīvitena paññāya, sīlabbatena nāññamatimaññeti.\nLūkhajīvitāya vā paṇītajīvitāya vā paññāsampadāya vā sīlasampadāya vā vatasampadāya vā paraṁ nātimaññeyya, nāvajāneyya, na tena mānaṁ janeyya, na tena thaddho assa, patthaddho paggahitasiroti—\natha jīvitena paññāya sīlabbatena nāññamatimaññe."}},{"id":"mnd14:206","sourceIds":["mnd14:206.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd14:207","sourceIds":["mnd14:207.1","mnd14:207.2","mnd14:207.3","mnd14:207.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Mosavajje na niyyetha,\nSampajāno saṭhāni na kayirā;\nAtha jīvitena paññāya,\nSīlabbatena nāññamatimaññe”ti."}},{"id":"mnd14:208","sourceIds":["mnd14:208.1","mnd14:208.2","mnd14:208.3","mnd14:208.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Sutvā rusito bahuṁ vācaṁ,\nSamaṇānaṁ vā puthujanānaṁ;\nPharusena ne na paṭivajjā,\nNa hi santo paṭiseniṁ karonti."}},{"id":"mnd14:209","sourceIds":["mnd14:209.1","mnd14:209.2","mnd14:209.3","mnd14:209.4","mnd14:209.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Sutvā rusito bahuṁ vācaṁ, samaṇānaṁ puthujanānanti.\nRusitoti dūsito khuṁsito ghaṭṭito vambhito garahito upavadito.\nSamaṇānanti ye keci ito bahiddhā paribbajūpagatā paribbajasamāpannā.\nPuthujanānanti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca, te bahukāhi vācāhi aniṭṭhāhi akantāhi amanāpāhi akkoseyyuṁ paribhāseyyuṁ roseyyuṁ viroseyyuṁ hiṁseyyuṁ vihiṁseyyuṁ heṭheyyuṁ viheṭheyyuṁ ghāteyyuṁ upaghāteyyuṁ upaghātaṁ kareyyuṁ tesaṁ bahuṁ vācaṁ aniṭṭhaṁ akantaṁ amanāpaṁ sutvā suṇitvā uggahitvā upadhārayitvā upalakkhayitvāti—\nsutvā rusito bahuṁ vācaṁ, samaṇānaṁ vā puthujanānaṁ."}},{"id":"mnd14:210","sourceIds":["mnd14:210.1","mnd14:210.2","mnd14:210.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Pharusena ne na paṭivajjāti.\nPharusenāti pharusena kakkhaḷena na paṭivajjā nappaṭibhaṇeyya, akkosantaṁ na paccakkoseyya, rosantaṁ nappaṭiroseyya, bhaṇḍanaṁ nappaṭibhaṇḍeyya na kalahaṁ kareyya na bhaṇḍanaṁ kareyya na viggahaṁ kareyya na vivādaṁ kareyya na medhagaṁ kareyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—\npharusena ne na paṭivajjā."}},{"id":"mnd14:211","sourceIds":["mnd14:211.1","mnd14:211.2","mnd14:211.3","mnd14:211.4","mnd14:211.5","mnd14:211.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Na hi santo paṭiseniṁ karontīti.\nSantoti rāgassa santattā santo, dosassa … mohassa … kodhassa … upanāhassa …pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti—\nsanto.\nNa hi santo paṭiseniṁ karontīti.\nSanto paṭiseniṁ paṭimallaṁ paṭikaṇṭakaṁ paṭipakkhaṁ na karonti na janenti na sañjanenti na nibbattenti nābhinibbattentīti—\nna hi santo paṭiseniṁ karonti."}},{"id":"mnd14:212","sourceIds":["mnd14:212.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd14:213","sourceIds":["mnd14:213.1","mnd14:213.2","mnd14:213.3","mnd14:213.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Sutvā rusito bahuṁ vācaṁ,\nSamaṇānaṁ vā puthujanānaṁ;\nPharusena ne na paṭivajjā,\nNa hi santo paṭiseniṁ karontī”ti."}},{"id":"mnd14:214","sourceIds":["mnd14:214.1","mnd14:214.2","mnd14:214.3","mnd14:214.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Etañca dhammamaññāya,\nVicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkhe;\nSantīti nibbutiṁ ñatvā,\nSāsane gotamassa nappamajjeyya."}},{"id":"mnd14:215","sourceIds":["mnd14:215.1","mnd14:215.2","mnd14:215.3","mnd14:215.4","mnd14:215.5","mnd14:215.6","mnd14:215.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Etañca dhammamaññāyāti.\nEtanti ācikkhitaṁ desitaṁ paññapitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaṭaṁ vibhattaṁ uttānīkataṁ pakāsitaṁ dhammaṁ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti.\nEvampi etañca dhammamaññāya.\nAtha vā samañca visamañca pathañca vipathañca sāvajjañca anavajjañca hīnañca paṇītañca kaṇhañca sukkañca viññūgarahitañca viññūpasatthañca dhammaṁ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti.\nEvampi etañca dhammamaññāya.\nAtha vā sammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ aviruddhapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ dhammānudhammapaṭipadaṁ sīlesu paripūrakāritaṁ indriyesu guttadvārataṁ bhojane mattaññutaṁ jāgariyānuyogaṁ satisampajaññaṁ, cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ, nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ dhammaṁ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti.\nEvampi tañca dhammamaññāya."}},{"id":"mnd14:216","sourceIds":["mnd14:216.1","mnd14:216.2","mnd14:216.3","mnd14:216.4","mnd14:216.5","mnd14:216.6","mnd14:216.7","mnd14:216.8","mnd14:216.9","mnd14:216.10","mnd14:216.11","mnd14:216.12","mnd14:216.13","mnd14:216.14","mnd14:216.15","mnd14:216.16"],"kind":"text","text":{"pi":"Vicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkheti.\nVicinanti vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karonto.\n“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti …pe…\n“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karontoti—\nvicinaṁ bhikkhu.\nSadāti sadā sabbadā sabbakālaṁ …pe…\npacchime vayokhandhe.\nSatoti catūhi kāraṇehi sato—\nkāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato …pe…\nso vuccati sato.\nSikkheti tisso sikkhāyo—\nadhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā …pe…\nayaṁ adhipaññāsikkhā.\nImā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya …pe…\nsikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—\nvicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkhe."}},{"id":"mnd14:217","sourceIds":["mnd14:217.1","mnd14:217.2","mnd14:217.3","mnd14:217.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Santīti nibbutiṁ ñatvāti.\nRāgassa nibbutiṁ santīti ñatvā, dosassa … mohassa …pe…\nsabbākusalābhisaṅkhārānaṁ nibbutiṁ santīti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—\nsantīti nibbutiṁ ñatvā."}},{"id":"mnd14:218","sourceIds":["mnd14:218.1","mnd14:218.2","mnd14:218.3","mnd14:218.4","mnd14:218.5","mnd14:218.6","mnd14:218.7","mnd14:218.8","mnd14:218.9","mnd14:218.10","mnd14:218.11"],"kind":"text","text":{"pi":"Sāsane gotamassa nappamajjeyyāti.\nGotamassa sāsane buddhasāsane jinasāsane tathāgatasāsane devasāsane arahantasāsane.\nNappamajjeyyāti sakkaccakārī assa sātaccakārī aṭṭhitakārī anolīnavuttiko anikkhittacchando anikkhittadhuro kusalesu dhammesu.\n“Kadāhaṁ aparipūraṁ vā sīlakkhandhaṁ paripūreyyaṁ …pe…\naparipūraṁ vā samādhikkhandhaṁ …\npaññākkhandhaṁ …\nvimuttikkhandhaṁ …\nvimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ?\nKadāhaṁ apariññātaṁ vā dukkhaṁ parijāneyyaṁ, appahīne vā kilese pajaheyyaṁ, abhāvitaṁ vā maggaṁ bhāveyyaṁ, asacchikataṁ vā nirodhaṁ sacchikareyyan”ti?\nYo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca thāmo ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesūti—\nsāsane gotamassa nappamajjeyya."}},{"id":"mnd14:219","sourceIds":["mnd14:219.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd14:220","sourceIds":["mnd14:220.1","mnd14:220.2","mnd14:220.3","mnd14:220.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Etañca dhammamaññāya,\nVicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkhe;\nSantīti nibbutiṁ ñatvā,\nSāsane gotamassa nappamajjeyyā”ti."}},{"id":"mnd14:221","sourceIds":["mnd14:221.1","mnd14:221.2","mnd14:221.3","mnd14:221.4","mnd14:221.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Abhibhū hi so anabhibhūto,\nSakkhidhammamanītihamaddasi;\nTasmā hi tassa bhagavato sāsane,\nAppamatto sadā namassamanusikkhe.\n(Iti bhagavā.)"}},{"id":"mnd14:222","sourceIds":["mnd14:222.1","mnd14:222.2","mnd14:222.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Abhibhū hi so anabhibhūtoti.\nAbhibhūti rūpābhibhū saddābhibhū gandhābhibhū rasābhibhū phoṭṭhabbābhibhū dhammābhibhū, anabhibhūto kehici kilesehi, abhibhosi ne pāpake akusale dhamme saṅkilesike ponobhavike sadare dukkhavipāke āyatiṁ jātijarāmaraṇiyeti—\nabhibhū hi so anabhibhūto."}},{"id":"mnd14:223","sourceIds":["mnd14:223.1","mnd14:223.2","mnd14:223.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Sakkhidhammamanītihamaddasīti.\nSakkhidhammanti na itihitihaṁ na itikiriyāya na paramparāya na piṭakasampadāya na takkahetu na nayahetu na ākāraparivitakkena na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṁ sayamabhiññātaṁ attapaccakkhadhammaṁ addasi addakkhi apassi paṭivijjhīti—\nsakkhidhammamanītihamaddasi."}},{"id":"mnd14:224","sourceIds":["mnd14:224.1","mnd14:224.2","mnd14:224.3","mnd14:224.4","mnd14:224.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Tasmā hi tassa bhagavato sāsaneti.\nTasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā.\nTassa bhagavato sāsaneti.\nTassa bhagavato sāsane gotamasāsane buddhasāsane jinasāsane tathāgatasāsane devasāsane arahantasāsaneti—\ntasmā tassa bhagavato sāsane."}},{"id":"mnd14:225","sourceIds":["mnd14:225.1","mnd14:225.2","mnd14:225.3","mnd14:225.4","mnd14:225.5","mnd14:225.6","mnd14:225.7","mnd14:225.8","mnd14:225.9","mnd14:225.10","mnd14:225.11","mnd14:225.12","mnd14:225.13","mnd14:225.14"],"kind":"text","text":{"pi":"Appamatto sadā namassamanusikkhe (iti bhagavā)ti.\nAppamattoti sakkaccakārī …pe…\nappamādo kusalesu dhammesu.\nSadāti sadā sabbakālaṁ …pe…\npacchime vayokhandhe.\nNamassanti kāyena vā namassamāno vācāya vā namassamāno cittena vā namassamāno anvatthapaṭipattiyā vā namassamāno dhammānudhammapaṭipattiyā vā namassamāno sakkurumāno garukurumāno mānayamāno pūjayamāno apacayamāno.\nAnusikkheti tisso sikkhāyo—\nadhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā …pe…\nayaṁ adhipaññāsikkhā.\nImā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya …pe…\nsacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya careyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyya.\nBhagavāti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—\nappamatto sadā namassamanusikkhe.\n(Iti bhagavā.)"}},{"id":"mnd14:226","sourceIds":["mnd14:226.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd14:227","sourceIds":["mnd14:227.1","mnd14:227.2","mnd14:227.3","mnd14:227.4","mnd14:227.5"],"kind":"text","text":{"pi":"“Abhibhū hi so anabhibhūto,\nSakkhidhammamanītihamaddasi;\nTasmā hi tassa bhagavato sāsane,\nAppamatto sadā namassamanusikkhe”.\n(Iti bhagavāti.)"}},{"id":"mnd14:228","sourceIds":["mnd14:228.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tuvaṭakasuttaniddeso cuddasamo."}}]}],"sourceRevision":"afdafa92450cfe7573b280da50382888323666d2","sourceUrl":"https://suttacentral.net/mnd14/pli/ms","licence":"CC0 1.0","licenceUrl":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","editionNote":"Full supplied source file; inherited abbreviations are preserved. Not a reconstructed expansion of every repetition. No Malay or Mandarin translation is implied."}
