{"id":"mnd16","title":"16. Sāriputtasuttaniddesa","languageCodes":["pi"],"languageNotes":{"en":"Bhikkhu Sujato · CC0","pi":"Mahāsaṅgīti edition · SuttaCentral"},"chapters":[{"id":"mnd16","title":"16. Sāriputtasuttaniddesa","units":[{"id":"mnd16:0","sourceIds":["mnd16:0.1","mnd16:0.2","mnd16:0.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Mahāniddesa\nAṭṭhakavagga\n16. Sāriputtasuttaniddesa"}},{"id":"mnd16:1","sourceIds":["mnd16:1.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha sāriputtasuttaniddesaṁ vakkhati—"}},{"id":"mnd16:2","sourceIds":["mnd16:2.1","mnd16:2.2","mnd16:2.3","mnd16:2.4","mnd16:2.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Na me diṭṭho ito pubbe,\n(iccāyasmā sāriputto)\nNa suto uda kassaci;\nEvaṁ vagguvado satthā,\nTusitā gaṇimāgato."}},{"id":"mnd16:3","sourceIds":["mnd16:3.1","mnd16:3.2","mnd16:3.3","mnd16:3.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Na me diṭṭho ito pubbeti.\nIto pubbe me mayā na diṭṭhapubbo so bhagavā iminā cakkhunā iminā attabhāvena.\nYadā bhagavā tāvatiṁsabhavane pāricchattakamūle paṇḍukambalasilāyaṁ vassaṁvuṭṭho devagaṇaparivuto majjhe maṇimayena sopāṇena saṅkassanagaraṁ otiṇṇo imaṁ dassanaṁ pubbe na diṭṭhoti—\nna me diṭṭho ito pubbe."}},{"id":"mnd16:4","sourceIds":["mnd16:4.1","mnd16:4.2","mnd16:4.3","mnd16:4.4","mnd16:4.5","mnd16:4.6","mnd16:4.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Iccāyasmā sāriputtoti.\nIccāti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—\niccāti.\nĀyasmāti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissavacanametaṁ—\nāyasmāti.\nSāriputtoti tassa therassa nāmaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ abhilāpoti—\niccāyasmā sāriputto."}},{"id":"mnd16:5","sourceIds":["mnd16:5.1","mnd16:5.2","mnd16:5.3","mnd16:5.4","mnd16:5.5","mnd16:5.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Na suto uda kassacīti.\nNāti paṭikkhepo.\nUdāti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—\nudāti.\nKassacīti khattiyassa vā brāhmaṇassa vā vessassa vā suddassa vā gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā devassa vā manussassa vāti—\nna suto uda kassaci."}},{"id":"mnd16:6","sourceIds":["mnd16:6.1","mnd16:6.2","mnd16:6.3","mnd16:6.4","mnd16:6.5","mnd16:6.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Evaṁ vagguvado satthāti.\nEvaṁ vagguvado madhuravado pemanīyavado hadayaṅgamavado karavīkarutamañjughoso.\nAṭṭhaṅgasamannāgato kho pana tassa bhagavato mukhato ghoso niccharati—\nvisaṭṭho ca viññeyyo ca mañju ca savanīyo ca bindu ca avisārī ca gambhīro ca ninnādī ca.\nYathā parisaṁ kho pana so bhagavā sarena viññāpeti, na assa bahiddhā parisāya ghoso niccharati, brahmassaro kho pana so bhagavā karavīkabhāṇīti—\nevaṁ vagguvado."}},{"id":"mnd16:7","sourceIds":["mnd16:7.1","mnd16:7.2","mnd16:7.3","mnd16:7.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Satthāti satthā bhagavā satthavāho.\nYathā satthavāho satte kantāraṁ tāreti, corakantāraṁ tāreti, vāḷakantāraṁ tāreti, dubbhikkhakantāraṁ tāreti, nirudakakantāraṁ tāreti uttāreti nittāreti patāreti khemantabhūmiṁ sampāpeti;\nevamevaṁ bhagavā satthavāho satte kantāraṁ tāreti, jātikantāraṁ tāreti, jarākantāraṁ tāreti, byādhikantāraṁ …pe… maraṇakantāraṁ … sokaparidevadukkhadomanassupāyāsakantāraṁ tāreti, rāgakantāraṁ tāreti, dosakantāraṁ … mohakantāraṁ … mānakantāraṁ … diṭṭhikantāraṁ … kilesakantāraṁ … duccaritakantāraṁ tāreti, rāgagahanaṁ tāreti, dosagahanaṁ … mohagahanaṁ … mānagahanaṁ … diṭṭhigahanaṁ … kilesagahanaṁ … duccaritagahanaṁ tāreti uttāreti nittāreti patāreti khemantaṁ amataṁ nibbānaṁ sampāpetīti.\nEvampi bhagavā satthavāho."}},{"id":"mnd16:8","sourceIds":["mnd16:8.1","mnd16:8.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā bhagavā netā vinetā anunetā paññāpetā nijjhāpetā pekkhetā pasādetāti.\nEvampi bhagavā satthavāho."}},{"id":"mnd16:9","sourceIds":["mnd16:9.1","mnd16:9.2","mnd16:9.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatāti.\nEvampi bhagavā satthavāhoti—\nevaṁ vagguvado satthā."}},{"id":"mnd16:10","sourceIds":["mnd16:10.1","mnd16:10.2","mnd16:10.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Tusitā gaṇimāgatoti.\nBhagavā tusitakāyā cavitvā sato sampajāno mātukucchiṁ okkantoti.\nEvampi tusitā gaṇimāgato."}},{"id":"mnd16:11","sourceIds":["mnd16:11.1","mnd16:11.2","mnd16:11.3","mnd16:11.4","mnd16:11.5","mnd16:11.6","mnd16:11.7","mnd16:11.8","mnd16:11.9","mnd16:11.10"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā devā vuccanti tusitā.\nTe tuṭṭhā santuṭṭhā attamanā pamuditā pītisomanassajātā devalokato gaṇiṁ āgatoti.\nEvampi tusitā gaṇimāgato.\nAtha vā arahanto vuccanti tusitā.\nTe tuṭṭhā santuṭṭhā attamanā paripuṇṇasaṅkappā arahantānaṁ gaṇiṁ āgatoti.\nEvampi tusitā gaṇimāgato.\nGaṇīti gaṇī bhagavā.\nGaṇācariyoti gaṇī, gaṇassa satthāti gaṇī, gaṇaṁ pariharatīti gaṇī, gaṇaṁ ovadatīti gaṇī, gaṇamanusāsatīti gaṇī, visārado gaṇaṁ upasaṅkamatīti gaṇī, gaṇassa sussūsati sotaṁ odahati aññā cittaṁ upaṭṭhapetīti gaṇī, gaṇaṁ akusalā vuṭṭhāpetvā kusale patiṭṭhāpetīti gaṇī, bhikkhugaṇassa gaṇī, bhikkhunigaṇassa gaṇī, upāsakagaṇassa gaṇī, upāsikāgaṇassa gaṇī, rājagaṇassa gaṇī, khattiyagaṇassa … brāhmaṇagaṇassa … vessagaṇassa … suddagaṇassa … devagaṇassa … brahmagaṇassa gaṇī, saṅghī gaṇī gaṇācariyo.\nĀgatoti upagato samupagato samupapanno saṅkassanagaranti—\ntusitā gaṇimāgato."}},{"id":"mnd16:12","sourceIds":["mnd16:12.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha thero sāriputto—"}},{"id":"mnd16:13","sourceIds":["mnd16:13.1","mnd16:13.2","mnd16:13.3","mnd16:13.4","mnd16:13.5"],"kind":"text","text":{"pi":"“Na me diṭṭho ito pubbe,\n(iccāyasmā sāriputto)\nNa suto uda kassaci;\nEvaṁ vagguvado satthā,\nTusitā gaṇimāgato”ti."}},{"id":"mnd16:14","sourceIds":["mnd16:14.1","mnd16:14.2","mnd16:14.3","mnd16:14.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Sadevakassa lokassa,\nyathā dissati cakkhumā;\nSabbaṁ tamaṁ vinodetvā,\nekova ratimajjhagā."}},{"id":"mnd16:15","sourceIds":["mnd16:15.1","mnd16:15.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Sadevakassa lokassāti sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāyāti—\nsadevakassa lokassa."}},{"id":"mnd16:16","sourceIds":["mnd16:16.1","mnd16:16.2","mnd16:16.3","mnd16:16.4","mnd16:16.5","mnd16:16.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Yathā dissati cakkhumāti yathā bhagavantaṁ tāvatiṁsabhavane pāricchattakamūle paṇḍukambalasilāyaṁ nisinnaṁ dhammaṁ desentaṁ devatā passanti tathā manussā passanti.\nYathā manussā passanti tathā devatā passanti.\nYathā devānaṁ dissati tathā manussānaṁ dissati.\nYathā manussānaṁ dissati tathā devānaṁ dissatīti.\nEvampi yathā dissati cakkhumā.\nYathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā adantā dantavaṇṇena dissanti, asantā santavaṇṇena dissanti, anupasantā upasantavaṇṇena dissanti, anibbutā nibbutavaṇṇena dissanti."}},{"id":"mnd16:17","sourceIds":["mnd16:17.1","mnd16:17.2","mnd16:17.3","mnd16:17.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Patirūpako mattikākuṇḍalova,\nLohaḍḍhamāsova suvaṇṇachanno;\nCaranti loke parivārachannā,\nAnto asuddhā bahi sobhamānā”ti."}},{"id":"mnd16:18","sourceIds":["mnd16:18.1","mnd16:18.2","mnd16:18.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Na bhagavā evaṁ dissati.\nBhagavā bhūtena tacchena tathena yāthāvena aviparītena sabhāvena danto dantavaṇṇena dissati, santo santavaṇṇena dissati, upasanto upasantavaṇṇena dissati, nibbuto nibbutavaṇṇena dissati, akappitairiyāpathā ca buddhā bhagavanto paṇidhisampannāti.\nEvampi yathā dissati cakkhumā."}},{"id":"mnd16:19","sourceIds":["mnd16:19.1","mnd16:19.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā bhagavā visuddhasaddo gatakittisaddasiloko nāgabhavane ca supaṇṇabhavane ca yakkhabhavane ca asurabhavane ca gandhabbabhavane ca mahārājabhavane ca indabhavane ca brahmabhavane ca devabhavane ca ediso ca tādiso ca tato ca bhiyyoti.\nEvampi yathā dissati cakkhumā."}},{"id":"mnd16:20","sourceIds":["mnd16:20.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā bhagavā dasahi balehi samannāgato, catūhi vesārajjehi, catūhi paṭisambhidāhi, chahi abhiññāhi, chahi buddhadhammehi, tejena ca balena ca guṇena ca vīriyena ca paññāya ca dissati ñāyati paññāyati."}},{"id":"mnd16:21","sourceIds":["mnd16:21.1","mnd16:21.2","mnd16:21.3","mnd16:21.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Dūre santo pakāsenti,\nhimavantova pabbato;\nAsantettha na dissanti,\nrattiṁ khittā yathā sarā”ti."}},{"id":"mnd16:22","sourceIds":["mnd16:22.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Evampi yathā dissati cakkhumā."}},{"id":"mnd16:23","sourceIds":["mnd16:23.1","mnd16:23.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Cakkhumāti bhagavā pañcahi cakkhūhi cakkhumā—\nmaṁsacakkhunāpi cakkhumā, dibbacakkhunāpi cakkhumā, paññācakkhunāpi cakkhumā, buddhacakkhunāpi cakkhumā, samantacakkhunāpi cakkhumā."}},{"id":"mnd16:24","sourceIds":["mnd16:24.1","mnd16:24.2","mnd16:24.3","mnd16:24.4","mnd16:24.5","mnd16:24.6","mnd16:24.7","mnd16:24.8","mnd16:24.9","mnd16:24.10","mnd16:24.11","mnd16:24.12","mnd16:24.13","mnd16:24.14","mnd16:24.15","mnd16:24.16","mnd16:24.17"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi cakkhumā?\nMaṁsacakkhumhi bhagavato pañca vaṇṇā saṁvijjanti—\nnīlo ca vaṇṇo, pītako ca vaṇṇo, lohitako ca vaṇṇo, kaṇho ca vaṇṇo, odāto ca vaṇṇo.\nAkkhilomāni ca bhagavato.\nYattha ca akkhilomāni patiṭṭhitāni taṁ nīlaṁ hoti sunīlaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ umāpupphasamānaṁ.\nTassa parato pītakaṁ hoti supītakaṁ suvaṇṇavaṇṇaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ kaṇikārapupphasamānaṁ.\nUbhato ca akkhikūṭāni bhagavato lohitakāni honti sulohitakāni pāsādikāni dassaneyyāni indagopakasamānāni.\nMajjhe kaṇhaṁ hoti sukaṇhaṁ alūkhaṁ suddhaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ addāriṭṭhakasamānaṁ.\nTassa parato odātaṁ hoti suodātaṁ setaṁ paṇḍaraṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ osadhitārakasamānaṁ.\nTena bhagavā pākatikena maṁsacakkhunā attabhāvapariyāpannena purimasucaritakammābhinibbattena samantā yojanaṁ passati divā ceva rattiñca.\nYadāpi caturaṅgasamannāgato andhakāro hoti sūriyo ca atthaṅgato hoti;\nkāḷapakkho ca uposatho hoti, tibbo ca vanasaṇḍo hoti, mahā ca kāḷamegho abbhuṭṭhito hoti.\nEvarūpepi caturaṅgasamannāgate andhakāre samantā yojanaṁ passati.\nNatthi so kuṭṭo vā kavāṭaṁ vā pākāro vā pabbato vā gaccho vā latā vā āvaraṇaṁ rūpānaṁ dassanāya.\nEkañce tilaphalaṁ nimittaṁ katvā tilavāhe pakkhipeyya, taññeva tilaphalaṁ uddhareyya.\nEvaṁ parisuddhaṁ bhagavato pākatikamaṁsacakkhu.\nEvaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi cakkhumā."}},{"id":"mnd16:25","sourceIds":["mnd16:25.1","mnd16:25.2","mnd16:25.3","mnd16:25.4","mnd16:25.5","mnd16:25.6","mnd16:25.7","mnd16:25.8","mnd16:25.9","mnd16:25.10"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā dibbena cakkhunāpi cakkhumā?\nBhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate;\nyathākammūpage satte pajānāti—\n“ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā;\nime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā”ti.\nIti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate;\nyathākammūpage satte pajānāti.\nĀkaṅkhamāno ca bhagavā ekampi lokadhātuṁ passeyya, dvepi lokadhātuyo passeyya, tissopi lokadhātuyo passeyya, catassopi lokadhātuyo passeyya, pañcapi lokadhātuyo passeyya, dasapi lokadhātuyo passeyya, vīsampi lokadhātuyo passeyya, tiṁsampi lokadhātuyo passeyya, cattālīsampi lokadhātuyo passeyya, paññāsampi lokadhātuyo passeyya, satampi lokadhātuṁ passeyya, sahassimpi cūḷanikaṁ lokadhātuṁ passeyya, dvisahassimpi majjhimikaṁ lokadhātuṁ passeyya, tisahassimpi lokadhātuṁ passeyya, mahāsahassimpi lokadhātuṁ passeyya, yāvatakaṁ pana ākaṅkheyya tāvatakaṁ passeyya.\nEvaṁ parisuddhaṁ bhagavato dibbacakkhu.\nEvaṁ bhagavā dibbena cakkhunāpi cakkhumā."}},{"id":"mnd16:26","sourceIds":["mnd16:26.1","mnd16:26.2","mnd16:26.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā paññācakkhunāpi cakkhumā?\nBhagavā mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatapaṭisambhido catuvesārajjappatto dasabaladhārī purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā netā vinetā anunetā paññāpetā nijjhāpetā pekkhetā pasādetā.\nSo hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā."}},{"id":"mnd16:27","sourceIds":["mnd16:27.1","mnd16:27.2","mnd16:27.3","mnd16:27.4"],"kind":"text","text":{"pi":"So hi bhagavā jānaṁ jānāti, passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato.\nNatthi tassa bhagavato aññātaṁ adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya.\nAtītaṁ anāgataṁ paccuppannaṁ upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṁ āgacchanti.\nYaṁ kiñci neyyaṁ nāma atthi jānitabbaṁ attattho vā, parattho vā, ubhayattho vā, diṭṭhadhammiko vā attho, samparāyiko vā attho, uttāno vā attho, gambhīro vā attho, gūḷho vā attho, paṭicchanno vā attho, neyyo vā attho, nīto vā attho, anavajjo vā attho, nikkileso vā attho, vodāno vā attho, paramattho vā attho, sabbaṁ taṁ antobuddhañāṇe parivattati."}},{"id":"mnd16:28","sourceIds":["mnd16:28.1","mnd16:28.2","mnd16:28.3","mnd16:28.4","mnd16:28.5","mnd16:28.6","mnd16:28.7","mnd16:28.8","mnd16:28.9","mnd16:28.10","mnd16:28.11","mnd16:28.12","mnd16:28.13"],"kind":"text","text":{"pi":"Atīte buddhassa bhagavato appaṭihataṁ ñāṇaṁ, anāgate appaṭihataṁ ñāṇaṁ, paccuppanne appaṭihataṁ ñāṇaṁ.\nSabbaṁ kāyakammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti.\nSabbaṁ vacīkammaṁ …\nsabbaṁ manokammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti.\nYāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ;\nneyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ;\nneyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi;\naññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.\nYathā dvinnaṁ samuggapaṭalānaṁ sammāphusitānaṁ heṭṭhimaṁ samuggapaṭalaṁ uparimaṁ nātivattati, uparimaṁ samuggapaṭalaṁ heṭṭhimaṁ nātivattati, aññamaññapariyantaṭṭhāyino;\nevamevaṁ buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino.\nYāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ, neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ;\nneyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ na pavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi;\naññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā."}},{"id":"mnd16:29","sourceIds":["mnd16:29.1","mnd16:29.2","mnd16:29.3","mnd16:29.4","mnd16:29.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.\nSabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanapaṭibaddhā ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā.\nSabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.\nSabbesaṁ sattānaṁ bhagavā āsayaṁ jānāti, anusayaṁ jānāti, caritaṁ jānāti, adhimuttiṁ jānāti, apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti.\nSadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati."}},{"id":"mnd16:30","sourceIds":["mnd16:30.1","mnd16:30.2","mnd16:30.3","mnd16:30.4","mnd16:30.5","mnd16:30.6","mnd16:30.7","mnd16:30.8","mnd16:30.9","mnd16:30.10"],"kind":"text","text":{"pi":"Yathā ye keci macchakacchapā antamaso timitimiṅgalaṁ upādāya antomahāsamudde parivattanti;\nevamevaṁ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.\nYathā ye keci pakkhī antamaso garuḷaṁ venateyyaṁ upādāya ākāsassa padese parivattanti;\nevamevaṁ yepi te sāriputtasamā paññāya tepi buddhañāṇassa padese parivattanti;\nbuddhañāṇaṁ devamanussānaṁ paññaṁ pharitvā abhibhavitvā tiṭṭhati.\nYepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhe abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṁ upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca.\nKathitā visajjitāva te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā upakkhittakā ca.\nTe bhagavato sampajjanti.\nAtha kho bhagavāva tattha atirocati, yadidaṁ paññāyāti.\nEvaṁ bhagavā paññācakkhunāpi cakkhumā."}},{"id":"mnd16:31","sourceIds":["mnd16:31.1","mnd16:31.2","mnd16:31.3","mnd16:31.4","mnd16:31.5","mnd16:31.6","mnd16:31.7","mnd16:31.8","mnd16:31.9","mnd16:31.10","mnd16:31.11","mnd16:31.12"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā buddhacakkhunāpi cakkhumā?\nBhagavā buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante appekacce naparalokavajjabhayadassāvino viharante.\nSeyyathāpi nāma uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni antonimuggaposīni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni samodakaṁ ṭhitāni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakaṁ accuggamma tiṭṭhanti anupalittāni udakena;\nevamevaṁ bhagavā buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante appekacce naparalokavajjabhayadassāvino viharante.\nJānāti bhagavā—\n“ayaṁ puggalo rāgacarito, ayaṁ dosacarito, ayaṁ mohacarito, ayaṁ vitakkacarito, ayaṁ saddhācarito, ayaṁ ñāṇacarito”ti.\nRāgacaritassa bhagavā puggalassa asubhakathaṁ katheti;\ndosacaritassa bhagavā puggalassa mettābhāvanaṁ ācikkhati;\nmohacaritassa bhagavā puggalassa uddese paripucchāya kālena dhammassavane kālena dhammasākacchāya garusaṁvāse niveseti;\nvitakkacaritassa bhagavā puggalassa ānāpānassatiṁ ācikkhati;\nsaddhācaritassa bhagavā puggalassa pasādanīyaṁ nimittaṁ ācikkhati buddhasubodhiṁ dhammasudhammataṁ saṅghasuppaṭipattiṁ sīlāni ca attano;\nñāṇacaritassa bhagavā puggalassa vipassanānimittaṁ ācikkhati aniccākāraṁ dukkhākāraṁ anattākāraṁ."}},{"id":"mnd16:32","sourceIds":["mnd16:32.1","mnd16:32.2","mnd16:32.3","mnd16:32.4","mnd16:32.5","mnd16:32.6"],"kind":"text","text":{"pi":"“Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito,\nYathāpi passe janataṁ samantato;\nTathūpamaṁ dhammamayaṁ sumedha,\nPāsādamāruyha samantacakkhu;\nSokāvatiṇṇaṁ janatamapetasoko,\nAvekkhassu jātijarābhibhūtan”ti."}},{"id":"mnd16:33","sourceIds":["mnd16:33.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Evaṁ bhagavā buddhacakkhunāpi cakkhumā."}},{"id":"mnd16:34","sourceIds":["mnd16:34.1","mnd16:34.2","mnd16:34.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā samantacakkhunāpi cakkhumā?\nSamantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṁ.\nBhagavā sabbaññutañāṇena upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato."}},{"id":"mnd16:35","sourceIds":["mnd16:35.1","mnd16:35.2","mnd16:35.3","mnd16:35.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Na tassa adiṭṭhamidhatthi kiñci,\nAtho aviññātamajānitabbaṁ;\nSabbaṁ abhiññāsi yadatthi neyyaṁ,\nTathāgato tena samantacakkhū”ti."}},{"id":"mnd16:36","sourceIds":["mnd16:36.1","mnd16:36.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Evaṁ bhagavā samantacakkhunāpi cakkhumāti—\nyathā dissati cakkhumā."}},{"id":"mnd16:37","sourceIds":["mnd16:37.1","mnd16:37.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Sabbaṁ tamaṁ vinodetvāti sabbaṁ rāgatamaṁ dosatamaṁ mohatamaṁ mānatamaṁ diṭṭhitamaṁ kilesatamaṁ duccaritatamaṁ andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ nuditvā panuditvā jahitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—\nsabbaṁ tamaṁ vinodetvā."}},{"id":"mnd16:38","sourceIds":["mnd16:38.1","mnd16:38.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Ekova ratimajjhagāti.\nEkoti bhagavā pabbajjāsaṅkhātena eko, adutiyaṭṭhena eko, taṇhāya pahānaṭṭhena eko, ekantavītarāgoti eko, ekantavītadosoti eko, ekantavītamohoti eko, ekantanikkilesoti eko, ekāyanamaggaṁ gatoti eko, anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko."}},{"id":"mnd16:39","sourceIds":["mnd16:39.1","mnd16:39.2","mnd16:39.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā pabbajjāsaṅkhātena eko?\nBhagavā daharova samāno susu kāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā akāmakānaṁ mātāpitūnaṁ assumukhānaṁ rudantānaṁ vilapantānaṁ ñātisaṅghaṁ pahāya sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti—\nevaṁ bhagavā pabbajjāsaṅkhātena eko."}},{"id":"mnd16:40","sourceIds":["mnd16:40.1","mnd16:40.2","mnd16:40.3","mnd16:40.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā adutiyaṭṭhena eko?\nSo evaṁ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.\nSo eko carati, eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṁ kappeti, eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti—\nevaṁ bhagavā adutiyaṭṭhena eko."}},{"id":"mnd16:41","sourceIds":["mnd16:41.1","mnd16:41.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko?\nSo evaṁ eko adutiyo appamatto ātāpī pahitatto viharanto najjā nerañjarāya tīre bodhirukkhamūle mahāpadhānaṁ padahanto māraṁ sasenaṁ kaṇhaṁ namuciṁ pamattabandhuṁ vidhamitvā taṇhājāliniṁ visaritaṁ visattikaṁ pajahasi vinodesi byantiṁ akāsi anabhāvaṁ gamesi."}},{"id":"mnd16:42","sourceIds":["mnd16:42.1","mnd16:42.2","mnd16:42.3","mnd16:42.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Taṇhādutiyo puriso,\ndīghamaddhānasaṁsaraṁ;\nItthabhāvaññathābhāvaṁ,\nsaṁsāraṁ nātivattati."}},{"id":"mnd16:43","sourceIds":["mnd16:43.1","mnd16:43.2","mnd16:43.3","mnd16:43.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Etamādīnavaṁ ñatvā,\nTaṇhaṁ dukkhassa sambhavaṁ;\nVītataṇho anādāno,\nSato bhikkhu paribbaje”ti."}},{"id":"mnd16:44","sourceIds":["mnd16:44.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Evaṁ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko."}},{"id":"mnd16:45","sourceIds":["mnd16:45.1","mnd16:45.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā ekantavītarāgoti eko?\nRāgassa pahīnattā ekantavītarāgoti eko, dosassa pahīnattā ekantavītadosoti eko, mohassa pahīnattā ekantavītamohoti eko, kilesānaṁ pahīnattā ekantanikkilesoti eko."}},{"id":"mnd16:46","sourceIds":["mnd16:46.1","mnd16:46.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā ekāyanamaggaṁ gatoti eko?\nEkāyanamaggo vuccati cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo."}},{"id":"mnd16:47","sourceIds":["mnd16:47.1","mnd16:47.2","mnd16:47.3","mnd16:47.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Ekāyanaṁ jātikhayantadassī,\nMaggaṁ pajānāti hitānukampī;\nEtena maggena tariṁsu pubbe,\nTarissanti ye ca taranti oghan”ti."}},{"id":"mnd16:48","sourceIds":["mnd16:48.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Evaṁ bhagavā ekāyanamaggaṁ gatoti eko."}},{"id":"mnd16:49","sourceIds":["mnd16:49.1","mnd16:49.2","mnd16:49.3","mnd16:49.4","mnd16:49.5","mnd16:49.6","mnd16:49.7","mnd16:49.8","mnd16:49.9","mnd16:49.10","mnd16:49.11","mnd16:49.12","mnd16:49.13","mnd16:49.14","mnd16:49.15","mnd16:49.16","mnd16:49.17","mnd16:49.18","mnd16:49.19","mnd16:49.20","mnd16:49.21","mnd16:49.22","mnd16:49.23","mnd16:49.24"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko?\nBodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.\nBhagavā tena bodhiñāṇena “sabbe saṅkhārā aniccā”ti bujjhi,\n“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti bujjhi,\n“sabbe dhammā anattā”ti bujjhi,\n“avijjāpaccayā saṅkhārā”ti bujjhi …pe…\n“jātipaccayā jarāmaraṇan”ti bujjhi;\n“avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti bujjhi …pe…\n“jātinirodhā jarāmaraṇanirodho”ti bujjhi;\n“idaṁ dukkhan”ti bujjhi,\n“ayaṁ dukkhasamudayo”ti bujjhi,\n“ayaṁ dukkhanirodho”ti bujjhi,\n“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti bujjhi;\n“ime āsavā”ti bujjhi …pe…\n“ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti bujjhi;\n“ime dhammā pariññeyyā”ti bujjhi …\npahātabbāti …\nbhāvetabbāti …\nsacchikātabbāti bujjhi,\nchannaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,\npañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,\ncatunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,\n“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ,\nsabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti bujjhi."}},{"id":"mnd16:50","sourceIds":["mnd16:50.1","mnd16:50.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā yaṁ kiñci bujjhitabbaṁ anubujjhitabbaṁ paṭibujjhitabbaṁ sambujjhitabbaṁ adhigantabbaṁ phassitabbaṁ sacchikātabbaṁ, sabbaṁ taṁ tena bodhiñāṇena bujjhi anubujjhi paṭibujjhi sambujjhi sammābujjhi adhigacchi phassesi sacchākāsi.\nEvaṁ bhagavā eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko."}},{"id":"mnd16:51","sourceIds":["mnd16:51.1","mnd16:51.2","mnd16:51.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Ratimajjhagāti.\nRatinti nekkhammaratiṁ vivekaratiṁ upasamaratiṁ sambodhiratiṁ ajjhagā samajjhagā adhigacchi phassesi sacchākāsīti—\nekova ratimajjhagā."}},{"id":"mnd16:52","sourceIds":["mnd16:52.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha thero sāriputto—"}},{"id":"mnd16:53","sourceIds":["mnd16:53.1","mnd16:53.2","mnd16:53.3","mnd16:53.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Sadevakassa lokassa,\nyathā dissati cakkhumā;\nSabbaṁ tamaṁ vinodetvā,\nekova ratimajjhagā”ti."}},{"id":"mnd16:54","sourceIds":["mnd16:54.1","mnd16:54.2","mnd16:54.3","mnd16:54.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Taṁ buddhaṁ asitaṁ tādiṁ,\nAkuhaṁ gaṇimāgataṁ;\nBahūnamidha baddhānaṁ,\nAtthi pañhena āgamaṁ."}},{"id":"mnd16:55","sourceIds":["mnd16:55.1","mnd16:55.2","mnd16:55.3","mnd16:55.4","mnd16:55.5","mnd16:55.6","mnd16:55.7","mnd16:55.8","mnd16:55.9","mnd16:55.10","mnd16:55.11","mnd16:55.12","mnd16:55.13","mnd16:55.14","mnd16:55.15","mnd16:55.16","mnd16:55.17","mnd16:55.18","mnd16:55.19","mnd16:55.20","mnd16:55.21","mnd16:55.22","mnd16:55.23","mnd16:55.24","mnd16:55.25","mnd16:55.26","mnd16:55.27","mnd16:55.28","mnd16:55.29","mnd16:55.30","mnd16:55.31","mnd16:55.32","mnd16:55.33"],"kind":"text","text":{"pi":"Taṁ buddhaṁ asitaṁ tādinti.\nBuddhoti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṁ pāpuṇi balesu ca vasībhāvaṁ.\nBuddhoti kenaṭṭhena buddho?\nBujjhitā saccānīti buddho,\nbodhetā pajāyāti buddho,\nsabbaññutāya buddho,\nsabbadassāvitāya buddho,\nanaññaneyyatāya buddho,\nvisavitāya buddho,\nkhīṇāsavasaṅkhātena buddho,\nnirupalepasaṅkhātena buddho,\nekantavītarāgoti buddho,\nekantavītadosoti buddho,\nekantavītamohoti buddho,\nekantanikkilesoti buddho,\nekāyanamaggaṁ gatoti buddho,\neko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti buddho,\nabuddhivihatattā buddhipaṭilābhattā buddho.\nBuddhoti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ na pitarā kataṁ,\nna bhātarā kataṁ,\nna bhaginiyā kataṁ,\nna mittāmaccehi kataṁ,\nna ñātisālohitehi kataṁ,\nna samaṇabrāhmaṇehi kataṁ,\nna devatāhi kataṁ.\nVimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti, yadidaṁ buddhoti—\ntaṁ buddhaṁ.\nAsitanti dve nissayā—\ntaṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca.\nKatamo taṇhānissayo?\nYāva taṇhāsaṅkhātena sīmakataṁ odhikataṁ pariyantakataṁ pariggahitaṁ mamāyitaṁ—\nidaṁ mama, etaṁ mama, ettakaṁ mama, ettāvatā mama, mama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā, attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā, khettaṁ vatthuṁ hiraññaṁ suvaṇṇaṁ, gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, kevalampi mahāpathaviṁ taṇhāvasena mamāyati, yāvatā aṭṭhasataṁ taṇhāvicaritaṁ—\nayaṁ taṇhānissayo."}},{"id":"mnd16:56","sourceIds":["mnd16:56.1","mnd16:56.2","mnd16:56.3","mnd16:56.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamo diṭṭhinissayo?\nVīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi.\nYā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisukāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho “ayāthāvakasmiṁ yāthāvakan”ti gāho yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni—\nayaṁ diṭṭhinissayo."}},{"id":"mnd16:57","sourceIds":["mnd16:57.1","mnd16:57.2","mnd16:57.3","mnd16:57.4","mnd16:57.5","mnd16:57.6","mnd16:57.7","mnd16:57.8","mnd16:57.9"],"kind":"text","text":{"pi":"Buddhassa bhagavato taṇhānissayo pahīno, diṭṭhinissayo paṭinissaṭṭho;\ntaṇhānissayassa pahīnattā diṭṭhinissayassa paṭinissaṭṭhattā bhagavā cakkhuṁ asito, sotaṁ … ghānaṁ … jivhaṁ … kāyaṁ … manaṁ asito,\nrūpe … sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe …\nkulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ …\nkāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ …\nekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ …\natītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ …\ndiṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme asito anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—\ntaṁ buddhaṁ asitaṁ."}},{"id":"mnd16:58","sourceIds":["mnd16:58.1","mnd16:58.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Tādinti bhagavā pañcahākārehi tādī—\niṭṭhāniṭṭhe tādī, cattāvīti tādī, tiṇṇāvīti tādī, muttāvīti tādī, taṁniddesā tādī."}},{"id":"mnd16:59","sourceIds":["mnd16:59.1","mnd16:59.2","mnd16:59.3","mnd16:59.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā iṭṭhāniṭṭhe tādī?\nBhagavā lābhepi tādī, alābhepi tādī, yasepi tādī, ayasepi tādī, pasaṁsāyapi tādī nindāyapi tādī, sukhepi tādī, dukkhepi tādī;\nekacce bāhaṁ gandhena limpeyyuṁ, ekacce bāhaṁ vāsiyā taccheyyuṁ, amukasmiṁ natthi rāgo, amukasmiṁ natthi paṭighaṁ, anunayapaṭighavippahīno ugghātinigghātivītivatto anurodhavirodhaṁ samatikkanto.\nEvaṁ bhagavā iṭṭhāniṭṭhe tādī."}},{"id":"mnd16:60","sourceIds":["mnd16:60.1","mnd16:60.2","mnd16:60.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā cattāvīti tādī?\nBhagavato rāgo catto vanto mutto pahīno paṭinissaṭṭho, doso … moho … kodho … upanāho … makkho … paḷāso … issā … macchariyaṁ … māyā … sāṭheyyaṁ … thambho … sārambho … māno … atimāno … mado … pamādo … sabbe kilesā … sabbe duccaritā … sabbe darathā … sabbe pariḷāhā … sabbe santāpā … sabbākusalābhisaṅkhārā cattā vantā muttā pahīnā paṭinissaṭṭhā.\nEvaṁ bhagavā cattāvīti tādī."}},{"id":"mnd16:61","sourceIds":["mnd16:61.1","mnd16:61.2","mnd16:61.3","mnd16:61.4","mnd16:61.5","mnd16:61.6","mnd16:61.7","mnd16:61.8","mnd16:61.9","mnd16:61.10"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā tiṇṇāvīti tādī?\nBhagavā kāmoghaṁ tiṇṇo, bhavoghaṁ tiṇṇo, diṭṭhoghaṁ tiṇṇo, avijjoghaṁ tiṇṇo, sabbaṁ saṁsārapathaṁ tiṇṇo uttiṇṇo nittiṇṇo atikkanto samatikkanto vītivatto.\nSo vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo gataddho gatadiso gatakoṭiyo pālitabrahmacariyo uttamadiṭṭhippatto bhāvitamaggo pahīnakileso paṭividdhākuppo sacchikatanirodho.\nDukkhaṁ tassa pariññātaṁ, samudayo pahīno, maggo bhāvito, nirodho sacchikato, abhiññeyyaṁ abhiññātaṁ, pariññeyyaṁ pariññātaṁ, pahātabbaṁ pahīnaṁ, bhāvetabbaṁ bhāvitaṁ, sacchikātabbaṁ sacchikataṁ.\nSo ukkhittapaligho saṅkiṇṇaparikkho abbūḷhesiko niraggaḷo ariyo pannaddhajo pannabhāro visaññutto pañcaṅgavippahīno chaḷaṅgasamannāgato ekārakkho caturāpasseno panuṇṇapaccekasacco samavayasaṭṭhesano anāvilasaṅkappo passaddhakāyasaṅkhāro suvimuttacitto suvimuttapañño kevalī vusitavā uttamapuriso paramapuriso paramapattippatto.\nSo nevācinati, nāpacinati;\napacinitvā ṭhito neva pajahati, na upādiyati;\npajahitvā ṭhito neva saṁsibbati, na ussineti;\nvisinetvā ṭhito neva vidhūpeti, na sandhūpeti;\nvidhūpetvā ṭhito, asekhena sīlakkhandhena samannāgatattā ṭhito, asekhena samādhikkhandhena samannāgatattā ṭhito, asekhena paññākkhandhena samannāgatattā ṭhito, asekhena vimuttikkhandhena samannāgatattā ṭhito, asekhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgatattā ṭhito, saccaṁ sampaṭipādiyitvā ṭhito, ejaṁ samatikkamitvā ṭhito, kilesaggiṁ pariyādiyitvā ṭhito, aparigamanatāya ṭhito, kaṭaṁ samādāya ṭhito, muttipaṭisevanatāya ṭhito, mettāya pārisuddhiyā ṭhito, karuṇāya pārisuddhiyā ṭhito, muditāya pārisuddhiyā ṭhito, upekkhāya pārisuddhiyā ṭhito, accantapārisuddhiyā ṭhito, atammayatāya pārisuddhiyā ṭhito, vimuttattā ṭhito, santusitattā ṭhito, khandhapariyante ṭhito, dhātupariyante ṭhito, āyatanapariyante ṭhito, gatipariyante ṭhito, upapattipariyante ṭhito, paṭisandhipariyante ṭhito, bhavapariyante ṭhito, saṁsārapariyante ṭhito, vaṭṭapariyante ṭhito, antime bhave ṭhito, antime samussaye ṭhito, antimadehadharo bhagavā."}},{"id":"mnd16:62","sourceIds":["mnd16:62.1","mnd16:62.2","mnd16:62.3","mnd16:62.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Tassāyaṁ pacchimako bhavo,\ncarimoyaṁ samussayo;\nJātimaraṇasaṁsāro,\nnatthi tassa punabbhavo”ti."}},{"id":"mnd16:63","sourceIds":["mnd16:63.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Evaṁ bhagavā tiṇṇāvīti tādī."}},{"id":"mnd16:64","sourceIds":["mnd16:64.1","mnd16:64.2","mnd16:64.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā muttāvīti tādī?\nBhagavato rāgā cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ, dosā cittaṁ … mohā cittaṁ … kodhā … upanāhā … makkhā … paḷāsā … issāya … macchariyā … māyāya … sāṭheyyā … thambhā … sārambhā … mānā … atimānā … madā … pamādā … sabbakilesehi … sabbaduccaritehi … sabbadarathehi … sabbapariḷāhehi … sabbasantāpehi … sabbākusalābhisaṅkhārehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ.\nEvaṁ bhagavā muttāvīti tādī."}},{"id":"mnd16:65","sourceIds":["mnd16:65.1","mnd16:65.2","mnd16:65.3","mnd16:65.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ bhagavā taṁniddesā tādī?\nBhagavā sīle sati sīlavāti taṁniddesā tādī, saddhāya sati saddhoti taṁniddesā tādī, vīriye sati vīriyavāti taṁniddesā tādī, satiyā sati satimāti taṁniddesā tādī, samādhismiṁ sati samāhitoti taṁniddesā tādī, paññāya sati paññavāti taṁniddesā tādī, vijjāya sati tevijjoti taṁniddesā tādī, abhiññāya sati chaḷabhiññoti taṁniddesā tādī, dasabale sati dasabaloti taṁniddesā tādī.\nEvaṁ bhagavā taṁniddesā tādīti—\ntaṁ buddhaṁ asitaṁ tādiṁ."}},{"id":"mnd16:66","sourceIds":["mnd16:66.1","mnd16:66.2","mnd16:66.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Akuhaṁ gaṇimāgatanti.\nAkuhoti tīṇi kuhanavatthūni—\npaccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu, iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu, sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu."}},{"id":"mnd16:67","sourceIds":["mnd16:67.1","mnd16:67.2","mnd16:67.3","mnd16:67.4","mnd16:67.5","mnd16:67.6","mnd16:67.7","mnd16:67.8","mnd16:67.9","mnd16:67.10","mnd16:67.11","mnd16:67.12","mnd16:67.13","mnd16:67.14","mnd16:67.15","mnd16:67.16","mnd16:67.17","mnd16:67.18","mnd16:67.19","mnd16:67.20","mnd16:67.21"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamaṁ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu?\nIdha gahapatikā bhikkhuṁ nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi.\nSo pāpiccho icchāpakato atthiko cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ bhiyyokamyataṁ upādāya cīvaraṁ paccakkhāti, piṇḍapātaṁ paccakkhāti, senāsanaṁ paccakkhāti, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paccakkhāti.\nSo evamāha—\n“kiṁ samaṇassa mahagghena cīvarena.\nEtaṁ sāruppaṁ, yaṁ samaṇo susānā vā saṅkārakūṭā vā pāpaṇikā vā nantakāni uccinitvā saṅghāṭiṁ karitvā dhāreyya.\nKiṁ samaṇassa mahagghena piṇḍapātena.\nEtaṁ sāruppaṁ, yaṁ samaṇo uñchācariyāya piṇḍiyālopena jīvitaṁ kappeyya.\nKiṁ samaṇassa mahagghena senāsanena.\nEtaṁ sāruppaṁ, yaṁ samaṇo rukkhamūliko vā assa sosāniko vā abbhokāsiko vā.\nKiṁ samaṇassa mahagghena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena.\nEtaṁ sāruppaṁ, yaṁ samaṇo pūtimuttena haritakīkhaṇḍena osadhaṁ kareyyā”ti tadupādāya lūkhaṁ cīvaraṁ dhāreti, lūkhaṁ piṇḍapātaṁ paribhuñjati, lūkhaṁ senāsanaṁ paṭisevati, lūkhaṁ gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭisevati.\nTamenaṁ gahapatikā evaṁ jānanti—\n“ayaṁ samaṇo appiccho santuṭṭho pavivitto asaṁsaṭṭho āraddhavīriyo dhutavādo”ti bhiyyo bhiyyo nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi.\nSo evamāha—\n“tiṇṇaṁ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, saddhāya sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, deyyadhammassa sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, dakkhiṇeyyānaṁ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati.\nTumhākañcevāyaṁ saddhā atthi, deyyadhammo ca saṁvijjati, ahañca paṭiggāhako.\nSace ahaṁ na paṭiggahessāmi, evaṁ tumhe puññena paribāhirā bhavissatha, na mayhaṁ iminā attho, api ca tumhākaṁyeva anukampāya paṭiggaṇhāmī”ti.\nTadupādāya bahumpi cīvaraṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi piṇḍapātaṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi senāsanaṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭiggaṇhāti.\nYā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—\nidaṁ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu."}},{"id":"mnd16:68","sourceIds":["mnd16:68.1","mnd16:68.2","mnd16:68.3","mnd16:68.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamaṁ iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu?\nIdhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo, “evaṁ maṁ jano sambhāvessatī”ti gamanaṁ saṇṭhapeti, ṭhānaṁ saṇṭhapeti, nisajjaṁ saṇṭhapeti, sayanaṁ saṇṭhapeti, paṇidhāya gacchati, paṇidhāya tiṭṭhati, paṇidhāya nisīdati, paṇidhāya seyyaṁ kappeti, samāhito viya gacchati, samāhito viya tiṭṭhati, samāhito viya nisīdati, samāhito viya seyyaṁ kappeti, āpāthakajjhāyīva hoti.\nYā evarūpā iriyāpathassa āṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—\nidaṁ iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu."}},{"id":"mnd16:69","sourceIds":["mnd16:69.1","mnd16:69.2","mnd16:69.3","mnd16:69.4","mnd16:69.5","mnd16:69.6","mnd16:69.7","mnd16:69.8","mnd16:69.9","mnd16:69.10","mnd16:69.11","mnd16:69.12","mnd16:69.13","mnd16:69.14","mnd16:69.15","mnd16:69.16","mnd16:69.17","mnd16:69.18","mnd16:69.19","mnd16:69.20","mnd16:69.21","mnd16:69.22","mnd16:69.23","mnd16:69.24","mnd16:69.25","mnd16:69.26","mnd16:69.27","mnd16:69.28","mnd16:69.29","mnd16:69.30","mnd16:69.31","mnd16:69.32","mnd16:69.33"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu?\nIdhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo “evaṁ maṁ jano sambhāvessatī”ti, ariyadhammasannissitaṁ vācaṁ bhāsati.\n“Yo evarūpaṁ cīvaraṁ dhāreti so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;\n“yo evarūpaṁ pattaṁ dhāreti …\nlohathālakaṁ dhāreti …\ndhammakaraṇaṁ dhāreti …\nparissāvanaṁ dhāreti …\nkuñcikaṁ dhāreti …\nupāhanaṁ dhāreti …\nkāyabandhanaṁ dhāreti …\nāyogaṁ dhāreti, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;\n“yassa evarūpo upajjhāyo so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;\n“yassa evarūpo ācariyo …\nevarūpā samānupajjhāyakā …\nsamānācariyakā …\nmittā …\nsandiṭṭhā …\nsambhattā …\nsahāyā, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;\n“yo evarūpe vihāre vasati, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;\n“yo evarūpe aḍḍhayoge vasati …\npāsāde vasati …\nhammiye vasati …\nguhāyaṁ vasati …\nleṇe vasati …\nkuṭiyā vasati …\nkūṭāgāre vasati …\naṭṭe vasati …\nmāḷe vasati …\nuddaṇḍe vasati …\nupaṭṭhānasālāyaṁ vasati …\nmaṇḍape vasati …\nrukkhamūle vasati, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati."}},{"id":"mnd16:70","sourceIds":["mnd16:70.1","mnd16:70.2","mnd16:70.3","mnd16:70.4","mnd16:70.5","mnd16:70.6","mnd16:70.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā korajikakorajiko, bhākuṭikabhākuṭiko, kuhakakuhako, lapakalapako, mukhasambhāvito “ayaṁ samaṇo imāsaṁ evarūpānaṁ vihārasamāpattīnaṁ lābhī”ti.\nTādisaṁ gambhīraṁ gūḷhaṁ nipuṇaṁ paṭicchannaṁ lokuttaraṁ suññatāpaṭisaññuttaṁ kathaṁ katheti.\nYā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—\nidaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.\nBuddhassa bhagavato imāni tīṇi kuhanavatthūni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.\nTasmā buddho akuhoti—\nakuhaṁ."}},{"id":"mnd16:71","sourceIds":["mnd16:71.1","mnd16:71.2","mnd16:71.3","mnd16:71.4","mnd16:71.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Gaṇimāgatanti.\nGaṇīti gaṇī bhagavā.\nGaṇācariyoti gaṇī, gaṇassa satthāti gaṇī, gaṇaṁ pariharatīti gaṇī, gaṇaṁ ovadatīti gaṇī, gaṇaṁ anusāsatīti gaṇī, visārado gaṇaṁ upasaṅkamatīti gaṇī, gaṇassa sussūsati sotaṁ odahati aññā cittaṁ upaṭṭhapetīti gaṇī, gaṇaṁ akusalā vuṭṭhāpetvā kusale patiṭṭhāpetīti gaṇī, bhikkhugaṇassa gaṇī, bhikkhunigaṇassa gaṇī, upāsakagaṇassa gaṇī, upāsikāgaṇassa gaṇī, rājagaṇassa gaṇī, khattiyagaṇassa gaṇī, brāhmaṇagaṇassa gaṇī, vessagaṇassa gaṇī, suddagaṇassa gaṇī, brahmagaṇassa gaṇī, devagaṇassa gaṇī, saṅghiṁ gaṇiṁ gaṇācariyaṁ.\nĀgatanti upagataṁ samupagataṁ samupapannaṁ saṅkassanagaranti—\nakuhaṁ gaṇimāgataṁ."}},{"id":"mnd16:72","sourceIds":["mnd16:72.1","mnd16:72.2","mnd16:72.3","mnd16:72.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Bahūnamidha baddhānanti.\nBahūnaṁ khattiyānaṁ brāhmaṇānaṁ vessānaṁ suddānaṁ gahaṭṭhānaṁ pabbajitānaṁ devānaṁ manussānaṁ.\nBaddhānanti baddhānaṁ baddhacarānaṁ paricārakānaṁ sissānanti—\nbahūnamidha baddhānaṁ."}},{"id":"mnd16:73","sourceIds":["mnd16:73.1","mnd16:73.2","mnd16:73.3","mnd16:73.4","mnd16:73.5","mnd16:73.6","mnd16:73.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Atthi pañhena āgamanti.\nPañhena atthiko āgatomhi, pañhaṁ pucchitukāmo āgatomhi, pañhaṁ sotukāmo āgatomhīti.\nEvampi atthi pañhena āgamaṁ.\nAtha vā pañhatthikānaṁ pañhaṁ pucchitukāmānaṁ pañhaṁ sotukāmānaṁ āgamanaṁ abhikkamanaṁ upasaṅkamanaṁ payirupāsanaṁ siyā atthīti.\nEvampi atthi pañhena āgamaṁ.\nAtha vā pañhāgamo tuyhaṁ atthi, tvampi pahu, tvamasi alamattho mayā pucchitaṁ kathetuṁ visajjetuṁ “vahassetaṁ bhāran”ti.\nEvampi atthi pañhena āgamaṁ."}},{"id":"mnd16:74","sourceIds":["mnd16:74.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha thero sāriputto—"}},{"id":"mnd16:75","sourceIds":["mnd16:75.1","mnd16:75.2","mnd16:75.3","mnd16:75.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Taṁ buddhaṁ asitaṁ tādiṁ,\nakuhaṁ gaṇimāgataṁ;\nBahūnamidha baddhānaṁ,\natthi pañhena āgaman”ti."}},{"id":"mnd16:76","sourceIds":["mnd16:76.1","mnd16:76.2","mnd16:76.3","mnd16:76.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Bhikkhuno vijigucchato,\nbhajato rittamāsanaṁ;\nRukkhamūlaṁ susānaṁ vā,\npabbatānaṁ guhāsu vā."}},{"id":"mnd16:77","sourceIds":["mnd16:77.1","mnd16:77.2","mnd16:77.3","mnd16:77.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Bhikkhuno vijigucchatoti.\nBhikkhunoti puthujjanakalyāṇassa vā bhikkhuno sekkhassa vā bhikkhuno.\nVijigucchatoti jātiyā vijigucchato, jarāya … byādhinā … maraṇena … sokehi … paridevehi … dukkhehi … domanassehi … upāyāsehi vijigucchato, nerayikena dukkhena … tiracchānayonikena dukkhena … pettivisayikena dukkhena … mānusikena dukkhena … gabbhokkantimūlakena dukkhena … gabbhaṭṭhitimūlakena dukkhena … gabbhavuṭṭhānamūlakena dukkhena … jātassūpanibandhakena dukkhena … jātassa parādheyyakena dukkhena … attūpakkamena dukkhena … parūpakkamena dukkhena … dukkhadukkhena … saṅkhāradukkhena … vipariṇāmadukkhena … cakkhurogena dukkhena … sotarogena dukkhena … ghānarogena dukkhena … jivhārogena dukkhena … kāyarogena dukkhena … sīsarogena dukkhena … kaṇṇarogena dukkhena … mukharogena dukkhena … dantarogena dukkhena … kāsena … sāsena … pināsena … ḍāhena … jarena … kucchirogena … mucchāya … pakkhandikāya … sūlāya … visūcikāya … kuṭṭhena … gaṇḍena … kilāsena … sosena … apamārena … dadduyā … kaṇḍuyā … kacchuyā … rakhasāya … vitacchikāya … lohitena … pittena … madhumehena … aṁsāya … piḷakāya … bhagandalāya … pittasamuṭṭhānena ābādhena … semhasamuṭṭhānena ābādhena … vātasamuṭṭhānena ābādhena … sannipātikena ābādhena … utupariṇāmajena ābādhena … visamaparihārajena ābādhena … opakkamikena ābādhena … kammavipākajena ābādhena … sītena … uṇhena … jighacchāya … pipāsāya … uccārena … passāvena … ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena dukkhena … mātumaraṇena dukkhena … pitumaraṇena dukkhena … bhātumaraṇena … bhaginimaraṇena … puttamaraṇena … dhītumaraṇena … ñātibyasanena … bhogabyasanena … rogabyasanena … sīlabyasanena … diṭṭhibyasanena dukkhena vijigucchato aṭṭīyato harāyato jigucchatoti—\nbhikkhuno vijigucchato."}},{"id":"mnd16:78","sourceIds":["mnd16:78.1","mnd16:78.2","mnd16:78.3","mnd16:78.4","mnd16:78.5","mnd16:78.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Bhajato rittamāsananti.\nĀsanaṁ vuccati yattha nisīdati—\nmañco pīṭhaṁ bhisi taṭṭikā cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro.\nTaṁ āsanaṁ asappāyarūpadassanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ, asappāyasaddassavanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ, asappāyehi pañcahi kāmaguṇehi rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ.\nTaṁ pavivittaṁ āsanaṁ bhajato sambhajato sevato nisevato saṁsevato paṭisevatoti—\nbhajato rittamāsanaṁ."}},{"id":"mnd16:79","sourceIds":["mnd16:79.1","mnd16:79.2","mnd16:79.3","mnd16:79.4","mnd16:79.5","mnd16:79.6","mnd16:79.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Rukkhamūlaṁ susānaṁ vāti.\nRukkhamūlaṁyeva rukkhamūlaṁ, susānaṁyeva susānanti—\nrukkhamūlaṁ susānaṁ vā.\nPabbatānaṁ guhāsu vāti.\nPabbatāyeva pabbatā, kandarāyeva kandarā, giriguhāyeva giriguhā.\nPabbatantarikāyo vuccanti pabbatapabbhārāti—\npabbatānaṁ guhāsu vā."}},{"id":"mnd16:80","sourceIds":["mnd16:80.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha thero sāriputto—"}},{"id":"mnd16:81","sourceIds":["mnd16:81.1","mnd16:81.2","mnd16:81.3","mnd16:81.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Bhikkhuno vijigucchato,\nbhajato rittamāsanaṁ;\nRukkhamūlaṁ susānaṁ vā,\npabbatānaṁ guhāsu vā”ti."}},{"id":"mnd16:82","sourceIds":["mnd16:82.1","mnd16:82.2","mnd16:82.3","mnd16:82.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Uccāvacesu sayanesu,\nkīvanto tattha bheravā;\nYe hi bhikkhu na vedheyya,\nnigghose sayanāsane."}},{"id":"mnd16:83","sourceIds":["mnd16:83.1","mnd16:83.2","mnd16:83.3","mnd16:83.4","mnd16:83.5","mnd16:83.6","mnd16:83.7","mnd16:83.8","mnd16:83.9"],"kind":"text","text":{"pi":"Uccāvacesu sayanesūti.\nUccāvacesūti uccāvacesu hīnappaṇītesu chekapāpakesu.\nSayanaṁ vuccati senāsanaṁ vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṁ guhāti—\nuccāvacesu sayanesu.\nKīvanto tattha bheravāti.\nKīvantoti kīvanto kūjanto nadanto saddaṁ karonto.\nAtha vā kīvantoti kati kittakā kīvatakā kīvabahukā te.\nBheravāti sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī ahī vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vāti—\nkīvanto tattha bheravā."}},{"id":"mnd16:84","sourceIds":["mnd16:84.1","mnd16:84.2","mnd16:84.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Ye hi bhikkhu na vedheyyāti.\nYe hīti ye hi bherave passitvā vā suṇitvā vā na vedheyya nappavedheyya na sampavedheyya na taseyya na uttaseyya na parittaseyya na bhāyeyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa acchambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—\nye hi bhikkhu na vedheyya."}},{"id":"mnd16:85","sourceIds":["mnd16:85.1","mnd16:85.2","mnd16:85.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Nigghose sayanāsaneti.\nAppasadde appanigghose vijanavāte manussarāhasseyyake paṭisallānasāruppe senāsaneti—\nnigghose sayanāsane."}},{"id":"mnd16:86","sourceIds":["mnd16:86.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha thero sāriputto—"}},{"id":"mnd16:87","sourceIds":["mnd16:87.1","mnd16:87.2","mnd16:87.3","mnd16:87.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Uccāvacesu sayanesu,\nkīvanto tattha bheravā;\nYe hi bhikkhu na vedheyya,\nnigghose sayanāsane”ti."}},{"id":"mnd16:88","sourceIds":["mnd16:88.1","mnd16:88.2","mnd16:88.3","mnd16:88.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Kati parissayā loke,\ngacchato agataṁ disaṁ;\nYe bhikkhu abhisambhave,\npantamhi sayanāsane."}},{"id":"mnd16:89","sourceIds":["mnd16:89.1","mnd16:89.2","mnd16:89.3","mnd16:89.4","mnd16:89.5","mnd16:89.6","mnd16:89.7","mnd16:89.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Kati parissayā loketi.\nKatīti kati kittakā kīvatakā kīvabahukā.\nParissayāti dve parissayā—\npākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca.\nKatame pākaṭaparissayā?\nSīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī ahī vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā, cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍāho jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṁ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitaṁ pittaṁ madhumeho aṁsā piḷakā bhagandalā, pittasamuṭṭhānā ābādhā …pe…\nsītaṁ uṇhaṁ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassā—\nime vuccanti pākaṭaparissayā."}},{"id":"mnd16:90","sourceIds":["mnd16:90.1","mnd16:90.2","mnd16:90.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Katame paṭicchannaparissayā?\nKāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ byāpādanīvaraṇaṁ thinamiddhanīvaraṇaṁ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ vicikicchānīvaraṇaṁ rāgo doso moho kodho upanāho makkho paḷāso issā macchariyaṁ māyā sāṭheyyaṁ thambho sārambho māno atimāno mado pamādo, sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā—\nime vuccanti paṭicchannaparissayā."}},{"id":"mnd16:91","sourceIds":["mnd16:91.1","mnd16:91.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Parissayāti kenaṭṭhena parissayā?\nParisahantīti parissayā, parihānāya saṁvattantīti parissayā, tatrāsayāti parissayā."}},{"id":"mnd16:92","sourceIds":["mnd16:92.1","mnd16:92.2","mnd16:92.3","mnd16:92.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ parisahantīti parissayā?\nTe parissayā taṁ puggalaṁ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddanti.\nEvaṁ parisahantīti—\nparissayā."}},{"id":"mnd16:93","sourceIds":["mnd16:93.1","mnd16:93.2","mnd16:93.3","mnd16:93.4","mnd16:93.5","mnd16:93.6","mnd16:93.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ parihānāya saṁvattantīti parissayā?\nTe parissayā kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti.\nKatamesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ?\nSammāpaṭipadāya anulomapaṭipadāya apaccanīkapaṭipadāya aviruddhapaṭipadāya anvatthapaṭipadāya dhammānudhammapaṭipadāya sīlesu paripūrakāritāya indriyesu guttadvāratāya bhojane mattaññutāya jāgariyānuyogassa satisampajaññassa catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ bhāvanānuyogassa catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogassa—\nimesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti.\nEvaṁ parihānāya saṁvattantīti—\nparissayā."}},{"id":"mnd16:94","sourceIds":["mnd16:94.1","mnd16:94.2","mnd16:94.3","mnd16:94.4","mnd16:94.5","mnd16:94.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ tatrāsayāti parissayā?\nTatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayā.\nYathā bile bilāsayā pāṇā sayanti, dake dakāsayā pāṇā sayanti, vane vanāsayā pāṇā sayanti, rukkhe rukkhāsayā pāṇā sayanti;\nevamevaṁ tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayāti.\nEvampi tatrāsayāti—\nparissayā."}},{"id":"mnd16:95","sourceIds":["mnd16:95.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Vuttañhetaṁ bhagavatā—"}},{"id":"mnd16:96","sourceIds":["mnd16:96.1","mnd16:96.2","mnd16:96.3","mnd16:96.4","mnd16:96.5","mnd16:96.6"],"kind":"text","text":{"pi":"“Sāntevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati.\nKathañca, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati?\nIdha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti.\nTasmā sāntevāsikoti vuccati.\nTe naṁ samudācaranti, samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti.\nTasmā sācariyakoti vuccati."}},{"id":"mnd16:97","sourceIds":["mnd16:97.1","mnd16:97.2","mnd16:97.3","mnd16:97.4","mnd16:97.5","mnd16:97.6","mnd16:97.7","mnd16:97.8","mnd16:97.9","mnd16:97.10","mnd16:97.11"],"kind":"text","text":{"pi":"Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno sotena saddaṁ sutvā …pe…\nghānena gandhaṁ ghāyitvā …\njivhāya rasaṁ sāyitvā …\nkāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …\nmanasā dhammaṁ viññāya uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti.\nTasmā sāntevāsikoti vuccati.\nTe naṁ samudācaranti, samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti.\nTasmā sācariyakoti vuccati.\nEvaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharatī”ti.\nEvampi tatrāsayāti—\nparissayā."}},{"id":"mnd16:98","sourceIds":["mnd16:98.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Vuttañhetaṁ bhagavatā—"}},{"id":"mnd16:99","sourceIds":["mnd16:99.1","mnd16:99.2","mnd16:99.3","mnd16:99.4","mnd16:99.5","mnd16:99.6"],"kind":"text","text":{"pi":"“Tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā.\nKatame tayo?\nLobho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko;\ndoso, bhikkhave …pe…\nmoho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko.\nIme kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā."}},{"id":"mnd16:100","sourceIds":["mnd16:100.1","mnd16:100.2","mnd16:100.3","mnd16:100.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Anatthajanano lobho,\nlobho cittappakopano;\nBhayamantarato jātaṁ,\ntaṁ jano nāvabujjhati."}},{"id":"mnd16:101","sourceIds":["mnd16:101.1","mnd16:101.2","mnd16:101.3","mnd16:101.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Luddho atthaṁ na jānāti,\nluddho dhammaṁ na passati;\nAndhantamaṁ tadā hoti,\nyaṁ lobho sahate naraṁ."}},{"id":"mnd16:102","sourceIds":["mnd16:102.1","mnd16:102.2","mnd16:102.3","mnd16:102.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Anatthajanano doso,\ndoso cittappakopano;\nBhayamantarato jātaṁ,\ntaṁ jano nāvabujjhati."}},{"id":"mnd16:103","sourceIds":["mnd16:103.1","mnd16:103.2","mnd16:103.3","mnd16:103.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Kuddho atthaṁ na jānāti,\nkuddho dhammaṁ na passati;\nAndhantamaṁ tadā hoti,\nyaṁ doso sahate naraṁ."}},{"id":"mnd16:104","sourceIds":["mnd16:104.1","mnd16:104.2","mnd16:104.3","mnd16:104.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Anatthajanano moho,\nmoho cittappakopano;\nBhayamantarato jātaṁ,\ntaṁ jano nāvabujjhati."}},{"id":"mnd16:105","sourceIds":["mnd16:105.1","mnd16:105.2","mnd16:105.3","mnd16:105.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Mūḷho atthaṁ na jānāti,\nmūḷho dhammaṁ na passati;\nAndhantamaṁ tadā hoti,\nyaṁ moho sahate naran”ti."}},{"id":"mnd16:106","sourceIds":["mnd16:106.1","mnd16:106.2","mnd16:106.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Evampi tatrāsayāti—\nparissayā.\nVuttañhetaṁ bhagavatā—"}},{"id":"mnd16:107","sourceIds":["mnd16:107.1","mnd16:107.2","mnd16:107.3","mnd16:107.4","mnd16:107.5","mnd16:107.6"],"kind":"text","text":{"pi":"“Tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.\nKatame tayo?\nLobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya;\ndoso kho, mahārāja …pe…\nmoho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.\nIme kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyāti."}},{"id":"mnd16:108","sourceIds":["mnd16:108.1","mnd16:108.2","mnd16:108.3","mnd16:108.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Lobho doso ca moho ca,\npurisaṁ pāpacetasaṁ;\nHiṁsanti attasambhūtā,\ntacasāraṁva samphalan”ti."}},{"id":"mnd16:109","sourceIds":["mnd16:109.1","mnd16:109.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Evampi tatrāsayāti—\nparissayā."}},{"id":"mnd16:110","sourceIds":["mnd16:110.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Vuttañhetaṁ bhagavatā—"}},{"id":"mnd16:111","sourceIds":["mnd16:111.1","mnd16:111.2","mnd16:111.3","mnd16:111.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Rāgo ca doso ca itonidānā,\nAratī ratī lomahaṁso itojā;\nIto samuṭṭhāya manovitakkā,\nKumārakā dhaṅkamivossajantī”ti."}},{"id":"mnd16:112","sourceIds":["mnd16:112.1","mnd16:112.2","mnd16:112.3","mnd16:112.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Evampi tatrāsayāti—\nparissayā.\nLoketi manussaloketi—\nkati parissayā loke."}},{"id":"mnd16:113","sourceIds":["mnd16:113.1","mnd16:113.2","mnd16:113.3","mnd16:113.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Gacchato agataṁ disanti.\nAgatā disā vuccati amataṁ nibbānaṁ.\nYo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.\nAgatapubbā sā disā na sā disā gatapubbā iminā dīghena addhunā."}},{"id":"mnd16:114","sourceIds":["mnd16:114.1","mnd16:114.2","mnd16:114.3","mnd16:114.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Samatittikaṁ anavasesaṁ,\nTelapattaṁ yathā parihareyya;\nEvaṁ sacittamanurakkhe,\nPatthayāno disaṁ agatapubbaṁ”."}},{"id":"mnd16:115","sourceIds":["mnd16:115.1","mnd16:115.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Agatapubbaṁ disaṁ vajato gacchato abhikkamatoti—\ngacchato agataṁ disaṁ."}},{"id":"mnd16:116","sourceIds":["mnd16:116.1","mnd16:116.2","mnd16:116.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Ye bhikkhu abhisambhaveti.\nYeti ye parissaye abhisambhaveyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—\nye bhikkhu abhisambhave."}},{"id":"mnd16:117","sourceIds":["mnd16:117.1","mnd16:117.2","mnd16:117.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Pantamhi sayanāsaneti.\nAnte pante pariyante selante vā vanante vā nadante vā udakante vā yattha na kasīyati na vapīyati, janantaṁ atikkamitvā manussānaṁ anupacāre senāsaneti—\npantamhi sayanāsane."}},{"id":"mnd16:118","sourceIds":["mnd16:118.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha thero sāriputto—"}},{"id":"mnd16:119","sourceIds":["mnd16:119.1","mnd16:119.2","mnd16:119.3","mnd16:119.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Kati parissayā loke,\ngacchato agataṁ disaṁ;\nYe bhikkhu abhisambhave,\npantamhi sayanāsane”ti."}},{"id":"mnd16:120","sourceIds":["mnd16:120.1","mnd16:120.2","mnd16:120.3","mnd16:120.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Kyāssa byappathayo assu,\nkyāssassu idha gocarā;\nKāni sīlabbatānāssu,\npahitattassa bhikkhuno."}},{"id":"mnd16:121","sourceIds":["mnd16:121.1","mnd16:121.2","mnd16:121.3","mnd16:121.4","mnd16:121.5","mnd16:121.6","mnd16:121.7","mnd16:121.8","mnd16:121.9","mnd16:121.10","mnd16:121.11","mnd16:121.12","mnd16:121.13","mnd16:121.14","mnd16:121.15"],"kind":"text","text":{"pi":"Kyāssa byappathayo assūti.\nKīdisena byappathena samannāgato assa kiṁsaṇṭhitena kiṁpakārena kiṁpaṭibhāgenāti vacīpārisuddhiṁ pucchati.\nKatamā vacīpārisuddhi?\nIdha bhikkhu musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassa.\nPisuṇaṁ vācaṁ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti, ito sutvā na amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya, iti bhinnānaṁ vā sandhātā, sahitānaṁ vā anuppadātā samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.\nPharusaṁ vācaṁ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti;\nyā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.\nSamphappalāpaṁ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, nidhānavatiṁ vācaṁ bhāsitā hoti kālena sāpadesaṁ pariyantavatiṁ atthasaṁhitaṁ.\nCatūhi vacīsucaritehi samannāgato catudosāpagataṁ vācaṁ bhāsati, bāttiṁsāya tiracchānakathāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati.\nDasa kathāvatthūni katheti, seyyathidaṁ—\nappicchakathaṁ santuṭṭhikathaṁ pavivekakathaṁ asaṁsaggakathaṁ vīriyārambhakathaṁ sīlakathaṁ samādhikathaṁ paññākathaṁ vimuttikathaṁ vimuttiñāṇadassanakathaṁ satipaṭṭhānakathaṁ sammappadhānakathaṁ iddhipādakathaṁ indriyakathaṁ balakathaṁ bojjhaṅgakathaṁ maggakathaṁ phalakathaṁ nibbānakathaṁ katheti.\nVācāya yato yatto paṭiyatto gutto gopito rakkhito saṁvuto—\nayaṁ vacīpārisuddhi.\nEdisāya vacīpārisuddhiyā samannāgato assāti—\nkyāssa byappathayo assu."}},{"id":"mnd16:122","sourceIds":["mnd16:122.1","mnd16:122.2","mnd16:122.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Kyāssassu idha gocarāti.\nKīdisena gocarena samannāgato assa kiṁsaṇṭhitena kiṁpakārena kiṁpaṭibhāgenāti gocaraṁ pucchati.\nAtthi gocaro, atthi agocaro."}},{"id":"mnd16:123","sourceIds":["mnd16:123.1","mnd16:123.2","mnd16:123.3","mnd16:123.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamo agocaro?\nIdhekacco vesiyāgocaro vā hoti, vidhavāgocaro vā hoti, thullakumārīgocaro vā hoti, paṇḍakagocaro vā hoti, bhikkhunīgocaro vā hoti, pānāgāragocaro vā hoti, saṁsaṭṭho viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena saṁsaggena.\nYāni vā pana tāni kulāni assaddhāni appasannāni anopānabhūtāni akkosakaparibhāsakāni anatthakāmāni ahitakāmāni aphāsukāmāni ayogakkhemakāmāni bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ, tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati—\nayaṁ vuccati agocaro."}},{"id":"mnd16:124","sourceIds":["mnd16:124.1","mnd16:124.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno asaṁvuto gacchati, hatthiṁ olokento, assaṁ olokento, rathaṁ olokento, pattiṁ olokento, itthiyo olokento, purise olokento, kumārikāyo olokento, kumārake olokento, antarāpaṇaṁ olokento, gharamukhāni olokento, uddhaṁ olokento, adho olokento, disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati—\nayampi vuccati agocaro."}},{"id":"mnd16:125","sourceIds":["mnd16:125.1","mnd16:125.2","mnd16:125.3","mnd16:125.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.\nYatvādhikaraṇamenaṁ …pe…\nmanindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhā domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa na saṁvarāya paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṁ manindriye na saṁvaraṁ āpajjati—\nayampi vuccati agocaro."}},{"id":"mnd16:126","sourceIds":["mnd16:126.1","mnd16:126.2","mnd16:126.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—\nnaccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ pāṇissaraṁ vetāḷaṁ kumbhathūṇaṁ sobhanakaṁ caṇḍālaṁ vaṁsaṁ dhovanaṁ hatthiyuddhaṁ assayuddhaṁ mahiṁsayuddhaṁ usabhayuddhaṁ ajayuddhaṁ meṇḍayuddhaṁ kukkuṭayuddhaṁ vaṭṭakayuddhaṁ daṇḍayuddhaṁ muṭṭhiyuddhaṁ nibbuddhaṁ uyyodhikaṁ balaggaṁ senābyūhaṁ anīkadassanaṁ iti vā iti, evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyutto hoti—\nayampi vuccati agocaro."}},{"id":"mnd16:127","sourceIds":["mnd16:127.1","mnd16:127.2","mnd16:127.3","mnd16:127.4","mnd16:127.5","mnd16:127.6","mnd16:127.7","mnd16:127.8","mnd16:127.9","mnd16:127.10","mnd16:127.11","mnd16:127.12","mnd16:127.13","mnd16:127.14"],"kind":"text","text":{"pi":"Pañcapi kāmaguṇā agocarā.\nVuttañhetaṁ bhagavatā—\n“mā, bhikkhave, agocare caratha paravisaye.\nAgocare, bhikkhave, carataṁ paravisaye lacchati māro otāraṁ, lacchati māro ārammaṇaṁ.\nKo ca, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo?\nYadidaṁ pañca kāmaguṇā.\nKatame pañca?\nCakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā,\nsotaviññeyyā saddā …\nghānaviññeyyā gandhā …\njivhāviññeyyā rasā …\nkāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.\nAyaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo”—\nayampi vuccati agocaro."}},{"id":"mnd16:128","sourceIds":["mnd16:128.1","mnd16:128.2","mnd16:128.3","mnd16:128.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamo gocaro?\nIdha bhikkhu na vesiyāgocaro hoti, na vidhavāgocaro hoti, na thullakumārīgocaro hoti, na paṇḍakagocaro hoti, na bhikkhunīgocaro hoti, na pānāgāragocaro hoti, asaṁsaṭṭho viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena saṁsaggena.\nYāni vā pana tāni kulāni saddhāni pasannāni opānabhūtāni kāsāvapajjotāni isivātapaṭivātāni atthakāmāni hitakāmāni phāsukāmāni yogakkhemakāmāni bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ, tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati—\nayampi vuccati gocaro."}},{"id":"mnd16:129","sourceIds":["mnd16:129.1","mnd16:129.2","mnd16:129.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno saṁvuto gacchati, na hatthiṁ olokento, na assaṁ olokento, na rathaṁ olokento, na pattiṁ olokento …pe…\nna disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati—\nayampi vuccati gocaro."}},{"id":"mnd16:130","sourceIds":["mnd16:130.1","mnd16:130.2","mnd16:130.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti …pe…\nmanindriye saṁvaraṁ āpajjati—\nayampi vuccati gocaro."}},{"id":"mnd16:131","sourceIds":["mnd16:131.1","mnd16:131.2","mnd16:131.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ ananuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—\nnaccaṁ gītaṁ vāditaṁ …pe… anīkadassanaṁ iti vā iti, evarūpā visūkadassanā paṭivirato hoti—\nayampi vuccati gocaro."}},{"id":"mnd16:132","sourceIds":["mnd16:132.1","mnd16:132.2","mnd16:132.3","mnd16:132.4","mnd16:132.5","mnd16:132.6","mnd16:132.7","mnd16:132.8","mnd16:132.9","mnd16:132.10","mnd16:132.11","mnd16:132.12","mnd16:132.13","mnd16:132.14","mnd16:132.15"],"kind":"text","text":{"pi":"Cattāropi satipaṭṭhānā gocaro.\nVuttañhetaṁ bhagavatā—\n“gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye.\nGocare, bhikkhave, carataṁ sake pettike visaye na lacchati māro otāraṁ, na lacchati māro ārammaṇaṁ.\nKo ca, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo?\nYadidaṁ cattāro satipaṭṭhānā.\nKatame cattāro?\nIdha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati,\nvedanāsu …pe…\ncitte …pe…\ndhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.\nAyaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo—\nayampi vuccati gocaro.\nEdisena gocarena samannāgato assā”ti—\nkyāssassu idha gocarā."}},{"id":"mnd16:133","sourceIds":["mnd16:133.1","mnd16:133.2","mnd16:133.3","mnd16:133.4","mnd16:133.5","mnd16:133.6","mnd16:133.7","mnd16:133.8","mnd16:133.9","mnd16:133.10","mnd16:133.11","mnd16:133.12"],"kind":"text","text":{"pi":"Kāni sīlabbatānāssūti.\nKīdisena sīlabbatena samannāgato assa kiṁsaṇṭhitena kiṁpakārena kiṁpaṭibhāgenāti sīlabbatapārisuddhiṁ pucchati.\nKatamā sīlabbatapārisuddhi?\nAtthi sīlañceva vatañca, atthi vataṁ na sīlaṁ.\nKatamaṁ sīlañceva vatañca?\nIdha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.\nYo tattha saññamo saṁvaro avītikkamo—\nidaṁ sīlaṁ.\nYaṁ samādānaṁ—\ntaṁ vataṁ.\nSaṁvaraṭṭhena sīlaṁ, samādānaṭṭhena vataṁ—\nidaṁ vuccati sīlañceva vatañca."}},{"id":"mnd16:134","sourceIds":["mnd16:134.1","mnd16:134.2","mnd16:134.3","mnd16:134.4","mnd16:134.5","mnd16:134.6","mnd16:134.7","mnd16:134.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamaṁ vataṁ na sīlaṁ?\nAṭṭha dhutaṅgāni—\nāraññikaṅgaṁ, piṇḍapātikaṅgaṁ, paṁsukūlikaṅgaṁ, tecīvarikaṅgaṁ, sapadānacārikaṅgaṁ, khalupacchābhattikaṅgaṁ, nesajjikaṅgaṁ, yathāsanthatikaṅgaṁ—\nidaṁ vuccati vataṁ na sīlaṁ.\nVīriyasamādānampi vuccati vataṁ na sīlaṁ.\nKāmaṁ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upassussatu maṁsalohitaṁ, yaṁ taṁ purisathāmena purisabalena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṁ na taṁ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṁ bhavissatīti—\ncittaṁ paggaṇhāti padahati.\nEvarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ na sīlaṁ."}},{"id":"mnd16:135","sourceIds":["mnd16:135.1","mnd16:135.2","mnd16:135.3","mnd16:135.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Nāsissaṁ na pivissāmi,\nvihārato na nikkhame;\nNapi passaṁ nipātessaṁ,\ntaṇhāsalle anūhate”ti."}},{"id":"mnd16:136","sourceIds":["mnd16:136.1","mnd16:136.2","mnd16:136.3","mnd16:136.4","mnd16:136.5","mnd16:136.6","mnd16:136.7","mnd16:136.8","mnd16:136.9","mnd16:136.10","mnd16:136.11","mnd16:136.12","mnd16:136.13","mnd16:136.14","mnd16:136.15","mnd16:136.16","mnd16:136.17","mnd16:136.18","mnd16:136.19","mnd16:136.20","mnd16:136.21","mnd16:136.22","mnd16:136.23","mnd16:136.24","mnd16:136.25","mnd16:136.26","mnd16:136.27","mnd16:136.28","mnd16:136.29","mnd16:136.30","mnd16:136.31","mnd16:136.32","mnd16:136.33","mnd16:136.34","mnd16:136.35","mnd16:136.36","mnd16:136.37","mnd16:136.38","mnd16:136.39","mnd16:136.40","mnd16:136.41","mnd16:136.42","mnd16:136.43","mnd16:136.44","mnd16:136.45","mnd16:136.46"],"kind":"text","text":{"pi":"Cittaṁ paggaṇhāti padahati.\nEvarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ na sīlaṁ.\nNa tāvāhaṁ imaṁ pallaṅkaṁ bhindissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatīti—\ncittaṁ paggaṇhāti padahati.\nEvarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.\nNa tāvāhaṁ imamhā āsanā vuṭṭhahissāmi …\nna tāvāhaṁ imamhā caṅkamā orohissāmi …\nvihārā nikkhamissāmi …\naḍḍhayogā nikkhamissāmi …\npāsādā nikkhamissāmi …\nhammiyā …\nguhāya …\nleṇā …\nkuṭiyā …\nkūṭāgārā …\naṭṭā …\nmāḷā …\nuddaṇḍā …\nupaṭṭhānasālāya …\nmaṇḍapā …\nrukkhamūlā nikkhamissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatīti—\ncittaṁ paggaṇhāti padahati.\nEvarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.\nImasmiññeva pubbaṇhasamayaṁ ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmīti—\ncittaṁ paggaṇhāti padahati.\nEvarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.\nImasmiññeva majjhanhikasamayaṁ …\nsāyanhasamayaṁ …\npurebhattaṁ …\npacchābhattaṁ …\npurimayāmaṁ …\nmajjhimayāmaṁ …\npacchimayāmaṁ …\nkāḷe …\njuṇhe …\nvasse …\nhemante …\ngimhe …\npurime vayokhandhe …\nmajjhime vayokhandhe …\npacchime vayokhandhe ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmīti—\ncittaṁ paggaṇhāti padahati.\nEvarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ—\nayaṁ sīlabbatapārisuddhi.\nEdisāya sīlabbatapārisuddhiyā samannāgato assāti—\nkāni sīlabbatānāssu."}},{"id":"mnd16:137","sourceIds":["mnd16:137.1","mnd16:137.2","mnd16:137.3","mnd16:137.4","mnd16:137.5","mnd16:137.6","mnd16:137.7","mnd16:137.8","mnd16:137.9","mnd16:137.10","mnd16:137.11","mnd16:137.12","mnd16:137.13","mnd16:137.14","mnd16:137.15","mnd16:137.16","mnd16:137.17","mnd16:137.18","mnd16:137.19","mnd16:137.20","mnd16:137.21","mnd16:137.22"],"kind":"text","text":{"pi":"Pahitattassa bhikkhunoti.\nPahitattassāti āraddhavīriyassa thāmagatassa daḷhaparakkamassa anikkhittacchandassa anikkhittadhurassa kusalesu dhammesu.\nAtha vā pesitattassa yassatthāya pesito attatthe ca ñāye ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭhāne ca.\n“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti pesitattassa,\n“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti pesitattassa,\n“sabbe dhammā anattā”ti pesitattassa,\n“avijjāpaccayā saṅkhārā”ti pesitattassa …pe…\n“jātipaccayā jarāmaraṇan”ti pesitattassa,\n“avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti pesitattassa …pe…\n“jātinirodhā jarāmaraṇanirodho”ti pesitattassa,\n“idaṁ dukkhan”ti pesitattassa …pe…\n“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti pesitattassa,\n“ime āsavā”ti pesitattassa …pe…\n“ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti pesitattassa,\n“ime dhammā abhiññeyyā”ti pesitattassa …pe…\n“ime dhammā sacchikātabbā”ti pesitattassa,\nchannaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca pesitattassa,\npañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ …\ncatunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca pesitattassa,\n“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ, sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti pesitattassa.\nBhikkhunoti puthujjanakalyāṇakassa vā bhikkhuno sekkhassa vā bhikkhunoti—\npahitattassa bhikkhuno."}},{"id":"mnd16:138","sourceIds":["mnd16:138.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha thero sāriputto—"}},{"id":"mnd16:139","sourceIds":["mnd16:139.1","mnd16:139.2","mnd16:139.3","mnd16:139.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Kyāssa byappathayo assu,\nkyāssassu idha gocarā;\nKāni sīlabbatānāssu,\npahitattassa bhikkhuno”ti."}},{"id":"mnd16:140","sourceIds":["mnd16:140.1","mnd16:140.2","mnd16:140.3","mnd16:140.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Kaṁ so sikkhaṁ samādāya,\nekodi nipako sato;\nKammāro rajatasseva,\nniddhame malamattano."}},{"id":"mnd16:141","sourceIds":["mnd16:141.1","mnd16:141.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Kaṁ so sikkhaṁ samādāyāti kaṁ so sikkhaṁ ādāya samādāya ādiyitvā samādiyitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti—\nkaṁ so sikkhaṁ samādāya."}},{"id":"mnd16:142","sourceIds":["mnd16:142.1","mnd16:142.2","mnd16:142.3","mnd16:142.4","mnd16:142.5","mnd16:142.6","mnd16:142.7","mnd16:142.8","mnd16:142.9","mnd16:142.10","mnd16:142.11","mnd16:142.12","mnd16:142.13","mnd16:142.14","mnd16:142.15","mnd16:142.16"],"kind":"text","text":{"pi":"Ekodi nipako satoti.\nEkodīti ekaggacitto avikkhittacitto avisāhaṭamānaso samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ …pe…\nsammāsamādhi.\nNipakoti nipako paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī.\nSatoti catūhi kāraṇehi sato—\nkāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato,\nvedanāsu …pe…\ncitte …pe…\ndhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato.\nSo vuccati satoti—\nsato.\nKaṁ so sikkhaṁ samādāyāti adhisīlasikkhaṁ pucchati.\nEkodīti adhicittasikkhaṁ pucchati.\nNipakoti adhipaññāsikkhaṁ pucchati.\nSatoti pārisuddhiṁ pucchatīti—\nkaṁ so sikkhaṁ samādāya, ekodi nipako sato."}},{"id":"mnd16:143","sourceIds":["mnd16:143.1","mnd16:143.2","mnd16:143.3","mnd16:143.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Kammāro rajatasseva, niddhame malamattanoti.\nKammāro vuccati suvaṇṇakāro, rajataṁ vuccati jātarūpaṁ.\nYathā suvaṇṇakāro jātarūpassa oḷārikampi malaṁ dhamati sandhamati niddhamati, majjhimakampi malaṁ dhamati sandhamati niddhamati, sukhumakampi malaṁ dhamati sandhamati niddhamati;\nevamevaṁ bhikkhu attano oḷārikepi kilese dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti, majjhimakepi kilese … sukhumakepi kilese dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti."}},{"id":"mnd16:144","sourceIds":["mnd16:144.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā bhikkhu attano rāgamalaṁ dosamalaṁ mohamalaṁ mānamalaṁ diṭṭhimalaṁ kilesamalaṁ duccaritamalaṁ andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti."}},{"id":"mnd16:145","sourceIds":["mnd16:145.1","mnd16:145.2","mnd16:145.3","mnd16:145.4","mnd16:145.5","mnd16:145.6","mnd16:145.7","mnd16:145.8","mnd16:145.9","mnd16:145.10"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā sammādiṭṭhiyā micchādiṭṭhiṁ dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.\nSammāsaṅkappena micchāsaṅkappaṁ …pe…\nsammāvācāya micchāvācaṁ …\nsammākammantena micchākammantaṁ …\nsammāājīvena micchāājīvaṁ …\nsammāvāyāmena micchāvāyāmaṁ …\nsammāsatiyā micchāsatiṁ …\nsammāsamādhinā micchāsamādhiṁ …\nsammāñāṇena micchāñāṇaṁ …\nsammāvimuttiyā micchāvimuttiṁ dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti."}},{"id":"mnd16:146","sourceIds":["mnd16:146.1","mnd16:146.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena sabbe kilese sabbe duccarite sabbe darathe sabbe pariḷāhe sabbe santāpe sabbākusalābhisaṅkhāre dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gametīti—\nkammāro rajatasseva niddhame malamattano."}},{"id":"mnd16:147","sourceIds":["mnd16:147.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha thero sāriputto—"}},{"id":"mnd16:148","sourceIds":["mnd16:148.1","mnd16:148.2","mnd16:148.3","mnd16:148.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Kaṁ so sikkhaṁ samādāya,\nekodi nipako sato;\nKammāro rajatasseva,\nniddhame malamattano”ti."}},{"id":"mnd16:149","sourceIds":["mnd16:149.1","mnd16:149.2","mnd16:149.3","mnd16:149.4","mnd16:149.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Vijigucchamānassa yadidaṁ phāsu,\n(sāriputtāti bhagavā)\nRittāsanaṁ sayanaṁ sevato ve;\nSambodhikāmassa yathānudhammaṁ,\nTaṁ te pavakkhāmi yathā pajānaṁ."}},{"id":"mnd16:150","sourceIds":["mnd16:150.1","mnd16:150.2","mnd16:150.3","mnd16:150.4","mnd16:150.5","mnd16:150.6","mnd16:150.7","mnd16:150.8","mnd16:150.9"],"kind":"text","text":{"pi":"Vijigucchamānassa yadidaṁ phāsūti.\nVijigucchamānassāti jātiyā vijigucchamānassa, jarāya … byādhinā … maraṇena … sokehi … paridevehi … dukkhehi … domanassehi … upāyāsehi …pe…\ndiṭṭhibyasanena dukkhena vijigucchamānassa aṭṭīyamānassa harāyamānassāti—\nvijigucchamānassa.\nYadidaṁ phāsūti yaṁ phāsuvihāraṁ taṁ kathayissāmi.\nKatamo phāsuvihāro?\nSammāpaṭipadā anulomapaṭipadā apaccanīkapaṭipadā aviruddhapaṭipadā anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrakāritā indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṁ cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo nibbānañca nibbānagāminī ca paṭipadā—\nayaṁ phāsuvihāroti—\nvijigucchamānassa yadidaṁ phāsu."}},{"id":"mnd16:151","sourceIds":["mnd16:151.1","mnd16:151.2","mnd16:151.3","mnd16:151.4","mnd16:151.5","mnd16:151.6","mnd16:151.7","mnd16:151.8","mnd16:151.9","mnd16:151.10","mnd16:151.11","mnd16:151.12","mnd16:151.13","mnd16:151.14","mnd16:151.15","mnd16:151.16","mnd16:151.17","mnd16:151.18","mnd16:151.19","mnd16:151.20","mnd16:151.21","mnd16:151.22","mnd16:151.23","mnd16:151.24"],"kind":"text","text":{"pi":"Sāriputtāti bhagavāti.\nTaṁ theraṁ nāmenālapati.\nBhagavāti gāravādhivacanaṁ.\nApi ca bhaggarāgoti bhagavā,\nbhaggadosoti bhagavā,\nbhaggamohoti bhagavā,\nbhaggamānoti bhagavā,\nbhaggadiṭṭhīti bhagavā,\nbhaggakaṇḍakoti bhagavā,\nbhaggakilesoti bhagavā,\nbhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā,\nbhavānaṁ antakaroti bhagavā,\nbhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā;\nbhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā,\nbhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā,\nbhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā,\nbhāgī vā bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ āruppasamāpattīnanti bhagavā,\nbhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhiññāyatanānaṁ navannaṁ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā,\nbhāgī vā bhagavā dasannaṁ saññābhāvanānaṁ dasannaṁ kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā,\nbhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā,\nbhāgī vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ buddhadhammānanti bhagavā;\nbhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ, na pitarā kataṁ, na bhātarā kataṁ, na bhaginiyā kataṁ, na mittāmaccehi kataṁ, na ñātisālohitehi kataṁ, na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ, na devatāhi kataṁ;\nvimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—\nsāriputtāti bhagavā."}},{"id":"mnd16:152","sourceIds":["mnd16:152.1","mnd16:152.2","mnd16:152.3","mnd16:152.4","mnd16:152.5","mnd16:152.6","mnd16:152.7","mnd16:152.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Rittāsanaṁ sayanaṁ sevato veti.\nĀsanaṁ vuccati yattha nisīdati—\nmañco pīṭhaṁ bhisi taṭṭikā cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro.\nSayanaṁ vuccati senāsanaṁ vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṁ guhā.\nTaṁ sayanāsanaṁ asappāyarūpadassanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ, asappāyasaddassavanena …pe…\nasappāyehi pañcahi kāmaguṇehi rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ.\nTaṁ sayanāsanaṁ sevato nisevato saṁsevato paṭisevatoti—\nrittāsanaṁ sayanaṁ sevato ve."}},{"id":"mnd16:153","sourceIds":["mnd16:153.1","mnd16:153.2","mnd16:153.3","mnd16:153.4","mnd16:153.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Sambodhikāmassa yathānudhammanti.\nSambodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ …pe…\ndhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.\nTaṁ sambodhiṁ bujjhitukāmassa anubujjhitukāmassa paṭibujjhitukāmassa sambujjhitukāmassa adhigantukāmassa phassitukāmassa sacchikātukāmassāti—\nsambodhikāmassa."}},{"id":"mnd16:154","sourceIds":["mnd16:154.1","mnd16:154.2","mnd16:154.3","mnd16:154.4","mnd16:154.5","mnd16:154.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Yathānudhammanti katame bodhiyā anudhammā?\nSammāpaṭipadā anulomapaṭipadā apaccanīkapaṭipadā aviruddhapaṭipadā anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrakāritā indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṁ—\nime vuccanti bodhiyā anudhammā.\nAtha vā catunnaṁ maggānaṁ pubbabhāge vipassanā—\nime vuccanti bodhiyā anudhammāti—\nsambodhikāmassa yathānudhammaṁ."}},{"id":"mnd16:155","sourceIds":["mnd16:155.1","mnd16:155.2","mnd16:155.3","mnd16:155.4","mnd16:155.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Taṁ te pavakkhāmi yathā pajānanti.\nTanti bodhiyā anudhammaṁ.\nPavakkhāmīti pavakkhāmi ācikkhissāmi desessāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi uttānīkarissāmi pakāsissāmi.\nYathā pajānanti yathā pajānaṁ yathā pajānanto ājānanto vijānanto paṭivijānanto paṭivijjhanto na itihitihaṁ na itikirāya na paramparāya na piṭakasampadāya na takkahetu na nayahetu na ākāraparivitakkena na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṁ sayamabhiññātaṁ attapaccakkhaṁ dhammaṁ, taṁ kathayissāmīti—\ntaṁ te pavakkhāmi yathā pajānaṁ."}},{"id":"mnd16:156","sourceIds":["mnd16:156.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd16:157","sourceIds":["mnd16:157.1","mnd16:157.2","mnd16:157.3","mnd16:157.4","mnd16:157.5"],"kind":"text","text":{"pi":"“Vijigucchamānassa yadidaṁ phāsu,\n(sāriputtāti bhagavā)\nRittāsanaṁ sayanaṁ sevato ve;\nSambodhikāmassa yathānudhammaṁ,\nTaṁ te pavakkhāmi yathā pajānan”ti."}},{"id":"mnd16:158","sourceIds":["mnd16:158.1","mnd16:158.2","mnd16:158.3","mnd16:158.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Pañcannaṁ dhīro bhayānaṁ na bhāye,\nBhikkhu sato sapariyantacārī;\nḌaṁsādhipātānaṁ sarīsapānaṁ,\nManussaphassānaṁ catuppadānaṁ."}},{"id":"mnd16:159","sourceIds":["mnd16:159.1","mnd16:159.2","mnd16:159.3","mnd16:159.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Pañcannaṁ dhīro bhayānaṁ na bhāyeti.\nDhīroti dhīro paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī.\nDhīro pañcannaṁ bhayānaṁ na bhāyeyya na taseyya na santaseyya na uttaseyya na parittaseyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—\npañcannaṁ dhīro bhayānaṁ na bhāye."}},{"id":"mnd16:160","sourceIds":["mnd16:160.1","mnd16:160.2","mnd16:160.3","mnd16:160.4","mnd16:160.5","mnd16:160.6","mnd16:160.7","mnd16:160.8","mnd16:160.9","mnd16:160.10"],"kind":"text","text":{"pi":"Bhikkhu sato sapariyantacārīti.\nBhikkhūti puthujjanakalyāṇako vā bhikkhu sekkho vā bhikkhu.\nSatoti catūhi kāraṇehi sato—\nkāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato,\nvedanāsu …pe…\ncitte …\ndhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato—\nso vuccati sato.\nSapariyantacārīti cattāro pariyantā—\nsīlasaṁvarapariyanto, indriyasaṁvarapariyanto, bhojane mattaññutāpariyanto, jāgariyānuyogapariyanto."}},{"id":"mnd16:161","sourceIds":["mnd16:161.1","mnd16:161.2","mnd16:161.3","mnd16:161.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamo sīlasaṁvarapariyanto?\nIdha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.\nAntopūtibhāvaṁ paccavekkhamāno anto sīlasaṁvarapariyante carati, mariyādaṁ na bhindati—\nayaṁ sīlasaṁvarapariyanto."}},{"id":"mnd16:162","sourceIds":["mnd16:162.1","mnd16:162.2","mnd16:162.3","mnd16:162.4","mnd16:162.5","mnd16:162.6","mnd16:162.7","mnd16:162.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamo indriyasaṁvarapariyanto?\nIdha bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.\nYatvādhikaraṇamenaṁ …pe…\ncakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati.\nSotena saddaṁ sutvā … ghānena gandhaṁ ghāyitvā … jivhāya rasaṁ sāyitvā … kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā … manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.\nYatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ susaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā nānvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṁ, manindriye saṁvaraṁ āpajjati.\nĀdittapariyāyaṁ paccavekkhamāno anto indriyasaṁvarapariyante carati, mariyādaṁ na bhindati—\nayaṁ indriyasaṁvarapariyanto."}},{"id":"mnd16:163","sourceIds":["mnd16:163.1","mnd16:163.2","mnd16:163.3","mnd16:163.4","mnd16:163.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamo bhojane mattaññutāpariyanto?\nIdha bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya.\nIti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṁ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cāti.\nAkkhabbhañjanavaṇapaṭicchādanaputtamaṁsūpamaṁ paccavekkhamāno anto bhojane mattaññutāpariyante carati, mariyādaṁ na bhindati—\nayaṁ bhojane mattaññutāpariyanto."}},{"id":"mnd16:164","sourceIds":["mnd16:164.1","mnd16:164.2","mnd16:164.3","mnd16:164.4","mnd16:164.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamo jāgariyānuyogapariyanto?\nIdha bhikkhu divasaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti, rattiyā paṭhamaṁ yāmaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti, rattiyā majjhimaṁ yāmaṁ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappeti pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasi karitvā, rattiyā pacchimaṁ yāmaṁ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti.\nBhaddekarattavihāraṁ paccavekkhamāno anto jāgariyānuyogapariyante carati, mariyādaṁ na bhindati—\nayaṁ jāgariyānuyogapariyantoti—\nbhikkhu sato sapariyantacārī."}},{"id":"mnd16:165","sourceIds":["mnd16:165.1","mnd16:165.2","mnd16:165.3","mnd16:165.4","mnd16:165.5","mnd16:165.6","mnd16:165.7","mnd16:165.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Ḍaṁsādhipātānaṁ sarīsapānanti.\nḌaṁsā vuccanti piṅgalamakkhikāyo.\nAdhipātakā vuccanti sabbāpi makkhikāyo.\nKiṅkāraṇā adhipātakā vuccanti sabbāpi makkhikāyo?\nTā uppatitvā uppatitvā khādanti;\ntaṅkāraṇā adhipātakā vuccanti sabbāpi makkhikāyo.\nSarīsapā vuccanti ahīti—\nḍaṁsādhipātānaṁ sarīsapānaṁ."}},{"id":"mnd16:166","sourceIds":["mnd16:166.1","mnd16:166.2","mnd16:166.3","mnd16:166.4","mnd16:166.5","mnd16:166.6","mnd16:166.7","mnd16:166.8","mnd16:166.9"],"kind":"text","text":{"pi":"Manussaphassānaṁ catuppadānanti.\nManussaphassā vuccanti corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā.\nTe bhikkhuṁ pañhaṁ vā puccheyyuṁ vādaṁ vā āropeyyuṁ akkoseyyuṁ paribhāseyyuṁ roseyyuṁ viroseyyuṁ hiṁseyyuṁ vihiṁseyyuṁ heṭheyyuṁ viheṭheyyuṁ ghāteyyuṁ upaghāteyyuṁ upaghātaṁ vā kareyyuṁ.\nYo koci manussato upaghāto—\nmanussaphasso.\nCatuppadānanti sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī.\nTe bhikkhuṁ maddeyyuṁ khādeyyuṁ hiṁseyyuṁ vihiṁseyyuṁ heṭheyyuṁ viheṭheyyuṁ ghāteyyuṁ upaghāteyyuṁ upaghātaṁ vā kareyyuṁ.\nCatuppadato upaghāto yaṁ kiñci catuppadabhayanti—\nmanussaphassānaṁ catuppadānaṁ."}},{"id":"mnd16:167","sourceIds":["mnd16:167.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd16:168","sourceIds":["mnd16:168.1","mnd16:168.2","mnd16:168.3","mnd16:168.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Pañcannaṁ dhīro bhayānaṁ na bhāye,\nBhikkhu sato sapariyantacārī;\nḌaṁsādhipātānaṁ sarīsapānaṁ,\nManussaphassānaṁ catuppadānan”ti."}},{"id":"mnd16:169","sourceIds":["mnd16:169.1","mnd16:169.2","mnd16:169.3","mnd16:169.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Paradhammikānampi na santaseyya,\nDisvāpi tesaṁ bahubheravāni;\nAthāparāni abhisambhaveyya,\nParissayāni kusalānuesī."}},{"id":"mnd16:170","sourceIds":["mnd16:170.1","mnd16:170.2","mnd16:170.3","mnd16:170.4","mnd16:170.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Paradhammikānampi na santaseyya, disvāpi tesaṁ bahubheravānīti.\nParadhammikā vuccanti satta sahadhammike ṭhapetvā ye keci buddhe dhamme saṅghe appasannā.\nTe bhikkhuṁ pañhaṁ vā puccheyyuṁ vādaṁ vā āropeyyuṁ akkoseyyuṁ paribhāseyyuṁ roseyyuṁ viroseyyuṁ hiṁseyyuṁ vihiṁseyyuṁ heṭheyyuṁ viheṭheyyuṁ ghāteyyuṁ upaghāteyyuṁ upaghātaṁ vā kareyyuṁ.\nTesaṁ bahubherave passitvā vā suṇitvā vā na vedheyya na pavedheyya na sampavedheyya na taseyya na santaseyya na uttaseyya na parittaseyya na bhāyeyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—\nparadhammikānampi na santaseyya disvāpi tesaṁ bahubheravāni."}},{"id":"mnd16:171","sourceIds":["mnd16:171.1","mnd16:171.2","mnd16:171.3","mnd16:171.4","mnd16:171.5","mnd16:171.6","mnd16:171.7","mnd16:171.8","mnd16:171.9"],"kind":"text","text":{"pi":"Athāparāni abhisambhaveyya, parissayāni kusalānuesīti.\nAthāparānipi atthi abhisambhotabbāni abhibhavitabbāni ajjhottharitabbāni pariyādiyitabbāni madditabbāni.\nParissayāti dve parissayā—\npākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca …pe…\nevampi tatrāsayāti—\nparissayā.\nKusalānuesīti sammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ aviruddhapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ …pe…\nariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ esantena gavesantena pariyesantena parissayā abhisambhotabbā abhibhavitabbā ajjhottharitabbā pariyādiyitabbā madditabbāti—\nathāparāni abhisambhaveyya parissayāni kusalānuesī."}},{"id":"mnd16:172","sourceIds":["mnd16:172.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd16:173","sourceIds":["mnd16:173.1","mnd16:173.2","mnd16:173.3","mnd16:173.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Paradhammikānampi na santaseyya,\nDisvāpi tesaṁ bahubheravāni;\nAthāparāni abhisambhaveyya,\nParissayāni kusalānuesī”ti."}},{"id":"mnd16:174","sourceIds":["mnd16:174.1","mnd16:174.2","mnd16:174.3","mnd16:174.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭho,\nSītaṁ athuṇhaṁ adhivāsayeyya;\nSo tehi phuṭṭho bahudhā anoko,\nVīriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyya."}},{"id":"mnd16:175","sourceIds":["mnd16:175.1","mnd16:175.2","mnd16:175.3","mnd16:175.4","mnd16:175.5","mnd16:175.6","mnd16:175.7","mnd16:175.8","mnd16:175.9","mnd16:175.10","mnd16:175.11","mnd16:175.12"],"kind":"text","text":{"pi":"Ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭhoti.\nĀtaṅkaphasso vuccati rogaphasso.\nRogaphassena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa;\ncakkhurogena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa,\nsotarogena,\nghānarogena,\njivhārogena,\nkāyarogena …pe…\nḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa.\nKhudā vuccati chātako.\nChātakena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assāti—\nātaṅkaphassena khudāya phuṭṭho."}},{"id":"mnd16:176","sourceIds":["mnd16:176.1","mnd16:176.2","mnd16:176.3","mnd16:176.4","mnd16:176.5","mnd16:176.6","mnd16:176.7","mnd16:176.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Sītaṁ athuṇhaṁ adhivāsayeyyāti.\nSītanti dvīhi kāraṇehi sītaṁ hoti—\nabbhantaradhātuppakopavasena vā sītaṁ hoti, bahiddhā utuvasena vā sītaṁ hoti.\nUṇhanti dvīhi kāraṇehi uṇhaṁ hoti—\nabbhantaradhātuppakopavasena vā uṇhaṁ hoti, bahiddhā utuvasena vā uṇhaṁ hotīti—\nsītaṁ athuṇhaṁ.\nAdhivāsayeyyāti khamo assa sītassa uṇhassa jighacchāya pipāsāya ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ duruttānaṁ durāgatānaṁ vacanapathānaṁ uppannānaṁ sārīrikānaṁ vedanānaṁ dukkhānaṁ tibbānaṁ kharānaṁ kaṭukānaṁ asātānaṁ amanāpānaṁ pāṇaharānaṁ adhivāsakajātiko assāti—\nsītaṁ athuṇhaṁ adhivāsayeyya."}},{"id":"mnd16:177","sourceIds":["mnd16:177.1","mnd16:177.2","mnd16:177.3","mnd16:177.4","mnd16:177.5","mnd16:177.6","mnd16:177.7","mnd16:177.8","mnd16:177.9","mnd16:177.10"],"kind":"text","text":{"pi":"So tehi phuṭṭho bahudhā anokoti.\nSo tehīti ātaṅkaphassena ca khudāya ca sītena ca uṇhena ca phuṭṭho pareto samohito samannāgato assāti—\nso tehi phuṭṭho.\nBahudhāti anekavidhehi ākārehi phuṭṭho pareto samohito samannāgato assāti—\nso tehi phuṭṭho bahudhā.\nAnokoti abhisaṅkhārasahagataviññāṇassa okāsaṁ na karotītipi—\nanoko.\nAtha vā kāyaduccaritassa vacīduccaritassa manoduccaritassa okāsaṁ na karotītipi—\nanokoti—\nso tehi phuṭṭho bahudhā anoko."}},{"id":"mnd16:178","sourceIds":["mnd16:178.1","mnd16:178.2","mnd16:178.3","mnd16:178.4","mnd16:178.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Vīriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyyāti.\nVīriyaparakkamo vuccati yo cetasiko vīriyārambho nikkamo parakkamo uyyāmo vāyāmo ussāho ussoḷhī appaṭivānī thāmo dhiti asithilaparakkamatā anikkhittacchandatā anikkhittadhuratā dhurasampaggāho vīriyaṁ vīriyindriyaṁ vīriyabalaṁ sammāvāyāmo.\nVīriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyyāti.\nVīriyaṁ parakkamaṁ daḷhaṁ kareyya thiraṁ kareyya, daḷhasamādāno assa avatthitasamādānoti—\nvīriyaṁ parakkamaṁ daḷhaṁ kareyya."}},{"id":"mnd16:179","sourceIds":["mnd16:179.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd16:180","sourceIds":["mnd16:180.1","mnd16:180.2","mnd16:180.3","mnd16:180.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭho,\nSītaṁ athuṇhaṁ adhivāsayeyya;\nSo tehi phuṭṭho bahudhā anoko,\nVīriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyyā”ti."}},{"id":"mnd16:181","sourceIds":["mnd16:181.1","mnd16:181.2","mnd16:181.3","mnd16:181.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Theyyaṁ na kāre na musā bhaṇeyya,\nMettāya phasse tasathāvarāni;\nYadāvilattaṁ manaso vijaññā,\nKaṇhassa pakkhoti vinodayeyya."}},{"id":"mnd16:182","sourceIds":["mnd16:182.1","mnd16:182.2","mnd16:182.3","mnd16:182.4","mnd16:182.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Theyyaṁ na kāre na musā bhaṇeyyāti.\nTheyyaṁ na kāreti idha bhikkhu adinnādānaṁ pahāya adinnādānā paṭivirato assa dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī, athenena sucibhūtena attanā vihareyyāti—\ntheyyaṁ na kāre.\nNa musā bhaṇeyyāti idha bhikkhu musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato assa saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassāti—\ntheyyaṁ na kāre na musā bhaṇeyya."}},{"id":"mnd16:183","sourceIds":["mnd16:183.1","mnd16:183.2","mnd16:183.3","mnd16:183.4","mnd16:183.5","mnd16:183.6","mnd16:183.7","mnd16:183.8","mnd16:183.9","mnd16:183.10","mnd16:183.11","mnd16:183.12","mnd16:183.13"],"kind":"text","text":{"pi":"Mettāya phasse tasathāvarānīti.\nMettāti yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṁ anudā anudāyanā anudāyitattaṁ hitesitā anukampā abyāpādo abyāpajjo adoso kusalamūlaṁ.\nTasāti yesaṁ tasitā taṇhā appahīnā, yesañca bhayabheravā appahīnā.\nKiṅkāraṇā vuccanti tasā?\nTe tasanti uttasanti paritasanti bhāyanti santāsaṁ āpajjanti;\ntaṅkāraṇā vuccanti tasā.\nThāvarāti yesaṁ tasitā taṇhā pahīnā, yesañca bhayabheravā pahīnā.\nKiṅkāraṇā vuccanti thāvarā?\nTe na tasanti na uttasanti na paritasanti na bhāyanti santāsaṁ na āpajjanti;\ntaṅkāraṇā vuccanti thāvarā.\nMettāya phasse tasathāvarānīti.\nTase ca thāvare ca mettāya phasseyya phareyya, mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā vihareyyāti—\nmettāya phasse tasathāvarāni."}},{"id":"mnd16:184","sourceIds":["mnd16:184.1","mnd16:184.2","mnd16:184.3","mnd16:184.4","mnd16:184.5","mnd16:184.6","mnd16:184.7","mnd16:184.8","mnd16:184.9","mnd16:184.10","mnd16:184.11","mnd16:184.12","mnd16:184.13","mnd16:184.14","mnd16:184.15","mnd16:184.16","mnd16:184.17","mnd16:184.18","mnd16:184.19","mnd16:184.20","mnd16:184.21","mnd16:184.22","mnd16:184.23","mnd16:184.24","mnd16:184.25","mnd16:184.26","mnd16:184.27","mnd16:184.28","mnd16:184.29","mnd16:184.30","mnd16:184.31","mnd16:184.32"],"kind":"text","text":{"pi":"Yadāvilattaṁ manaso vijaññāti.\nYadāti yadā.\nManasoti yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu.\nKāyaduccaritena cittaṁ āvilaṁ hoti luḷitaṁ eritaṁ ghaṭṭitaṁ calitaṁ bhantaṁ avūpasantaṁ.\nVacīduccaritena …pe…\nmanoduccaritena …\nrāgena …\ndosena …\nmohena …\nkodhena …\nupanāhena …\nmakkhena …\npaḷāsena …\nissāya …\nmacchariyena …\nmāyāya …\nsāṭheyyena …\nthambhena …\nsārambhena …\nmānena …\natimānena …\nmadena …\npamādena …\nsabbakilesehi …\nsabbaduccaritehi …\nsabbadarathehi …\nsabbapariḷāhehi …\nsabbasantāpehi …\nsabbākusalābhisaṅkhārehi cittaṁ āvilaṁ hoti luḷitaṁ eritaṁ ghaṭṭitaṁ calitaṁ bhantaṁ avūpasantaṁ.\nYadāvilattaṁ manaso vijaññāti.\nCittassa āvilabhāvaṁ jāneyya ājāneyya vijāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyyāti—\nyadāvilattaṁ manaso vijaññā."}},{"id":"mnd16:185","sourceIds":["mnd16:185.1","mnd16:185.2","mnd16:185.3","mnd16:185.4","mnd16:185.5","mnd16:185.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Kaṇhassa pakkhoti vinodayeyyāti.\nKaṇhoti yo so māro kaṇho adhipati antagu namuci pamattabandhu.\nKaṇhassa pakkho mārapakkho mārapāso mārabaḷisaṁ mārāmisaṁ māravisayo māranivāso māragocaro mārabandhananti pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti.\nEvampi kaṇhassa pakkhoti vinodayeyya.\nAtha vā kaṇhassa pakkho mārapakkho akusalapakkho dukkhuddayo dukkhavipāko nirayasaṁvattaniko tiracchānayonisaṁvattaniko pettivisayasaṁvattanikoti pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti.\nEvampi kaṇhassa pakkhoti vinodayeyya."}},{"id":"mnd16:186","sourceIds":["mnd16:186.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd16:187","sourceIds":["mnd16:187.1","mnd16:187.2","mnd16:187.3","mnd16:187.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Theyyaṁ na kāre na musā bhaṇeyya,\nMettāya phasse tasathāvarāni;\nYadāvilattaṁ manaso vijaññā,\nKaṇhassa pakkhoti vinodayeyyā”ti."}},{"id":"mnd16:188","sourceIds":["mnd16:188.1","mnd16:188.2","mnd16:188.3","mnd16:188.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Kodhātimānassa vasaṁ na gacche,\nMūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe;\nAthappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā,\nAddhā bhavanto abhisambhaveyya."}},{"id":"mnd16:189","sourceIds":["mnd16:189.1","mnd16:189.2","mnd16:189.3","mnd16:189.4","mnd16:189.5","mnd16:189.6","mnd16:189.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Kodhātimānassa vasaṁ na gaccheti.\nKodhoti yo cittassa āghāto paṭighāto …pe…\ncaṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa.\nAtimānoti idhekacco paraṁ atimaññati jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā.\nKodhātimānassa vasaṁ na gaccheti.\nKodhassa ca atimānassa ca vasaṁ na gaccheyya, kodhañca atimānañca pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—\nkodhātimānassa vasaṁ na gacche."}},{"id":"mnd16:190","sourceIds":["mnd16:190.1","mnd16:190.2","mnd16:190.3","mnd16:190.4","mnd16:190.5","mnd16:190.6","mnd16:190.7","mnd16:190.8","mnd16:190.9","mnd16:190.10"],"kind":"text","text":{"pi":"Mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭheti.\nKatamaṁ kodhassa mūlaṁ?\nAvijjā mūlaṁ, ayoniso manasikāro mūlaṁ, asmimāno mūlaṁ, ahirikaṁ mūlaṁ, anottappaṁ mūlaṁ, uddhaccaṁ mūlaṁ—\nidaṁ kodhassa mūlaṁ.\nKatamaṁ atimānassa mūlaṁ?\nAvijjā mūlaṁ, ayoniso manasikāro mūlaṁ, asmimāno mūlaṁ, ahirikaṁ mūlaṁ, anottappaṁ mūlaṁ, uddhaccaṁ mūlaṁ—\nidaṁ atimānassa mūlaṁ.\nMūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭheti.\nKodhassa ca atimānassa ca mūlaṁ palikhaṇitvā uddharitvā samuddharitvā uppāṭayitvā samuppāṭayitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā tiṭṭheyya santiṭṭheyyāti—\nmūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe."}},{"id":"mnd16:191","sourceIds":["mnd16:191.1","mnd16:191.2","mnd16:191.3","mnd16:191.4","mnd16:191.5","mnd16:191.6","mnd16:191.7","mnd16:191.8","mnd16:191.9","mnd16:191.10","mnd16:191.11","mnd16:191.12","mnd16:191.13","mnd16:191.14","mnd16:191.15","mnd16:191.16","mnd16:191.17","mnd16:191.18","mnd16:191.19","mnd16:191.20","mnd16:191.21","mnd16:191.22","mnd16:191.23","mnd16:191.24","mnd16:191.25","mnd16:191.26","mnd16:191.27","mnd16:191.28","mnd16:191.29"],"kind":"text","text":{"pi":"Athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā, addhā bhavanto abhisambhaveyyāti.\nAthāti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—\nathāti.\nPiyāti dve piyā—\nsattā vā saṅkhārā vā.\nKatame sattā piyā?\nIdha yāssa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā puttā vā dhītā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā—\nime sattā piyā.\nKatame saṅkhārā piyā?\nManāpikā rūpā manāpikā saddā …\ngandhā …\nrasā …\nphoṭṭhabbā—\nime saṅkhārā piyā.\nAppiyāti dve appiyā—\nsattā vā saṅkhārā vā.\nKatame sattā appiyā?\nIdha yāssa te honti anatthakāmā ahitakāmā aphāsukāmā ayogakkhemakāmā jīvitā voropetukāmā—\nime sattā appiyā.\nKatame saṅkhārā appiyā?\nAmanāpikā rūpā amanāpikā saddā, gandhā …\nrasā …\nphoṭṭhabbā—\nime saṅkhārā appiyā.\nAddhāti ekaṁsavacanaṁ nissaṁsayavacanaṁ nikkaṅkhavacanaṁ advejjhavacanaṁ adveḷhakavacanaṁ niyyānikavacanaṁ apaṇṇakavacanaṁ avatthāpanavacanametaṁ—\naddhāti.\nAthappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā, addhā bhavanto abhisambhaveyyāti.\nPiyāppiyaṁ sātāsātaṁ sukhadukkhaṁ somanassadomanassaṁ iṭṭhāniṭṭhaṁ abhisambhavanto vā abhibhaveyya adhibhavanto vā abhisambhaveyyāti—\nathappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā addhā bhavanto abhisambhaveyya."}},{"id":"mnd16:192","sourceIds":["mnd16:192.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd16:193","sourceIds":["mnd16:193.1","mnd16:193.2","mnd16:193.3","mnd16:193.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Kodhātimānassa vasaṁ na gacche,\nMūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe;\nAthappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā,\nAddhā bhavanto abhisambhaveyyā”ti."}},{"id":"mnd16:194","sourceIds":["mnd16:194.1","mnd16:194.2","mnd16:194.3","mnd16:194.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapīti,\nVikkhambhaye tāni parissayāni;\nAratiṁ sahetha sayanamhi pante,\nCaturo sahetha paridevadhamme."}},{"id":"mnd16:195","sourceIds":["mnd16:195.1","mnd16:195.2","mnd16:195.3","mnd16:195.4","mnd16:195.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapītīti.\nPaññāti yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo …pe…\namoho sammādiṭṭhi.\nPaññaṁ purakkhatvāti idhekacco paññaṁ purato katvā carati paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo pekkhāyanabahulo sampekkhāyanabahulo vibhūtavihārī taccariko tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyoti.\nEvampi paññaṁ purakkhatvā."}},{"id":"mnd16:196","sourceIds":["mnd16:196.1","mnd16:196.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā gacchanto vā “gacchāmī”ti pajānāti, ṭhito vā “ṭhitomhī”ti pajānāti, nisinno vā “nisinnomhī”ti pajānāti, sayāno vā “sayānomhī”ti pajānāti, yathā yathā vā panassa kāyo paṇihito hoti tathā tathā naṁ pajānātīti.\nEvampi paññaṁ purakkhatvā."}},{"id":"mnd16:197","sourceIds":["mnd16:197.1","mnd16:197.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhibhāve sampajānakārī hotīti.\nEvampi paññaṁ purakkhatvā."}},{"id":"mnd16:198","sourceIds":["mnd16:198.1","mnd16:198.2","mnd16:198.3","mnd16:198.4","mnd16:198.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Kalyāṇapītīti buddhānussativasena uppajjati pīti pāmojjaṁ—\nkalyāṇapītīti.\nDhammānussati saṅghānussati sīlānussati cāgānussati devatānussati ānāpānassati maraṇassati kāyagatāsativasena upasamānussativasena uppajjati pīti pāmojjaṁ—\nkalyāṇapītīti—\npaññaṁ purakkhatvā kalyāṇapīti."}},{"id":"mnd16:199","sourceIds":["mnd16:199.1","mnd16:199.2","mnd16:199.3","mnd16:199.4","mnd16:199.5","mnd16:199.6","mnd16:199.7","mnd16:199.8","mnd16:199.9","mnd16:199.10"],"kind":"text","text":{"pi":"Vikkhambhaye tāni parissayānīti.\nParissayāti dve parissayā—\npākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca …pe…\nime vuccanti pākaṭaparissayā …pe…\nime vuccanti paṭicchannaparissayā …pe…\nevampi tatrāsayāti—\nparissayā.\nVikkhambhaye tāni parissayānīti.\nTāni parissayāni vikkhambheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—\nvikkhambhaye tāni parissayāni."}},{"id":"mnd16:200","sourceIds":["mnd16:200.1","mnd16:200.2","mnd16:200.3","mnd16:200.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Aratiṁ sahetha sayanamhi panteti.\nAratīti yā arati aratitā anabhirati anabhiramaṇā ukkaṇṭhitā paritassitā.\nSayanamhi panteti pantesu vā senāsanesu aññataraññataresu vā adhikusalesu dhammesu aratiṁ saheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—\naratiṁ sahetha sayanamhi pante."}},{"id":"mnd16:201","sourceIds":["mnd16:201.1","mnd16:201.2","mnd16:201.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Caturo sahetha paridevadhammeti.\nCattāro paridevanīye dhamme saheyya parisaheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—\ncaturo sahetha paridevadhamme."}},{"id":"mnd16:202","sourceIds":["mnd16:202.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd16:203","sourceIds":["mnd16:203.1","mnd16:203.2","mnd16:203.3","mnd16:203.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapīti,\nVikkhambhaye tāni parissayāni;\nAratiṁ sahetha sayanamhi pante,\nCaturo sahetha paridevadhamme”ti."}},{"id":"mnd16:204","sourceIds":["mnd16:204.1","mnd16:204.2","mnd16:204.3","mnd16:204.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Kiṁsū asissaṁ kuva vā asissaṁ,\nDukkhaṁ vata settha kuvajja sessaṁ;\nEte vitakke paridevaneyye,\nVinayetha sekho aniketacārī."}},{"id":"mnd16:205","sourceIds":["mnd16:205.1","mnd16:205.2","mnd16:205.3","mnd16:205.4","mnd16:205.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Kiṁsū asissaṁ kuva vā asissanti.\nKiṁsū asissāmīti kiṁ bhuñjissāmi odanaṁ vā kummāsaṁ vā sattuṁ vā macchaṁ vā maṁsaṁ vāti—\nkiṁsū asissaṁ.\nKuva vā asissanti kattha bhuñjissāmi khattiyakule vā brāhmaṇakule vā vessakule vā suddakule vāti—\nkiṁsū asissaṁ kuva vā asissaṁ."}},{"id":"mnd16:206","sourceIds":["mnd16:206.1","mnd16:206.2","mnd16:206.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Dukkhaṁ vata settha kuvajja sessanti imaṁ rattiṁ dukkhaṁ sayittha phalake vā taṭṭikāya vā cammakhaṇḍe vā tiṇasanthāre vā paṇṇasanthāre vā palālasanthāre vā.\nĀgāmirattiṁ kattha sukhaṁ sayissāmi mañce vā pīṭhe vā bhisiyā vā bimbohane vā vihāre vā aḍḍhayoge vā pāsāde vā hammiye vā guhāya vāti—\ndukkhaṁ vata settha kuvajja sessaṁ."}},{"id":"mnd16:207","sourceIds":["mnd16:207.1","mnd16:207.2","mnd16:207.3","mnd16:207.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Ete vitakke paridevaneyyeti.\nEte vitakketi dve piṇḍapātapaṭisaññutte vitakke, dve senāsanapaṭisaññutte vitakke.\nParidevaneyyeti ādevaneyye paridevaneyyeti—\nete vitakke paridevaneyye."}},{"id":"mnd16:208","sourceIds":["mnd16:208.1","mnd16:208.2","mnd16:208.3","mnd16:208.4","mnd16:208.5","mnd16:208.6","mnd16:208.7","mnd16:208.8","mnd16:208.9","mnd16:208.10","mnd16:208.11","mnd16:208.12","mnd16:208.13","mnd16:208.14","mnd16:208.15"],"kind":"text","text":{"pi":"Vinayetha sekho aniketacārīti.\nSekhoti kiṅkāraṇā vuccati sekho?\nSikkhatīti—\nsekho.\nKiñca sikkhati?\nAdhisīlampi sikkhati, adhicittampi sikkhati, adhipaññampi sikkhati.\nKatamā adhisīlasikkhā …pe…\nayaṁ adhipaññāsikkhā.\nImā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati, jānanto passanto paccavekkhanto cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkhati, saddhāya adhimuccanto sikkhati, vīriyaṁ paggaṇhanto, satiṁ upaṭṭhapento, cittaṁ samādahanto, paññāya pajānanto sikkhati, abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkhati, pariññeyyaṁ parijānanto, pahātabbaṁ pajahanto, bhāvetabbaṁ bhāvento, sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkhati ācarati samācarati samādāya sikkhati.\nTaṅkāraṇā vuccati—\nsekho.\nVinayāya paṭivinayāya pahānāya vūpasamāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya.\nImā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya jānanto …pe…\nsacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—\nvinayetha sekho."}},{"id":"mnd16:209","sourceIds":["mnd16:209.1","mnd16:209.2","mnd16:209.3","mnd16:209.4","mnd16:209.5","mnd16:209.6","mnd16:209.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Aniketacārīti.\nKathaṁ niketacārī hoti?\nIdhekacco kulapalibodhena samannāgato hoti, gaṇapalibodhena … āvāsapalibodhena … cīvarapalibodhena … piṇḍapātapalibodhena … senāsanapalibodhena … gilānapaccayabhesajjaparikkhārapalibodhena samannāgato hoti.\nEvaṁ niketacārī hoti.\nKathaṁ aniketacārī hoti?\nIdha bhikkhu na kulapalibodhena samannāgato hoti, na gaṇapalibodhena … na āvāsapalibodhena … na cīvarapalibodhena … na piṇḍapātapalibodhena … na senāsanapalibodhena … na gilānapaccayabhesajjaparikkhārapalibodhena samannāgato hoti.\nEvaṁ aniketacārī hoti."}},{"id":"mnd16:210","sourceIds":["mnd16:210.1","mnd16:210.2","mnd16:210.3","mnd16:210.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Magadhaṁ gatā kosalaṁ gatā,\nEkacciyā pana vajjibhūmiyā;\nMigā viya asaṅghacārino,\nAniketā viharanti bhikkhavo."}},{"id":"mnd16:211","sourceIds":["mnd16:211.1","mnd16:211.2","mnd16:211.3","mnd16:211.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Sādhu caritakaṁ sādhu sucaritaṁ,\nSādhu sadā aniketavihāro;\nAtthapucchanaṁ padakkhiṇaṁ kammaṁ,\nEtaṁ sāmaññaṁ akiñcanassā”ti."}},{"id":"mnd16:212","sourceIds":["mnd16:212.1","mnd16:212.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Vinayetha sekho aniketacārī.\nTenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd16:213","sourceIds":["mnd16:213.1","mnd16:213.2","mnd16:213.3","mnd16:213.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Kiṁsū asissaṁ kuva vā asissaṁ,\nDukkhaṁ vata settha kuvajja sessaṁ;\nEte vitakke paridevaneyye,\nVinayetha sekho aniketacārī”ti."}},{"id":"mnd16:214","sourceIds":["mnd16:214.1","mnd16:214.2","mnd16:214.3","mnd16:214.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Annañca laddhā vasanañca kāle,\nMattaṁ sa jaññā idha tosanatthaṁ;\nSo tesu gutto yatacāri gāme,\nRusitopi vācaṁ pharusaṁ na vajjā."}},{"id":"mnd16:215","sourceIds":["mnd16:215.1","mnd16:215.2","mnd16:215.3","mnd16:215.4","mnd16:215.5","mnd16:215.6","mnd16:215.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Annañca laddhā vasanañca kāleti.\nAnnanti odano kummāso sattu maccho maṁsaṁ.\nVasananti cha cīvarāni—\nkhomaṁ, kappāsikaṁ, koseyyaṁ, kambalaṁ, sāṇaṁ, bhaṅgaṁ.\nAnnañca laddhā vasanañca kāleti.\nCīvaraṁ labhitvā piṇḍapātaṁ labhitvā na kuhanāya, na lapanāya, na nemittikatāya, na nippesikatāya, na lābhena lābhaṁ nijigīsanatāya, na dārudānena, na veḷudānena, na pattadānena, na pupphadānena, na phaladānena, na sinānadānena, na cuṇṇadānena, na mattikādānena, na dantakaṭṭhadānena, na mukhodakadānena, na cāṭukamyatāya, na muggasūpyatāya, na pāribhaṭyatāya, na pīṭhamaddikatāya, na vatthuvijjāya, na tiracchānavijjāya, na aṅgavijjāya, na nakkhattavijjāya, na dūtagamanena, na pahiṇagamanena, na jaṅghapesaniyena, na vejjakammena, na piṇḍapaṭipiṇḍakena, na dānānuppadānena, dhammena samena laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvāti—\nannañca laddhā vasanañca kāle."}},{"id":"mnd16:216","sourceIds":["mnd16:216.1","mnd16:216.2","mnd16:216.3","mnd16:216.4","mnd16:216.5","mnd16:216.6","mnd16:216.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Mattaṁ sa jaññā idha tosanatthanti.\nMattaṁ sa jaññāti dvīhi kāraṇehi mattaṁ jāneyya—\npaṭiggahaṇato vā paribhogato vā.\nKathaṁ paṭiggahaṇato mattaṁ jānāti?\nThokepi diyyamāne kulānudayāya kulānurakkhāya kulānukampāya paṭiggaṇhāti, bahukepi diyyamāne kāyaparihārikaṁ cīvaraṁ paṭiggaṇhāti kucchiparihārikaṁ piṇḍapātaṁ paṭiggaṇhāti.\nEvaṁ paṭiggahaṇato mattaṁ jānāti.\nKathaṁ paribhogato mattaṁ jānāti?"}},{"id":"mnd16:217","sourceIds":["mnd16:217.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṁ paṭisevati yāvadeva sītassa paṭighātāya uṇhassa paṭighātāya ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ paṭighātāya, yāvadeva hirikopīnapaṭicchādanatthaṁ."}},{"id":"mnd16:218","sourceIds":["mnd16:218.1","mnd16:218.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Paṭisaṅkhā yoniso piṇḍapātaṁ paṭisevati neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya.\nIti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṁ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro ca."}},{"id":"mnd16:219","sourceIds":["mnd16:219.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Paṭisaṅkhā yoniso senāsanaṁ paṭisevati yāvadeva sītassa paṭighātāya uṇhassa paṭighātāya ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ paṭighātāya, yāvadeva utuparissayavinodanapaṭisallānārāmatthaṁ."}},{"id":"mnd16:220","sourceIds":["mnd16:220.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Paṭisaṅkhā yoniso gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭisevati yāvadeva uppannānaṁ veyyābādhikānaṁ vedanānaṁ paṭighātāya abyāpajjaparamatāya."}},{"id":"mnd16:221","sourceIds":["mnd16:221.1","mnd16:221.2","mnd16:221.3","mnd16:221.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Evaṁ paribhogato mattaṁ jānāti.\nMattaṁ sa jaññāti.\nImehi dvīhi kāraṇehi mattaṁ jāneyya ājāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyyāti—\nmattaṁ sa jaññā."}},{"id":"mnd16:222","sourceIds":["mnd16:222.1","mnd16:222.2","mnd16:222.3","mnd16:222.4","mnd16:222.5","mnd16:222.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Idha tosanatthanti.\nIdha bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca cīvarahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati;\naladdhā ca cīvaraṁ na paritassati, laddhā ca cīvaraṁ agadhito amucchito anajjhosanno, ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati;\ntāya ca pana itarītaracīvarasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti, na paraṁ vambheti.\nYo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato—\nayaṁ vuccati bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito."}},{"id":"mnd16:223","sourceIds":["mnd16:223.1","mnd16:223.2","mnd16:223.3","mnd16:223.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Puna caparaṁ bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca piṇḍapātahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati, aladdhā ca piṇḍapātaṁ na paritassati, laddhā ca piṇḍapātaṁ agadhito amucchito anajjhosanno, ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati;\ntāya ca pana itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti, na paraṁ vambheti.\nYo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato—\nayaṁ vuccati bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito."}},{"id":"mnd16:224","sourceIds":["mnd16:224.1","mnd16:224.2","mnd16:224.3","mnd16:224.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Puna caparaṁ bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca senāsanahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati, aladdhā ca senāsanaṁ na paritassati, laddhā ca senāsanaṁ agadhito amucchito anajjhosanno, ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati;\ntāya ca pana itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti, na paraṁ vambheti.\nYo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato—\nayaṁ vuccati bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito."}},{"id":"mnd16:225","sourceIds":["mnd16:225.1","mnd16:225.2","mnd16:225.3","mnd16:225.4","mnd16:225.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Puna caparaṁ bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena, itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca gilānapaccayabhesajjaparikkhārahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati, aladdhā ca gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ na paritassati, laddhā ca gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ agadhito amucchito anajjhosanno, ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati;\ntāya ca pana itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti, na paraṁ vambheti.\nYo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato—\nayaṁ vuccati bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhitoti—\nmattaṁ sa jaññā idha tosanatthaṁ."}},{"id":"mnd16:226","sourceIds":["mnd16:226.1","mnd16:226.2","mnd16:226.3","mnd16:226.4","mnd16:226.5"],"kind":"text","text":{"pi":"So tesu gutto yatacāri gāmeti.\nSo tesu guttoti cīvare piṇḍapāte senāsane gilānapaccayabhesajjaparikkhāre gutto gopito rakkhito saṁvutoti.\nEvampi so tesu gutto.\nAtha vā āyatanesu gutto gopito rakkhito saṁvutoti.\nEvampi so tesu gutto."}},{"id":"mnd16:227","sourceIds":["mnd16:227.1","mnd16:227.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Yatacāri gāmeti gāme yato yatto paṭiyatto gutto gopito rakkhito saṁvutoti—\nso tesu gutto yatacāri gāme."}},{"id":"mnd16:228","sourceIds":["mnd16:228.1","mnd16:228.2","mnd16:228.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Rusitopi vācaṁ pharusaṁ na vajjāti.\nDūsito khuṁsito vambhito ghaṭṭito garahito upavadito pharusena kakkhaḷena nappaṭivajjā nappaṭibhaṇeyya, akkosantaṁ na paccakkoseyya, rosantaṁ nappaṭiroseyya, bhaṇḍantaṁ na paṭibhaṇḍeyya, na kalahaṁ kareyya, na bhaṇḍanaṁ kareyya, na viggahaṁ kareyya, na vivādaṁ kareyya, na medhagaṁ kareyya, kalahaṁ bhaṇḍanaṁ viggahaṁ vivādaṁ medhagaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—\nrusitopi vācaṁ pharusaṁ na vajjā."}},{"id":"mnd16:229","sourceIds":["mnd16:229.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd16:230","sourceIds":["mnd16:230.1","mnd16:230.2","mnd16:230.3","mnd16:230.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Annañca laddhā vasanañca kāle,\nMattaṁ sa jaññā idha tosanatthaṁ;\nSo tesu gutto yatacāri gāme,\nRusitopi vācaṁ pharusaṁ na vajjā”ti."}},{"id":"mnd16:231","sourceIds":["mnd16:231.1","mnd16:231.2","mnd16:231.3","mnd16:231.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Okkhittacakkhu na ca pādalolo,\nJhānānuyutto bahujāgarassa;\nUpekkhamārabbha samāhitatto,\nTakkāsayaṁ kukkuccañcupacchinde."}},{"id":"mnd16:232","sourceIds":["mnd16:232.1","mnd16:232.2","mnd16:232.3","mnd16:232.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Okkhittacakkhu na ca pādaloloti.\nKathaṁ khittacakkhu hoti?\nIdhekacco bhikkhu cakkhulolo, cakkhuloliyena samannāgato hoti, “adiṭṭhaṁ dakkhitabbaṁ, diṭṭhaṁ samatikkamitabban”ti ārāmena ārāmaṁ uyyānena uyyānaṁ gāmena gāmaṁ nigamena nigamaṁ nagarena nagaraṁ raṭṭhena raṭṭhaṁ janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ anuyutto ca hoti rūpadassanāya.\nEvampi khittacakkhu hoti."}},{"id":"mnd16:233","sourceIds":["mnd16:233.1","mnd16:233.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno asaṁvuto gacchati hatthiṁ olokento, assaṁ olokento, rathaṁ olokento, pattiṁ olokento, itthiyo olokento, purise olokento, kumārake olokento, kumārikāyo olokento, antarāpaṇaṁ olokento, gharamukhāni olokento, uddhaṁ olokento, adho olokento, disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati.\nEvampi khittacakkhu hoti."}},{"id":"mnd16:234","sourceIds":["mnd16:234.1","mnd16:234.2","mnd16:234.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.\nYatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya nappaṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati.\nEvampi khittacakkhu hoti."}},{"id":"mnd16:235","sourceIds":["mnd16:235.1","mnd16:235.2","mnd16:235.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—\nnaccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ pāṇissaraṁ vetāḷaṁ kumbhathūṇaṁ sobhanakaṁ caṇḍālaṁ vaṁsaṁ dhovanaṁ hatthiyuddhaṁ assayuddhaṁ mahiṁsayuddhaṁ usabhayuddhaṁ ajayuddhaṁ meṇḍayuddhaṁ kukkuṭayuddhaṁ vaṭṭakayuddhaṁ daṇḍayuddhaṁ muṭṭhiyuddhaṁ nibbuddhaṁ uyyodhikaṁ balaggaṁ senābyūhaṁ anīkadassanaṁ iti vā.\nEvampi khittacakkhu hoti."}},{"id":"mnd16:236","sourceIds":["mnd16:236.1","mnd16:236.2","mnd16:236.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ na khittacakkhu hoti?\nIdhekacco bhikkhu na cakkhulolo na cakkhuloliyena samannāgato hoti “adiṭṭhaṁ dakkhitabbaṁ diṭṭhaṁ samatikkamitabban”ti na ārāmena ārāmaṁ na uyyānena uyyānaṁ na gāmena gāmaṁ na nigamena nigamaṁ na nagarena nagaraṁ na raṭṭhena raṭṭhaṁ na janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ ananuyutto ca hoti rūpadassanāya.\nEvampi na khittacakkhu hoti."}},{"id":"mnd16:237","sourceIds":["mnd16:237.1","mnd16:237.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno saṁvuto gacchati na hatthiṁ olokento …pe… na disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati.\nEvampi na khittacakkhu hoti."}},{"id":"mnd16:238","sourceIds":["mnd16:238.1","mnd16:238.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti …pe… cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati.\nEvampi na khittacakkhu hoti."}},{"id":"mnd16:239","sourceIds":["mnd16:239.1","mnd16:239.2","mnd16:239.3","mnd16:239.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā …pe… anīkadassanaṁ iti vā.\nEvarūpā visūkadassanānuyogā paṭivirato hoti.\nEvampi na khittacakkhu hotīti—\nokkhittacakkhu."}},{"id":"mnd16:240","sourceIds":["mnd16:240.1","mnd16:240.2","mnd16:240.3","mnd16:240.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Na ca pādaloloti.\nKathaṁ pādalolo hoti?\nIdhekacco bhikkhu pādalolo pādaloliyena samannāgato hoti, ārāmena ārāmaṁ …pe… dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ anuyutto hoti rūpadassanāya.\nEvampi pādalolo hoti."}},{"id":"mnd16:241","sourceIds":["mnd16:241.1","mnd16:241.2","mnd16:241.3","mnd16:241.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā bhikkhu antopi saṅghārāme pādalolo pādaloliyena samannāgato hoti, na atthahetu na kāraṇahetu uddhato avūpasantacitto pariveṇato pariveṇaṁ gacchati.\nVihārato …pe…\niti bhavābhavakathaṁ katheti.\nEvampi pādalolo hoti."}},{"id":"mnd16:242","sourceIds":["mnd16:242.1","mnd16:242.2","mnd16:242.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Na ca pādaloloti.\nPādaloliyaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, pādaloliyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyya, paṭisallānārāmo assa paṭisallānarato ajjhattaṁ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgāraṁ jhāyī jhānarato ekattamanuyutto sadatthagarukoti—\nokkhittacakkhu na ca pādalolo."}},{"id":"mnd16:243","sourceIds":["mnd16:243.1","mnd16:243.2","mnd16:243.3","mnd16:243.4","mnd16:243.5","mnd16:243.6","mnd16:243.7","mnd16:243.8","mnd16:243.9","mnd16:243.10","mnd16:243.11","mnd16:243.12"],"kind":"text","text":{"pi":"Jhānānuyutto bahujāgarassāti.\nJhānānuyuttoti dvīhi kāraṇehi jhānānuyutto—\nanuppannassa vā paṭhamassa jhānassa uppādāya yutto payutto āyutto samāyutto,\nanuppannassa vā dutiyassa jhānassa …\ntatiyassa jhānassa …\ncatutthassa jhānassa uppādāya yutto payutto āyutto samāyuttoti.\nEvampi jhānānuyutto.\nAtha vā uppannaṁ vā paṭhamaṁ jhānaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti,\nuppannaṁ vā dutiyaṁ jhānaṁ …\ntatiyaṁ jhānaṁ …\ncatutthaṁ jhānaṁ āsevati bhāveti bahulīkarotīti.\nEvampi jhānānuyutto."}},{"id":"mnd16:244","sourceIds":["mnd16:244.1","mnd16:244.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Bahujāgarassāti idha bhikkhu divasaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti, rattiyā paṭhamaṁ yāmaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti, rattiyā majjhimaṁ yāmaṁ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappeti pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasi katvā, rattiyā pacchimaṁ yāmaṁ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodhetīti—\njhānānuyutto bahujāgarassa."}},{"id":"mnd16:245","sourceIds":["mnd16:245.1","mnd16:245.2","mnd16:245.3","mnd16:245.4","mnd16:245.5","mnd16:245.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Upekkhamārabbha samāhitattoti.\nUpekkhāti yā catutthe jhāne upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā cittasamatā cittappassaddhatā majjhattatā cittassa.\nSamāhitattoti yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhi.\nUpekkhamārabbha samāhitattoti.\nCatutthe jhāne upekkhaṁ ārabbha ekaggacitto avikkhittacitto avisāhaṭamānasoti—\nupekkhamārabbha samāhitatto."}},{"id":"mnd16:246","sourceIds":["mnd16:246.1","mnd16:246.2","mnd16:246.3","mnd16:246.4","mnd16:246.5","mnd16:246.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Takkāsayaṁ kukkuccañcupacchindeti.\nTakkāti nava vitakkā—\nkāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṁsāvitakko, ñātivitakko, janapadavitakko, amaravitakko, parānudayatāpaṭisaññutto vitakko, lābhasakkārasilokapaṭisaññutto vitakko, anavaññattipaṭisaññutto vitakko—\nime vuccanti nava vitakkā.\nKāmavitakkānaṁ kāmasaññāsayo, byāpādavitakkānaṁ byāpādasaññāsayo, vihiṁsāvitakkānaṁ vihiṁsāsaññāsayo.\nAtha vā takkānaṁ vitakkānaṁ saṅkappānaṁ avijjāsayo, ayoniso manasikāro āsayo, asmimāno āsayo, anottappaṁ āsayo, uddhaccaṁ āsayo."}},{"id":"mnd16:247","sourceIds":["mnd16:247.1","mnd16:247.2","mnd16:247.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Kukkuccanti hatthakukkuccampi kukkuccaṁ pādakukkuccampi kukkuccaṁ hatthapādakukkuccampi kukkuccaṁ, akappiye kappiyasaññitā kappiye akappiyasaññitā, vikāle kālasaññitā, kāle vikālasaññitā, avajje vajjasaññitā, vajje avajjasaññitā.\nYaṁ evarūpaṁ kukkuccaṁ kukkuccāyanā kukkuccāyitattaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho—\nidaṁ vuccati kukkuccaṁ."}},{"id":"mnd16:248","sourceIds":["mnd16:248.1","mnd16:248.2","mnd16:248.3","mnd16:248.4","mnd16:248.5","mnd16:248.6","mnd16:248.7","mnd16:248.8","mnd16:248.9","mnd16:248.10","mnd16:248.11","mnd16:248.12","mnd16:248.13","mnd16:248.14","mnd16:248.15","mnd16:248.16","mnd16:248.17"],"kind":"text","text":{"pi":"Api ca dvīhi kāraṇehi uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho—\nkatattā ca akatattā ca.\nKathaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho?\n“Kataṁ me kāyaduccaritaṁ, akataṁ me kāyasucaritan”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.\n“Kataṁ me vacīduccaritaṁ …\nkataṁ me manoduccaritaṁ …\nkato me pāṇātipāto, akatā me pāṇātipātā veramaṇī”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.\n“Kataṁ me adinnādānaṁ …\nkato me kāmesumicchācāro …\nkato me musāvādo …\nkatā me pisuṇā vācā …\nkatā me pharusā vācā …\nkato me samphappalāpo …\nkatā me abhijjhā …\nkato me byāpādo …\nkatā me micchādiṭṭhi, akatā me sammādiṭṭhī”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.\nEvaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho."}},{"id":"mnd16:249","sourceIds":["mnd16:249.1","mnd16:249.2","mnd16:249.3","mnd16:249.4","mnd16:249.5","mnd16:249.6","mnd16:249.7","mnd16:249.8","mnd16:249.9","mnd16:249.10","mnd16:249.11","mnd16:249.12","mnd16:249.13","mnd16:249.14","mnd16:249.15","mnd16:249.16","mnd16:249.17","mnd16:249.18","mnd16:249.19"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā “sīlesumhi na paripūrakārī”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho;\n“indriyesumhi aguttadvāro”ti …\n“bhojane amattaññūmhī”ti …\n“jāgariyaṁ ananuyuttomhī”ti …\n“na satisampajaññena samannāgatomhī”ti …\n“abhāvitā me cattāro satipaṭṭhānā”ti …\n“abhāvitā me cattāro sammappadhānā”ti …\n“abhāvitā me cattāro iddhipādā”ti …\n“abhāvitāni me pañcindriyānī”ti …\n“abhāvitāni me pañca balānī”ti …\n“abhāvitā me satta bojjhaṅgā”ti …\n“abhāvito me ariyo aṭṭhaṅgiko maggo”ti …\n“dukkhaṁ me apariññātan”ti …\n“dukkhasamudayo me appahīno”ti …\n“maggo me abhāvito”ti …\n“nirodho me asacchikato”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.\nTakkāsayaṁ kukkuccañcupacchindeti.\nTakkañca takkāsayañca kukkuccañca upacchindeyya chindeyya ucchindeyya samucchindeyya pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—\ntakkāsayaṁ kukkuccañcupacchinde."}},{"id":"mnd16:250","sourceIds":["mnd16:250.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd16:251","sourceIds":["mnd16:251.1","mnd16:251.2","mnd16:251.3","mnd16:251.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Okkhittacakkhu na ca pādalolo,\nJhānānuyutto bahujāgarassa;\nUpekkhamārabbha samāhitatto,\nTakkāsayaṁ kukkuccañcupacchinde”ti."}},{"id":"mnd16:252","sourceIds":["mnd16:252.1","mnd16:252.2","mnd16:252.3","mnd16:252.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Cudito vacībhi satimābhinande,\nSabrahmacārīsu khilaṁ pabhinde;\nVācaṁ pamuñce kusalaṁ nātivelaṁ,\nJanavādadhammāya na cetayeyya."}},{"id":"mnd16:253","sourceIds":["mnd16:253.1","mnd16:253.2","mnd16:253.3","mnd16:253.4","mnd16:253.5","mnd16:253.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Cudito vacībhi satimābhinandeti.\nCuditoti upajjhāyā vā ācariyā vā samānupajjhāyakā vā samānācariyakā vā mittā vā sandiṭṭhā vā sambhattā vā sahāyā vā codenti—\n“idaṁ te, āvuso, ayuttaṁ, idaṁ te appattaṁ, idaṁ te asāruppaṁ, idaṁ te asīlaṭṭhan”ti.\nSatiṁ upaṭṭhapetvā taṁ codanaṁ nandeyya abhinandeyya modeyya anumodeyya iccheyya sādiyeyya patthayeyya pihayeyya abhijappeyya.\nYathā itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko sīsaṁnhāto uppalamālaṁ vā vassikamālaṁ vā adhimuttakamālaṁ vā labhitvā ubhohi hatthehi paṭiggahetvā uttamaṅge sirasmiṁ patiṭṭhāpetvā nandeyya abhinandeyya modeyya anumodeyya iccheyya sādiyeyya patthayeyya pihayeyya abhijappeyya;\nevamevaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā taṁ codanaṁ nandeyya abhinandeyya modeyya anumodeyya iccheyya sādiyeyya patthayeyya pihayeyya abhijappeyya."}},{"id":"mnd16:254","sourceIds":["mnd16:254.1","mnd16:254.2","mnd16:254.3","mnd16:254.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Nidhīnaṁva pavattāraṁ,\nyaṁ passe vajjadassinaṁ;\nNiggayhavādiṁ medhāviṁ,\ntādisaṁ paṇḍitaṁ bhaje."}},{"id":"mnd16:255","sourceIds":["mnd16:255.1","mnd16:255.2","mnd16:255.3","mnd16:255.4","mnd16:255.5","mnd16:255.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Tādisaṁ bhajamānassa,\nseyyo hoti na pāpiyo;\nOvadeyyānusāseyya,\nasabbhā ca nivāraye;\nSatañhi so piyo hoti,\nasataṁ hoti appiyo”ti."}},{"id":"mnd16:256","sourceIds":["mnd16:256.1","mnd16:256.2","mnd16:256.3","mnd16:256.4","mnd16:256.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Cudito vacībhi satimābhinande, sabrahmacārīsu khilaṁ pabhindeti.\nSabrahmacārīti ekakammaṁ ekuddeso samasikkhatā.\nSabrahmacārīsu khilaṁ pabhindeti.\nSabrahmacārīsu āhatacittataṁ khilajātataṁ pabhindeyya, pañcapi cetokhile bhindeyya, tayopi cetokhile bhindeyya, rāgakhilaṁ dosakhilaṁ mohakhilaṁ bhindeyya pabhindeyya sambhindeyyāti—\nsabrahmacārīsu khilaṁ pabhinde."}},{"id":"mnd16:257","sourceIds":["mnd16:257.1","mnd16:257.2","mnd16:257.3","mnd16:257.4","mnd16:257.5","mnd16:257.6","mnd16:257.7","mnd16:257.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Vācaṁ pamuñce kusalaṁ nātivelanti.\nÑāṇasamuṭṭhitaṁ vācaṁ muñceyya, atthūpasaṁhitaṁ dhammūpasaṁhitaṁ kālena sāpadesaṁ pariyantavatiṁ vācaṁ muñceyya pamuñceyyāti—\nvācaṁ pamuñce kusalaṁ.\nNātivelanti.\nVelāti dve velā—\nkālavelā ca sīlavelā ca.\nKatamā kālavelā?\nKālātikkantaṁ vācaṁ na bhāseyya, velātikkantaṁ vācaṁ na bhāseyya, kālavelātikkantaṁ vācaṁ na bhāseyya, kālaṁ asampattaṁ vācaṁ na bhāseyya, velaṁ asampattaṁ vācaṁ na bhāseyya, kālavelaṁ asampattaṁ vācaṁ na bhāseyya."}},{"id":"mnd16:258","sourceIds":["mnd16:258.1","mnd16:258.2","mnd16:258.3","mnd16:258.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Yo ve kāle asampatte,\nativelañca bhāsati;\nEvaṁ so nihato seti,\nkokilāyeva atrajo”ti."}},{"id":"mnd16:259","sourceIds":["mnd16:259.1","mnd16:259.2","mnd16:259.3","mnd16:259.4","mnd16:259.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Ayaṁ kālavelā.\nKatamā sīlavelā?\nRatto vācaṁ na bhāseyya, duṭṭho vācaṁ na bhāseyya, mūḷho vācaṁ na bhāseyya, musāvādaṁ na bhāseyya, pisuṇavācaṁ na bhāseyya, pharusavācaṁ na bhāseyya, samphappalāpaṁ na bhāseyya na katheyya na bhaṇeyya na dīpayeyya na vohareyya.\nAyaṁ sīlavelāti—\nvācaṁ pamuñce kusalaṁ nātivelaṁ."}},{"id":"mnd16:260","sourceIds":["mnd16:260.1","mnd16:260.2","mnd16:260.3","mnd16:260.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Janavādadhammāya na cetayeyyāti.\nJanāti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca.\nJanassa vādāya upavādāya nindāya garahāya akittiyā avaṇṇahārikāya sīlavipattiyā vā ācāravipattiyā vā diṭṭhivipattiyā vā ājīvavipattiyā vā na cetayeyya cetanaṁ na uppādeyya cittaṁ na uppādeyya saṅkappaṁ na uppādeyya manasikāraṁ na uppādeyyāti—\njanavādadhammāya na cetayeyya."}},{"id":"mnd16:261","sourceIds":["mnd16:261.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd16:262","sourceIds":["mnd16:262.1","mnd16:262.2","mnd16:262.3","mnd16:262.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Cudito vacībhi satimābhinande,\nSabrahmacārīsu khilaṁ pabhinde;\nVācaṁ pamuñce kusalaṁ nātivelaṁ,\nJanavādadhammāya na cetayeyyā”ti."}},{"id":"mnd16:263","sourceIds":["mnd16:263.1","mnd16:263.2","mnd16:263.3","mnd16:263.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Athāparaṁ pañca rajāni loke,\nYesaṁ satīmā vinayāya sikkhe;\nRūpesu saddesu atho rasesu,\nGandhesu phassesu sahetha rāgaṁ."}},{"id":"mnd16:264","sourceIds":["mnd16:264.1","mnd16:264.2","mnd16:264.3","mnd16:264.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Athāparaṁ pañca rajāni loketi.\nAthāti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—\nathāti.\nPañca rajānīti rūparajo, saddarajo, gandharajo, rasarajo, phoṭṭhabbarajo."}},{"id":"mnd16:265","sourceIds":["mnd16:265.1","mnd16:265.2","mnd16:265.3","mnd16:265.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Rāgo rajo na ca pana reṇu vuccati,\nRāgassetaṁ adhivacanaṁ rajoti;\nEtaṁ rajaṁ vippajahitvā paṇḍitā,\nViharanti te vigatarajassa sāsane."}},{"id":"mnd16:266","sourceIds":["mnd16:266.1","mnd16:266.2","mnd16:266.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Doso rajo na ca pana reṇu vuccati,\n…pe…\nViharanti te vigatarajassa sāsane."}},{"id":"mnd16:267","sourceIds":["mnd16:267.1","mnd16:267.2","mnd16:267.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Moho rajo na ca pana reṇu vuccati,\n…pe…\nViharanti te vigatarajassa sāsane”."}},{"id":"mnd16:268","sourceIds":["mnd16:268.1","mnd16:268.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Loketi apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloketi—\nathāparaṁ pañca rajāni loke."}},{"id":"mnd16:269","sourceIds":["mnd16:269.1","mnd16:269.2","mnd16:269.3","mnd16:269.4","mnd16:269.5","mnd16:269.6","mnd16:269.7","mnd16:269.8","mnd16:269.9","mnd16:269.10","mnd16:269.11","mnd16:269.12","mnd16:269.13","mnd16:269.14"],"kind":"text","text":{"pi":"Yesaṁ satīmā vinayāya sikkheti.\nYesanti rūparāgassa saddarāgassa gandharāgassa rasarāgassa phoṭṭhabbarāgassa.\nSatīmāti yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā satindriyaṁ satibalaṁ sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo—\nayaṁ vuccati sati.\nImāya satiyā upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato.\nSo vuccati satimā.\nSikkheti tisso sikkhā—\nadhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā.\nKatamā adhisīlasikkhā …pe…\nayaṁ adhipaññāsikkhā.\nYesaṁ satīmā vinayāya sikkheti.\nSatimā puggalo yesaṁ rūparāgassa saddarāgassa gandharāgassa rasarāgassa phoṭṭhabbarāgassa vinayāya paṭivinayāya pahānāya vūpasamāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya adhicittampi sikkheyya adhipaññampi sikkheyya, imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya, jānanto sikkheyya …pe…\nsacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—\nyesaṁ satīmā vinayāya sikkhe."}},{"id":"mnd16:270","sourceIds":["mnd16:270.1","mnd16:270.2","mnd16:270.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Rūpesu saddesu atho rasesu, gandhesu phassesu sahetha rāganti.\nRūpesu saddesu gandhesu rasesu phoṭṭhabbesu rāgaṁ saheyya parisaheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—\nrūpesu saddesu atho rasesu, gandhesu phassesu sahetha rāgaṁ."}},{"id":"mnd16:271","sourceIds":["mnd16:271.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd16:272","sourceIds":["mnd16:272.1","mnd16:272.2","mnd16:272.3","mnd16:272.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Athāparaṁ pañca rajāni loke,\nYesaṁ satīmā vinayāya sikkhe;\nRūpesu saddesu atho rasesu,\nGandhesu phassesu sahetha rāgan”ti."}},{"id":"mnd16:273","sourceIds":["mnd16:273.1","mnd16:273.2","mnd16:273.3","mnd16:273.4","mnd16:273.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Etesu dhammesu vineyya chandaṁ,\nBhikkhu satimā suvimuttacitto;\nKālena so sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno,\nEkodibhūto vihane tamaṁ so.\n(Iti bhagavā.)"}},{"id":"mnd16:274","sourceIds":["mnd16:274.1","mnd16:274.2","mnd16:274.3","mnd16:274.4","mnd16:274.5","mnd16:274.6","mnd16:274.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Etesu dhammesu vineyya chandanti.\nEtesūti rūpesu saddesu gandhesu rasesu phoṭṭhabbesu.\nChandoti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasneho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṁ …pe…\nkāmacchandanīvaraṇaṁ.\nEtesu dhammesu vineyya chandanti.\nEtesu dhammesu chandaṁ vineyya paṭivineyya pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—\netesu dhammesu vineyya chandaṁ."}},{"id":"mnd16:275","sourceIds":["mnd16:275.1","mnd16:275.2","mnd16:275.3","mnd16:275.4","mnd16:275.5","mnd16:275.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Bhikkhu satimā suvimuttacittoti.\nBhikkhūti puthujjanakalyāṇako vā bhikkhu, sekho vā bhikkhu.\nSatimāti yā sati anussati …pe… sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo—\nayaṁ vuccati sati.\nImāya satiyā upeto samupeto …pe…\nso vuccati satimā."}},{"id":"mnd16:276","sourceIds":["mnd16:276.1","mnd16:276.2","mnd16:276.3","mnd16:276.4","mnd16:276.5","mnd16:276.6","mnd16:276.7","mnd16:276.8","mnd16:276.9","mnd16:276.10","mnd16:276.11","mnd16:276.12","mnd16:276.13","mnd16:276.14"],"kind":"text","text":{"pi":"Bhikkhu satimā suvimuttacittoti.\nPaṭhamaṁ jhānaṁ samāpannassa nīvaraṇehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,\ndutiyaṁ jhānaṁ samāpannassa vitakkavicārehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,\ntatiyaṁ jhānaṁ samāpannassa pītiyā ca cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,\ncatutthaṁ jhānaṁ samāpannassa sukhadukkhehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ;\nākāsānañcāyatanaṁ samāpannassa rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,\nviññāṇañcāyatanaṁ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññāya cittaṁ …\nākiñcaññāyatanaṁ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññāya cittaṁ …\nnevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññāya cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ;\nsotāpannassa sakkāyadiṭṭhiyā vicikicchāya sīlabbataparāmāsā diṭṭhānusayā vicikicchānusayā tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,\nsakadāgāmissa oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,\nanāgāmissa anusahagatā kāmarāgasaṁyojanā paṭighasaṁyojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,\narahato rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā tadekaṭṭhehi ca kilesehi bahiddhā ca sabbanimittehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttanti—\nbhikkhu satimā suvimuttacitto."}},{"id":"mnd16:277","sourceIds":["mnd16:277.1","mnd16:277.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Kālena so sammā dhammaṁ parivīmaṁsamānoti.\nKālenāti uddhate citte samathassa kālo, samāhite citte vipassanāya kālo."}},{"id":"mnd16:278","sourceIds":["mnd16:278.1","mnd16:278.2","mnd16:278.3","mnd16:278.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Kāle paggaṇhati cittaṁ,\nniggaṇhati punāpare;\nSampahaṁsati kālena,\nkāle cittaṁ samādahe."}},{"id":"mnd16:279","sourceIds":["mnd16:279.1","mnd16:279.2","mnd16:279.3","mnd16:279.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Ajjhupekkhati kālena,\nso yogī kālakovido;\nKimhi kālamhi paggāho,\nkimhi kāle viniggaho."}},{"id":"mnd16:280","sourceIds":["mnd16:280.1","mnd16:280.2","mnd16:280.3","mnd16:280.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Kimhi pahaṁsanākālo,\nsamathakālo ca kīdiso;\nUpekkhākālaṁ cittassa,\nkathaṁ dasseti yogino."}},{"id":"mnd16:281","sourceIds":["mnd16:281.1","mnd16:281.2","mnd16:281.3","mnd16:281.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Līne cittamhi paggāho,\nuddhatasmiṁ viniggaho;\nNirassādagataṁ cittaṁ,\nsampahaṁseyya tāvade."}},{"id":"mnd16:282","sourceIds":["mnd16:282.1","mnd16:282.2","mnd16:282.3","mnd16:282.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Sampahaṭṭhaṁ yadā cittaṁ,\nalīnaṁ bhavatinuddhataṁ;\nSamathassa ca so kālo,\najjhattaṁ ramaye mano."}},{"id":"mnd16:283","sourceIds":["mnd16:283.1","mnd16:283.2","mnd16:283.3","mnd16:283.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Etena mevupāyena,\nyadā hoti samāhitaṁ;\nSamāhitacittamaññāya,\najjhupekkheyya tāvade."}},{"id":"mnd16:284","sourceIds":["mnd16:284.1","mnd16:284.2","mnd16:284.3","mnd16:284.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Evaṁ kālavidū dhīro,\nkālaññū kālakovido;\nKālena kālaṁ cittassa,\nnimittamupalakkhaye”ti."}},{"id":"mnd16:285","sourceIds":["mnd16:285.1","mnd16:285.2","mnd16:285.3","mnd16:285.4","mnd16:285.5","mnd16:285.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Kālena so sammā dhammaṁ parivīmaṁsamānoti.\n“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno,\n“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno,\n“sabbe dhammā anattā”ti sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno …pe…\n“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti—\nsammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno."}},{"id":"mnd16:286","sourceIds":["mnd16:286.1","mnd16:286.2","mnd16:286.3","mnd16:286.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Ekodibhūto vihane tamaṁ so, iti bhagavāti.\nEkodīti ekaggacitto avikkhittacitto avisāhaṭamānaso samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhīti—\nekodibhūto.\nVihane tamaṁ soti rāgatamaṁ dosatamaṁ mohatamaṁ diṭṭhitamaṁ mānatamaṁ kilesatamaṁ duccaritatamaṁ andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ haneyya vihaneyya pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya."}},{"id":"mnd16:287","sourceIds":["mnd16:287.1","mnd16:287.2","mnd16:287.3","mnd16:287.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Bhagavāti gāravādhivacanaṁ.\nApi ca bhaggarāgoti bhagavā, bhaggadosoti bhagavā, bhaggamohoti bhagavā, bhaggamānoti bhagavā, bhaggadiṭṭhīti bhagavā, bhaggakaṇḍakoti bhagavā, bhaggakilesoti bhagavā, bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā, bhavānaṁ antakaroti bhagavā, bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā, bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā, bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ arūpasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhibhāyatanānaṁ navannaṁ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṁ saññābhāvanānaṁ dasannaṁ kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ buddhadhammānanti bhagavā, bhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ na pitarā kataṁ na bhātarā kataṁ na bhaginiyā kataṁ na mittāmaccehi kataṁ na ñātisālohitehi kataṁ na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ na devatāhi kataṁ;\nvimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—\nekodibhūto vihane tamaṁ so iti bhagavā."}},{"id":"mnd16:288","sourceIds":["mnd16:288.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd16:289","sourceIds":["mnd16:289.1","mnd16:289.2","mnd16:289.3","mnd16:289.4","mnd16:289.5"],"kind":"text","text":{"pi":"“Etesu dhammesu vineyya chandaṁ,\nBhikkhu satimā suvimuttacitto;\nKālena so sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno,\nEkodibhūto vihane tamaṁ so”.\n(Iti bhagavāti.)"}},{"id":"mnd16:290","sourceIds":["mnd16:290.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Sāriputtasuttaniddeso soḷasamo."}},{"id":"mnd16:291","sourceIds":["mnd16:291.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Aṭṭhakavaggamhi soḷasa suttaniddesā samattā."}},{"id":"mnd16:292","sourceIds":["mnd16:292.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Mahāniddesapāḷi niṭṭhitā."}}]}],"sourceRevision":"afdafa92450cfe7573b280da50382888323666d2","sourceUrl":"https://suttacentral.net/mnd16/pli/ms","licence":"CC0 1.0","licenceUrl":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","editionNote":"Full supplied source file; inherited abbreviations are preserved. Not a reconstructed expansion of every repetition. No Malay or Mandarin translation is implied."}
