{"id":"mnd2","title":"2. Guhaṭṭhakasuttaniddesa","languageCodes":["pi"],"languageNotes":{"en":"Bhikkhu Sujato · CC0","pi":"Mahāsaṅgīti edition · SuttaCentral"},"chapters":[{"id":"mnd2","title":"2. Guhaṭṭhakasuttaniddesa","units":[{"id":"mnd2:0","sourceIds":["mnd2:0.1","mnd2:0.2","mnd2:0.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Mahāniddesa\nAṭṭhakavagga\n2. Guhaṭṭhakasuttaniddesa"}},{"id":"mnd2:1","sourceIds":["mnd2:1.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha guhaṭṭhakasuttaniddesaṁ vakkhati—"}},{"id":"mnd2:2","sourceIds":["mnd2:2.1","mnd2:2.2","mnd2:2.3","mnd2:2.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Satto guhāyaṁ bahunābhichanno,\nTiṭṭhaṁ naro mohanasmiṁ pagāḷho;\nDūre vivekā hi tathāvidho so,\nKāmā hi loke na hi suppahāyā."}},{"id":"mnd2:3","sourceIds":["mnd2:3.1","mnd2:3.2","mnd2:3.3","mnd2:3.4","mnd2:3.5","mnd2:3.6","mnd2:3.7","mnd2:3.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Satto guhāyaṁ bahunābhichannoti.\nSattoti hi kho vuttaṁ, api ca guhā tāva vattabbā.\nGuhā vuccati kāyo.\nKāyoti vā guhāti vā dehoti vā sandehoti vā nāvāti vā rathoti vā dhajoti vā vammikoti vā nagaranti vā nīḷanti vā kuṭīti vā gaṇḍoti vā kumbhoti vā nāgoti vā kāyassetaṁ adhivacanaṁ.\nSatto guhāyanti guhāyaṁ satto visatto āsatto laggo laggito palibuddho.\nYathā bhittikhile vā nāgadante vā gaṇḍaṁ sattaṁ visattaṁ āsattaṁ laggaṁ laggitaṁ palibuddhaṁ;\nevamevaṁ guhāyaṁ satto visatto āsatto laggo laggito palibuddho.\nVuttañhetaṁ bhagavatā—"}},{"id":"mnd2:4","sourceIds":["mnd2:4.1","mnd2:4.2","mnd2:4.3","mnd2:4.4","mnd2:4.5","mnd2:4.6","mnd2:4.7","mnd2:4.8","mnd2:4.9","mnd2:4.10","mnd2:4.11","mnd2:4.12","mnd2:4.13","mnd2:4.14","mnd2:4.15","mnd2:4.16","mnd2:4.17"],"kind":"text","text":{"pi":"“Rūpe kho, rādha, yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā ye upayūpādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā, tatra satto tatra visatto;\ntasmā sattoti vuccati.\nVedanāya kho, rādha …pe…\nsaññāya kho, rādha …\nsaṅkhāresu kho, rādha …\nviññāṇe kho, rādha, yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā ye upayūpādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā, tatra satto tatra visatto;\ntasmā sattoti vuccati.\nSattoti lagganādhivacanan”ti—\nsatto guhāyaṁ.\nBahunābhichannoti bahukehi kilesehi channo, rāgena channo dosena channo mohena channo kodhena channo upanāhena channo makkhena channo paḷāsena channo issāya channo macchariyena channo māyāya channo sāṭheyyena channo thambhena channo sārambhena channo mānena channo atimānena channo madena channo pamādena channo—\nsabbakilesehi …\nsabbaduccaritehi …\nsabbadarathehi …\nsabbapariḷāhehi …\nsabbasantāpehi …\nsabbākusalābhisaṅkhārehi channo vichanno ucchanno āvuto nivuto ovuto pihito paṭicchanno paṭikujjitoti—\nsatto guhāyaṁ bahunābhichanno."}},{"id":"mnd2:5","sourceIds":["mnd2:5.1","mnd2:5.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Tiṭṭhaṁ naro mohanasmiṁ pagāḷhoti tiṭṭhanto naro ratto rāgavasena tiṭṭhati, duṭṭho dosavasena tiṭṭhati, mūḷho mohavasena tiṭṭhati, vinibaddho mānavasena tiṭṭhati, parāmaṭṭho diṭṭhivasena tiṭṭhati, vikkhepagato uddhaccavasena tiṭṭhati, aniṭṭhaṅgato vicikicchāvasena tiṭṭhati, thāmagato anusayavasena tiṭṭhati.\nEvampi tiṭṭhaṁ naro."}},{"id":"mnd2:6","sourceIds":["mnd2:6.1","mnd2:6.2","mnd2:6.3","mnd2:6.4","mnd2:6.5","mnd2:6.6","mnd2:6.7","mnd2:6.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Vuttañhetaṁ bhagavatā—\n“santi, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā, tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati.\nSanti, bhikkhave, sotaviññeyyā saddā …\nghānaviññeyyā gandhā …\njivhāviññeyyā rasā …\nkāyaviññeyyā phoṭṭhabbā …\nmanoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā, tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhatī”ti.\nEvampi tiṭṭhaṁ naro."}},{"id":"mnd2:7","sourceIds":["mnd2:7.1","mnd2:7.2","mnd2:7.3","mnd2:7.4","mnd2:7.5","mnd2:7.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Vuttañhetaṁ bhagavatā—\n“rūpūpayaṁ vā, bhikkhave, viññāṇaṁ tiṭṭhamānaṁ tiṭṭhati, rūpārammaṇaṁ rūpapatiṭṭhaṁ nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjati.\nVedanūpayaṁ vā, bhikkhave …\nsaññūpayaṁ …\nsaṅkhārūpayaṁ vā, bhikkhave, viññāṇaṁ tiṭṭhamānaṁ tiṭṭhati, saṅkhārārammaṇaṁ saṅkhārapatiṭṭhaṁ nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjatī”ti.\nEvampi tiṭṭhaṁ naro."}},{"id":"mnd2:8","sourceIds":["mnd2:8.1","mnd2:8.2","mnd2:8.3","mnd2:8.4","mnd2:8.5","mnd2:8.6","mnd2:8.7","mnd2:8.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Vuttampi hetaṁ bhagavatā—\n“kabaḷīkāre ce, bhikkhave, āhāre atthi rāgo atthi nandī atthi taṇhā, patiṭṭhitaṁ tattha viññāṇaṁ virūḷhaṁ.\nYattha patiṭṭhitaṁ viññāṇaṁ virūḷhaṁ, atthi tattha nāmarūpassāvakkanti.\nYattha atthi nāmarūpassāvakkanti, atthi tattha saṅkhārānaṁ vuddhi.\nYattha atthi saṅkhārānaṁ vuddhi, atthi tattha āyatiṁ punabbhavābhinibbatti.\nYattha atthi āyatiṁ punabbhavābhinibbatti, atthi tattha āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ.\nYattha atthi āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ, sasokaṁ taṁ, bhikkhave, sarajaṁ saupāyāsanti vadāmī”ti.\nEvampi tiṭṭhaṁ naro."}},{"id":"mnd2:9","sourceIds":["mnd2:9.1","mnd2:9.2","mnd2:9.3","mnd2:9.4","mnd2:9.5","mnd2:9.6","mnd2:9.7","mnd2:9.8","mnd2:9.9"],"kind":"text","text":{"pi":"“Phasse ce, bhikkhave, āhāre …pe…\nmanosañcetanāya ce, bhikkhave, āhāre …\nviññāṇe ce, bhikkhave, āhāre atthi rāgo atthi nandī atthi taṇhā, patiṭṭhitaṁ tattha viññāṇaṁ virūḷhaṁ.\nYattha patiṭṭhitaṁ viññāṇaṁ virūḷhaṁ, atthi tattha nāmarūpassāvakkanti.\nYattha atthi nāmarūpassāvakkanti, atthi tattha saṅkhārānaṁ vuddhi.\nYattha atthi saṅkhārānaṁ vuddhi, atthi tattha āyatiṁ punabbhavābhinibbatti.\nYattha atthi āyatiṁ punabbhavābhinibbatti, atthi tattha āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ.\nYattha atthi āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ, sasokaṁ taṁ, bhikkhave, sarajaṁ saupāyāsanti vadāmī”ti.\nEvampi tiṭṭhaṁ naro."}},{"id":"mnd2:10","sourceIds":["mnd2:10.1","mnd2:10.2","mnd2:10.3","mnd2:10.4","mnd2:10.5","mnd2:10.6","mnd2:10.7","mnd2:10.8","mnd2:10.9","mnd2:10.10","mnd2:10.11"],"kind":"text","text":{"pi":"Mohanasmiṁ pagāḷhoti.\nMohanā vuccanti pañca kāmaguṇā.\nCakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā;\nsotaviññeyyā saddā …\nghānaviññeyyā gandhā …\njivhāviññeyyā rasā …\nkāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.\nKiṁ kāraṇā mohanā vuccanti pañca kāmaguṇā?\nYebhuyyena devamanussā pañcasu kāmaguṇesu muyhanti sammuyhanti sampamuyhanti, mūḷhā sammūḷhā sampamūḷhā avijjāya andhīkatā āvutā nivutā ovutā pihitā paṭicchannā paṭikujjitā, taṁ kāraṇā mohanā vuccanti pañca kāmaguṇā.\nMohanasmiṁ pagāḷhoti mohanasmiṁ pagāḷho ogāḷho ajjhogāḷho nimuggoti—\ntiṭṭhaṁ naro mohanasmiṁ pagāḷho."}},{"id":"mnd2:11","sourceIds":["mnd2:11.1","mnd2:11.2","mnd2:11.3","mnd2:11.4","mnd2:11.5","mnd2:11.6","mnd2:11.7","mnd2:11.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Dūre vivekā hi tathāvidho soti.\nVivekāti tayo vivekā—\nkāyaviveko, cittaviveko, upadhiviveko.\nKatamo kāyaviveko?\nIdha bhikkhu vivittaṁ senāsanaṁ bhajati araññaṁ rukkhamūlaṁ pabbataṁ kandaraṁ giriguhaṁ susānaṁ vanapatthaṁ abbhokāsaṁ palālapuñjaṁ.\nKāyena vivitto viharati.\nSo eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṁ kappeti, eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti.\nAyaṁ kāyaviveko."}},{"id":"mnd2:12","sourceIds":["mnd2:12.1","mnd2:12.2","mnd2:12.3","mnd2:12.4","mnd2:12.5","mnd2:12.6","mnd2:12.7","mnd2:12.8","mnd2:12.9","mnd2:12.10","mnd2:12.11","mnd2:12.12","mnd2:12.13","mnd2:12.14"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamo cittaviveko?\nPaṭhamaṁ jhānaṁ samāpannassa nīvaraṇehi cittaṁ vivittaṁ hoti.\nDutiyaṁ jhānaṁ samāpannassa vitakkavicārehi cittaṁ vivittaṁ hoti.\nTatiyaṁ jhānaṁ samāpannassa pītiyā cittaṁ vivittaṁ hoti.\nCatutthaṁ jhānaṁ samāpannassa sukhadukkhehi cittaṁ vivittaṁ hoti.\nĀkāsānañcāyatanaṁ samāpannassa rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti.\nViññāṇañcāyatanaṁ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti.\nĀkiñcaññāyatanaṁ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti.\nNevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti.\nSotāpannassa sakkāyadiṭṭhiyā vicikicchāya sīlabbataparāmāsā diṭṭhānusayā vicikicchānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ vivittaṁ hoti.\nSakadāgāmissa oḷārikā kāmarāgasaṁyojanā paṭighasaṁyojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ vivittaṁ hoti.\nAnāgāmissa anusahagatā kāmarāgasaṁyojanā paṭighasaṁyojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ vivittaṁ hoti.\nArahato rūpārūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi bahiddhā ca sabbanimittehi cittaṁ vivittaṁ hoti.\nAyaṁ cittaviveko."}},{"id":"mnd2:13","sourceIds":["mnd2:13.1","mnd2:13.2","mnd2:13.3","mnd2:13.4","mnd2:13.5","mnd2:13.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamo upadhiviveko?\nUpadhi vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.\nUpadhiviveko vuccati amataṁ nibbānaṁ.\nYo sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.\nAyaṁ upadhiviveko.\nKāyaviveko ca vivekaṭṭhakāyānaṁ nekkhammābhiratānaṁ, cittaviveko ca parisuddhacittānaṁ paramavodānappattānaṁ, upadhiviveko ca nirūpadhīnaṁ puggalānaṁ visaṅkhāragatānaṁ."}},{"id":"mnd2:14","sourceIds":["mnd2:14.1","mnd2:14.2","mnd2:14.3","mnd2:14.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Dūre vivekā hīti.\nYo so evaṁ guhāyaṁ satto, evaṁ bahukehi kilesehi channo, evaṁ mohanasmiṁ pagāḷho, so kāyavivekāpi dūre, cittavivekāpi dūre, upadhivivekāpi dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā anāsanne vivekaṭṭhe.\nTathāvidhoti tādiso tassaṇṭhito tappakāro tappaṭibhāgo yo so mohanasmiṁ pagāḷhoti—\ndūre vivekā hi tathāvidho so."}},{"id":"mnd2:15","sourceIds":["mnd2:15.1","mnd2:15.2","mnd2:15.3","mnd2:15.4","mnd2:15.5","mnd2:15.6","mnd2:15.7","mnd2:15.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Kāmā hi loke na hi suppahāyāti.\nKāmāti uddānato dve kāmā—\nvatthukāmā ca kilesakāmā ca.\nKatame vatthukāmā?\nManāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā, attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā, khettaṁ vatthuṁ hiraññaṁ suvaṇṇaṁ, gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, yaṁ kiñci rajanīyaṁ vatthu—\nvatthukāmā.\nApi ca atītā kāmā anāgatā kāmā paccuppannā kāmā, ajjhattā kāmā bahiddhā kāmā ajjhattabahiddhā kāmā, hīnā kāmā majjhimā kāmā paṇītā kāmā, āpāyikā kāmā mānusikā kāmā dibbā kāmā paccupaṭṭhitā kāmā, nimmitā kāmā animmitā kāmā paranimmitā kāmā, pariggahitā kāmā apariggahitā kāmā, mamāyitā kāmā amamāyitā kāmā, sabbepi kāmāvacarā dhammā, sabbepi rūpāvacarā dhammā, sabbepi arūpāvacarā dhammā, taṇhāvatthukā taṇhārammaṇā kāmanīyaṭṭhena rajanīyaṭṭhena madanīyaṭṭhena kāmā.\nIme vuccanti vatthukāmā."}},{"id":"mnd2:16","sourceIds":["mnd2:16.1","mnd2:16.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Katame kilesakāmā?\nChando kāmo rāgo kāmo chandarāgo kāmo, saṅkappo kāmo rāgo kāmo saṅkapparāgo kāmo, yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasneho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ."}},{"id":"mnd2:17","sourceIds":["mnd2:17.1","mnd2:17.2","mnd2:17.3","mnd2:17.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Addasaṁ kāma te mūlaṁ,\nSaṅkappā kāma jāyasi;\nNa taṁ saṅkappayissāmi,\nEvaṁ kāma na hehisī”ti.—"}},{"id":"mnd2:18","sourceIds":["mnd2:18.1","mnd2:18.2","mnd2:18.3","mnd2:18.4","mnd2:18.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Ime vuccanti kilesakāmā.\nLoketi apāyaloke manussaloke devaloke, khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.\nKāmā hi loke na hi suppahāyāti.\nKāmā hi loke duppahāyā duccajjā duppariccajjā dunnimmadayā dunniveṭhayā dubbiniveṭhayā duttarā duppatarā dussamatikkamā dubbinivattāti—\nkāmā hi loke na hi suppahāyā."}},{"id":"mnd2:19","sourceIds":["mnd2:19.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd2:20","sourceIds":["mnd2:20.1","mnd2:20.2","mnd2:20.3","mnd2:20.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Satto guhāyaṁ bahunābhichanno,\nTiṭṭhaṁ naro mohanasmiṁ pagāḷho;\nDūre vivekā hi tathāvidho so,\nKāmā hi loke na hi suppahāyā”ti."}},{"id":"mnd2:21","sourceIds":["mnd2:21.1","mnd2:21.2","mnd2:21.3","mnd2:21.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Icchānidānā bhavasātabaddhā,\nTe duppamuñcā na hi aññamokkhā;\nPacchā pure vāpi apekkhamānā,\nIme va kāme purime va jappaṁ."}},{"id":"mnd2:22","sourceIds":["mnd2:22.1","mnd2:22.2","mnd2:22.3","mnd2:22.4","mnd2:22.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Icchānidānā bhavasātabaddhāti.\nIcchā vuccati taṇhā.\nYo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo, cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṁ gedho paligedho saṅgo paṅko, ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā, suttaṁ visaṭā āyūhinī dutiyā paṇidhi bhavanetti, vanaṁ vanatho sandhavo sneho apekkhā paṭibandhu, āsā āsīsanā āsīsitattaṁ, rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā, lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā, jappā pajappā abhijappā jappanā jappitattaṁ loluppaṁ loluppāyanā loluppāyitattaṁ pucchañchikatā sādhukamyatā, adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā, kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā, rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā, rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā, ogho yogo gantho upādānaṁ āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ chadanaṁ bandhanaṁ, upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṁ latā vevicchaṁ, dukkhamūlaṁ dukkhanidānaṁ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṁ māravisayo, taṇhānadī taṇhājālaṁ taṇhāgaddulaṁ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.\nIcchānidānāti icchānidānakā icchāhetukā icchāpaccayā icchākāraṇā icchāpabhavāti—\nicchānidānā."}},{"id":"mnd2:23","sourceIds":["mnd2:23.1","mnd2:23.2","mnd2:23.3","mnd2:23.4","mnd2:23.5","mnd2:23.6","mnd2:23.7","mnd2:23.8","mnd2:23.9","mnd2:23.10","mnd2:23.11","mnd2:23.12","mnd2:23.13","mnd2:23.14","mnd2:23.15","mnd2:23.16","mnd2:23.17","mnd2:23.18","mnd2:23.19","mnd2:23.20","mnd2:23.21","mnd2:23.22","mnd2:23.23","mnd2:23.24","mnd2:23.25","mnd2:23.26","mnd2:23.27","mnd2:23.28","mnd2:23.29","mnd2:23.30","mnd2:23.31","mnd2:23.32","mnd2:23.33","mnd2:23.34","mnd2:23.35","mnd2:23.36","mnd2:23.37","mnd2:23.38","mnd2:23.39","mnd2:23.40","mnd2:23.41","mnd2:23.42","mnd2:23.43"],"kind":"text","text":{"pi":"Bhavasātabaddhāti.\nEkaṁ bhavasātaṁ—\nsukhā vedanā.\nDve bhavasātāni—\nsukhā ca vedanā iṭṭhañca vatthu.\nTīṇi bhavasātāni—\nyobbaññaṁ, ārogyaṁ, jīvitaṁ.\nCattāri bhavasātāni—\nlābho, yaso, pasaṁsā, sukhaṁ.\nPañca bhavasātāni—\nmanāpikā rūpā,\nmanāpikā saddā,\nmanāpikā gandhā,\nmanāpikā rasā,\nmanāpikā phoṭṭhabbā.\nCha bhavasātāni—\ncakkhusampadā,\nsotasampadā,\nghānasampadā,\njivhāsampadā,\nkāyasampadā,\nmanosampadā.\nBhavasātabaddhā,\nsukhāya vedanāya sātabaddhā,\niṭṭhasmiṁ vatthusmiṁ baddhā,\nyobbaññe baddhā,\nārogye baddhā,\njīvite baddhā,\nlābhe baddhā,\nyase baddhā,\npasaṁsāyaṁ baddhā,\nsukhe baddhā,\nmanāpikesu rūpesu baddhā,\nsaddesu,\ngandhesu,\nrasesu,\nmanāpikesu phoṭṭhabbesu baddhā,\ncakkhusampadāya baddhā, sota,\nghāna,\njivhā,\nkāya,\nmanosampadāya baddhā, vibaddhā ābaddhā laggā laggitā palibaddhāti—\nicchānidānā bhavasātabaddhā."}},{"id":"mnd2:24","sourceIds":["mnd2:24.1","mnd2:24.2","mnd2:24.3","mnd2:24.4","mnd2:24.5","mnd2:24.6","mnd2:24.7","mnd2:24.8","mnd2:24.9","mnd2:24.10","mnd2:24.11","mnd2:24.12","mnd2:24.13","mnd2:24.14","mnd2:24.15","mnd2:24.16","mnd2:24.17","mnd2:24.18","mnd2:24.19","mnd2:24.20","mnd2:24.21","mnd2:24.22","mnd2:24.23"],"kind":"text","text":{"pi":"Te duppamuñcā na hi aññamokkhāti te vā bhavasātavatthū duppamuñcā, sattā vā etto dummocayā.\nKathaṁ te bhavasātavatthū duppamuñcā?\nSukhā vedanā duppamuñcā,\niṭṭhaṁ vatthu duppamuñcaṁ,\nyobbaññaṁ duppamuñcaṁ,\nārogyaṁ duppamuñcaṁ,\njīvitaṁ duppamuñcaṁ,\nlābho duppamuñco,\nyaso duppamuñco,\npasaṁsā duppamuñcā,\nsukhaṁ duppamuñcaṁ,\nmanāpikā rūpā duppamuñcā,\nmanāpikā saddā,\ngandhā,\nrasā,\nphoṭṭhabbā duppamuñcā,\ncakkhusampadā duppamuñcā,\nsota,\nghāna,\njivhā,\nkāya,\nmanosampadā duppamuñcā dummocayā duppamocayā dunniveṭhayā dubbiniveṭhayā, duttarā duppatarā dussamatikkamā dubbinivattā.\nEvaṁ te bhavasātavatthū duppamuñcā."}},{"id":"mnd2:25","sourceIds":["mnd2:25.1","mnd2:25.2","mnd2:25.3","mnd2:25.4","mnd2:25.5","mnd2:25.6","mnd2:25.7","mnd2:25.8","mnd2:25.9","mnd2:25.10","mnd2:25.11","mnd2:25.12","mnd2:25.13","mnd2:25.14","mnd2:25.15","mnd2:25.16","mnd2:25.17","mnd2:25.18","mnd2:25.19","mnd2:25.20","mnd2:25.21","mnd2:25.22","mnd2:25.23"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ sattā etto dummocayā?\nSukhāya vedanāya sattā dummocayā,\niṭṭhasmā vatthusmā dummocayā,\nyobbaññā dummocayā,\nārogyā dummocayā,\njīvitā dummocayā,\nlābhā dummocayā,\nyasā dummocayā,\npasaṁsāya dummocayā,\nsukhā dummocayā,\nmanāpikehi rūpehi dummocayā,\nmanāpikehi saddehi,\ngandhehi,\nrasehi,\nphoṭṭhabbehi dummocayā,\ncakkhusampadāya dummocayā,\nsota,\nghāna,\njivhā,\nkāya …\nmanosampadāya dummocayā duruddharā, dussamuddharā dubbuṭṭhāpayā dussamuṭṭhāpayā dunniveṭhayā dubbiniveṭhayā duttarā duppatarā dussamatikkamā dubbinivattā.\nEvaṁ sattā etto dummocayāti—\nte duppamuñcā."}},{"id":"mnd2:26","sourceIds":["mnd2:26.1","mnd2:26.2","mnd2:26.3","mnd2:26.4","mnd2:26.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Na hi aññamokkhāti te attanā palipapalipannā na sakkonti paraṁ palipapalipannaṁ uddharituṁ.\nVuttañhetaṁ bhagavatā—\n“so vata, cunda, attanā palipapalipanno paraṁ palipapalipannaṁ uddharissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.\nSo vata, cunda, attanā adanto avinīto aparinibbuto paraṁ damessati vinessati parinibbāpessatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti.\nEvampi na hi aññamokkhā."}},{"id":"mnd2:27","sourceIds":["mnd2:27.1","mnd2:27.2","mnd2:27.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā natthañño koci mocetā.\nTe yadi muñceyyuṁ, sakena thāmena sakena balena sakena vīriyena sakena parakkamena sakena purisathāmena sakena purisabalena sakena purisavīriyena sakena purisaparakkamena attanā sammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ dhammānudhammapaṭipadaṁ paṭipajjamānā muñceyyunti.\nEvampi na hi aññamokkhā."}},{"id":"mnd2:28","sourceIds":["mnd2:28.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Vuttampi hetaṁ bhagavatā—"}},{"id":"mnd2:29","sourceIds":["mnd2:29.1","mnd2:29.2","mnd2:29.3","mnd2:29.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Nāhaṁ sahissāmi pamocanāya,\nKathaṅkathiṁ dhotaka kiñci loke;\nDhammañca seṭṭhaṁ abhijānamāno,\nEvaṁ tuvaṁ oghamimaṁ taresī”ti."}},{"id":"mnd2:30","sourceIds":["mnd2:30.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Evampi na hi aññamokkhā."}},{"id":"mnd2:31","sourceIds":["mnd2:31.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Vuttampi hetaṁ bhagavatā—"}},{"id":"mnd2:32","sourceIds":["mnd2:32.1","mnd2:32.2","mnd2:32.3","mnd2:32.4","mnd2:32.5","mnd2:32.6"],"kind":"text","text":{"pi":"“Attanā hi kataṁ pāpaṁ,\nattanā saṅkilissati;\nAttanā akataṁ pāpaṁ,\nattanāva visujjhati;\nSuddhī asuddhi paccattaṁ,\nnāñño aññaṁ visodhaye”ti."}},{"id":"mnd2:33","sourceIds":["mnd2:33.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Evampi na hi aññamokkhā."}},{"id":"mnd2:34","sourceIds":["mnd2:34.1","mnd2:34.2","mnd2:34.3","mnd2:34.4","mnd2:34.5","mnd2:34.6","mnd2:34.7","mnd2:34.8","mnd2:34.9"],"kind":"text","text":{"pi":"Vuttampi hetaṁ bhagavatā—\n“evamevaṁ kho, brāhmaṇa, tiṭṭhateva nibbānaṁ, tiṭṭhati nibbānagāmī maggo, tiṭṭhāmahaṁ samādapetā.\nAtha ca pana mama sāvakā mayā evaṁ ovadiyamānā evaṁ anusāsiyamānā appekacce accantaniṭṭhaṁ nibbānaṁ ārādhenti, ekacce nārādhenti.\nEttha kyāhaṁ, brāhmaṇa, karomi?\nMaggakkhāyī, brāhmaṇa, tathāgato.\nMaggaṁ buddho ācikkhati.\nAttanā paṭipajjamānā mucceyyun”ti.\nEvampi na hi aññamokkhāti—\nte duppamuñcā na hi aññamokkhā."}},{"id":"mnd2:35","sourceIds":["mnd2:35.1","mnd2:35.2","mnd2:35.3","mnd2:35.4","mnd2:35.5","mnd2:35.6","mnd2:35.7","mnd2:35.8","mnd2:35.9","mnd2:35.10"],"kind":"text","text":{"pi":"Pacchā pure vāpi apekkhamānāti.\nPacchā vuccati anāgataṁ, pure vuccati atītaṁ.\nApi ca atītaṁ upādāya anāgatañca paccuppannañca pacchā, anāgataṁ upādāya atītañca paccuppannañca pure.\nKathaṁ pure apekkhaṁ karoti?\n“Evaṁrūpo ahosiṁ atītamaddhānan”ti tattha nandiṁ samannāneti.\n“Evaṁvedano ahosiṁ …\nevaṁsañño ahosiṁ …\nevaṁsaṅkhāro ahosiṁ …\nevaṁviññāṇo ahosiṁ atītamaddhānan”ti tattha nandiṁ samannāneti.\nEvampi pure apekkhaṁ karoti."}},{"id":"mnd2:36","sourceIds":["mnd2:36.1","mnd2:36.2","mnd2:36.3","mnd2:36.4","mnd2:36.5","mnd2:36.6","mnd2:36.7","mnd2:36.8","mnd2:36.9","mnd2:36.10","mnd2:36.11","mnd2:36.12"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā “iti me cakkhu ahosi atītamaddhānaṁ, iti rūpā”ti—\ntattha chandarāgapaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ.\nChandarāgapaṭibaddhattā viññāṇassa tadabhinandati.\nTadabhinandanto evampi pure apekkhaṁ karoti.\n“Iti me sotaṁ ahosi atītamaddhānaṁ, iti saddā”ti …pe…\n“iti me ghānaṁ ahosi atītamaddhānaṁ, iti gandhā”ti …\n“iti me jivhā ahosi atītamaddhānaṁ, iti rasā”ti …\n“iti me kāyo ahosi atītamaddhānaṁ, iti phoṭṭhabbā”ti …\n“iti me mano ahosi atītamaddhānaṁ, iti dhammā”ti—\ntattha chandarāgapaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ.\nChandarāgapaṭibaddhattā viññāṇassa tadabhinandati.\nTadabhinandanto evampi pure apekkhaṁ karoti."}},{"id":"mnd2:37","sourceIds":["mnd2:37.1","mnd2:37.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā yānissa tāni pubbe mātugāmena saddhiṁ hasitalapitakīḷitāni tadassādeti taṁ nikāmeti, tena ca vittiṁ āpajjati.\nEvampi pure apekkhaṁ karoti."}},{"id":"mnd2:38","sourceIds":["mnd2:38.1","mnd2:38.2","mnd2:38.3","mnd2:38.4","mnd2:38.5","mnd2:38.6","mnd2:38.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ pacchā apekkhaṁ karoti?\n“Evaṁrūpo siyaṁ anāgatamaddhānan”ti tattha nandiṁ samannāneti.\n“Evaṁvedano siyaṁ …\nevaṁsañño siyaṁ …\nevaṁsaṅkhāro siyaṁ …\nevaṁviññāṇo siyaṁ anāgatamaddhānan”ti tattha nandiṁ samannāneti.\nEvampi pacchā apekkhaṁ karoti."}},{"id":"mnd2:39","sourceIds":["mnd2:39.1","mnd2:39.2","mnd2:39.3","mnd2:39.4","mnd2:39.5","mnd2:39.6","mnd2:39.7","mnd2:39.8","mnd2:39.9","mnd2:39.10","mnd2:39.11","mnd2:39.12"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā “iti me cakkhu siyā anāgatamaddhānaṁ, iti rūpā”ti—\nappaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ paṇidahati.\nCetaso paṇidhānapaccayā tadabhinandati.\nTadabhinandanto evampi pacchā apekkhaṁ karoti.\n“Iti me sotaṁ siyā anāgatamaddhānaṁ, iti saddā”ti …\n“iti me ghānaṁ siyā anāgatamaddhānaṁ, iti gandhā”ti …\n“iti me jivhā siyā anāgatamaddhānaṁ, iti rasā”ti …\n“iti me kāyo siyā anāgatamaddhānaṁ, iti phoṭṭhabbā”ti …\n“iti me mano siyā anāgatamaddhānaṁ, iti dhammā”ti—\nappaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ paṇidahati.\nCetaso paṇidhānapaccayā tadabhinandati.\nTadabhinandanto evampi pacchā apekkhaṁ karoti."}},{"id":"mnd2:40","sourceIds":["mnd2:40.1","mnd2:40.2","mnd2:40.3","mnd2:40.4","mnd2:40.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Atha vā “imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā”ti—\nappaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ paṇidahati.\nCetaso paṇidhānapaccayā tadabhinandati.\nTadabhinandanto evampi pacchā apekkhaṁ karotīti—\npacchā pure vāpi apekkhamānā."}},{"id":"mnd2:41","sourceIds":["mnd2:41.1","mnd2:41.2","mnd2:41.3","mnd2:41.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Ime va kāme purime va jappanti.\nIme va kāmeti paccuppanne pañca kāmaguṇe icchantā sādiyantā patthayantā pihayantā abhijappantā.\nPurime va jappanti atīte pañca kāmaguṇe jappantā pajappantā abhijappantāti—\nime va kāme purime va jappaṁ."}},{"id":"mnd2:42","sourceIds":["mnd2:42.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd2:43","sourceIds":["mnd2:43.1","mnd2:43.2","mnd2:43.3","mnd2:43.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Icchānidānā bhavasātabaddhā,\nTe duppamuñcā na hi aññamokkhā;\nPacchā pure vāpi apekkhamānā,\nIme va kāme purime va jappan”ti."}},{"id":"mnd2:44","sourceIds":["mnd2:44.1","mnd2:44.2","mnd2:44.3","mnd2:44.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Kāmesu giddhā pasutā pamūḷhā,\nAvadāniyā te visame niviṭṭhā;\nDukkhūpanītā paridevayanti,\nKiṁsū bhavissāma ito cutāse."}},{"id":"mnd2:45","sourceIds":["mnd2:45.1","mnd2:45.2","mnd2:45.3","mnd2:45.4","mnd2:45.5","mnd2:45.6","mnd2:45.7","mnd2:45.8","mnd2:45.9"],"kind":"text","text":{"pi":"Kāmesu giddhā pasutā pamūḷhāti.\nKāmāti uddānato dve kāmā—\nvatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…\nime vuccanti vatthukāmā …pe…\nime vuccanti kilesakāmā.\nGedho vuccati taṇhā.\nYo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.\nKilesakāmena vatthukāmesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhāti—\nkāmesu giddhā."}},{"id":"mnd2:46","sourceIds":["mnd2:46.1","mnd2:46.2","mnd2:46.3","mnd2:46.4","mnd2:46.5","mnd2:46.6","mnd2:46.7","mnd2:46.8","mnd2:46.9","mnd2:46.10","mnd2:46.11","mnd2:46.12","mnd2:46.13","mnd2:46.14","mnd2:46.15","mnd2:46.16","mnd2:46.17","mnd2:46.18","mnd2:46.19","mnd2:46.20","mnd2:46.21","mnd2:46.22","mnd2:46.23","mnd2:46.24","mnd2:46.25","mnd2:46.26","mnd2:46.27","mnd2:46.28","mnd2:46.29","mnd2:46.30","mnd2:46.31","mnd2:46.32","mnd2:46.33","mnd2:46.34","mnd2:46.35"],"kind":"text","text":{"pi":"Pasutāti yepi kāme esanti gavesanti pariyesanti, taccaritā tabbahulā taggarukā, tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.\nYepi taṇhāvasena rūpe esanti gavesanti pariyesanti …\nsadde …\ngandhe …\nrase …\nphoṭṭhabbe …pe…\npariyesanti taccaritā tabbahulā taggarukā, tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.\nYepi taṇhāvasena rūpe paṭilabhanti …\nsadde …\ngandhe …\nrase …\nphoṭṭhabbe paṭilabhanti taccaritā tabbahulā taggarukā, tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.\nYepi taṇhāvasena rūpe paribhuñjanti …\nsadde …\ngandhe …\nrase …\nphoṭṭhabbe paribhuñjanti taccaritā tabbahulā taggarukā, tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.\nYathā kalahakārako kalahapasuto, kammakārako kammapasuto, gocare caranto gocarapasuto, jhāyī jhānapasuto;\nevamevaṁ yepi kāme esanti gavesanti pariyesanti, taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.\nYepi taṇhāvasena rūpe esanti gavesanti pariyesanti …\nsadde …\ngandhe …\nrase …\nphoṭṭhabbe …pe…\npariyesanti taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.\nYepi taṇhāvasena rūpe paṭilabhanti …\nsadde …\ngandhe …\nrase …\nphoṭṭhabbe paṭilabhanti taccaritā tabbahulā taggarukā, tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.\nYepi taṇhāvasena rūpe paribhuñjanti …\nsadde …\ngandhe …\nrase …\nphoṭṭhabbe paribhuñjanti taccaritā tabbahulā taggarukā, tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā."}},{"id":"mnd2:47","sourceIds":["mnd2:47.1","mnd2:47.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Pamūḷhāti yebhuyyena devamanussā pañcasu kāmaguṇesu muyhanti sammuyhanti sampamuyhanti mūḷhā sammūḷhā sampamūḷhā avijjāya andhīkatā āvutā nivutā ovutā pihitā paṭicchannā paṭikujjitāti—\nkāmesu giddhā pasutā pamūḷhā."}},{"id":"mnd2:48","sourceIds":["mnd2:48.1","mnd2:48.2","mnd2:48.3","mnd2:48.4","mnd2:48.5","mnd2:48.6","mnd2:48.7","mnd2:48.8","mnd2:48.9","mnd2:48.10","mnd2:48.11","mnd2:48.12","mnd2:48.13","mnd2:48.14","mnd2:48.15","mnd2:48.16","mnd2:48.17","mnd2:48.18","mnd2:48.19"],"kind":"text","text":{"pi":"Avadāniyā te visame niviṭṭhāti.\nAvadāniyāti avagacchantītipi avadāniyā, maccharinopi vuccanti avadāniyā, buddhānaṁ sāvakānaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusiṭṭhiṁ nādiyantīti—\navadāniyā.\nKathaṁ avagacchantīti avadāniyā?\nNirayaṁ gacchanti, tiracchānayoniṁ gacchanti, pettivisayaṁ gacchantīti, evaṁ avagacchantīti—\navadāniyā.\nKathaṁ maccharino vuccanti avadāniyā?\nPañca macchariyāni—\nāvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.\nYaṁ evarūpaṁ macchariyaṁ maccharāyanā maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa, idaṁ vuccati macchariyaṁ.\nApi ca khandhamacchariyampi macchariyaṁ, dhātumacchariyampi macchariyaṁ, āyatanamacchariyampi macchariyaṁ gāho.\nIdaṁ vuccati macchariyaṁ.\nIminā macchariyena avadaññutāya samannāgatā janā pamattā.\nEvaṁ maccharino vuccanti avadāniyā.\nKathaṁ buddhānaṁ sāvakānaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusiṭṭhiṁ nādiyantīti—\navadāniyā?\nBuddhānaṁ sāvakānaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusiṭṭhiṁ na ādiyanti na sussūsanti, na sotaṁ odahanti, na aññā cittaṁ upaṭṭhapenti, anassavā avacanakarā paṭilomavuttino, aññeneva mukhaṁ karonti.\nEvaṁ buddhānaṁ sāvakānaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusiṭṭhiṁ nādiyantīti avadāniyāti—\navadāniyā."}},{"id":"mnd2:49","sourceIds":["mnd2:49.1","mnd2:49.2","mnd2:49.3","mnd2:49.4","mnd2:49.5","mnd2:49.6","mnd2:49.7","mnd2:49.8","mnd2:49.9","mnd2:49.10","mnd2:49.11","mnd2:49.12","mnd2:49.13","mnd2:49.14","mnd2:49.15","mnd2:49.16","mnd2:49.17"],"kind":"text","text":{"pi":"Te visame niviṭṭhāti visame kāyakamme niviṭṭhā,\nvisame vacīkamme niviṭṭhā,\nvisame manokamme niviṭṭhā,\nvisame pāṇātipāte niviṭṭhā,\nvisame adinnādāne niviṭṭhā,\nvisame kāmesumicchācāre niviṭṭhā,\nvisame musāvāde niviṭṭhā,\nvisamāya pisuṇāya vācāya …\nvisamāya pharusāya vācāya …\nvisame samphappalāpe …\nvisamāya abhijjhāya niviṭṭhā,\nvisame byāpāde …\nvisamāya micchādiṭṭhiyā niviṭṭhā,\nvisamesu saṅkhāresu niviṭṭhā,\nvisamesu pañcasu kāmaguṇesu niviṭṭhā,\nvisamesu pañcasu nīvaraṇesu niviṭṭhā viniviṭṭhā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā laggā laggitā palibuddhāti—\navadāniyā te visame niviṭṭhā."}},{"id":"mnd2:50","sourceIds":["mnd2:50.1","mnd2:50.2","mnd2:50.3","mnd2:50.4","mnd2:50.5","mnd2:50.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Dukkhūpanītā paridevayantīti.\nDukkhūpanītāti dukkhappattā dukkhasampattā dukkhūpagatā,\nmārappattā mārasampattā mārūpagatā,\nmaraṇappattā maraṇasampattā maraṇūpagatā.\nParidevayantīti lapanti lālapanti, socanti kilamanti paridevanti urattāḷiṁ kandanti sammohaṁ āpajjantīti—\ndukkhūpanītā paridevayanti."}},{"id":"mnd2:51","sourceIds":["mnd2:51.1","mnd2:51.2","mnd2:51.3","mnd2:51.4","mnd2:51.5","mnd2:51.6","mnd2:51.7","mnd2:51.8","mnd2:51.9","mnd2:51.10","mnd2:51.11","mnd2:51.12","mnd2:51.13","mnd2:51.14","mnd2:51.15","mnd2:51.16","mnd2:51.17","mnd2:51.18"],"kind":"text","text":{"pi":"Kiṁsū bhavissāma ito cutāseti ito cutā kiṁ bhavissāma?\nNerayikā bhavissāma,\ntiracchānayonikā bhavissāma,\npettivisayikā bhavissāma,\nmanussā bhavissāma,\ndevā bhavissāma,\nrūpī bhavissāma,\narūpī bhavissāma,\nsaññī bhavissāma,\nasaññī bhavissāma,\nnevasaññīnāsaññī bhavissāma,\n“bhavissāma nu kho mayaṁ anāgatamaddhānaṁ,\nnanu kho bhavissāma anāgatamaddhānaṁ,\nkiṁ nu kho bhavissāma anāgatamaddhānaṁ,\nkathaṁ nu kho bhavissāma anāgatamaddhānaṁ,\nkiṁ hutvā kiṁ bhavissāma nu kho mayaṁ anāgatamaddhānan”ti saṁsayapakkhandā vimatipakkhandā dveḷhakajātā lapanti lālapanti,\nsocanti kilamanti paridevanti urattāḷiṁ kandanti sammohaṁ āpajjantīti—\nkiṁsū bhavissāma ito cutāse."}},{"id":"mnd2:52","sourceIds":["mnd2:52.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd2:53","sourceIds":["mnd2:53.1","mnd2:53.2","mnd2:53.3","mnd2:53.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Kāmesu giddhā pasutā pamūḷhā,\nAvadāniyā te visame niviṭṭhā;\nDukkhūpanītā paridevayanti,\nKiṁsū bhavissāma ito cutāse”ti."}},{"id":"mnd2:54","sourceIds":["mnd2:54.1","mnd2:54.2","mnd2:54.3","mnd2:54.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Tasmā hi sikkhetha idheva jantu,\nYaṁ kiñci jaññā visamanti loke;\nNa tassa hetū visamaṁ careyya,\nAppañhidaṁ jīvitamāhu dhīrā."}},{"id":"mnd2:55","sourceIds":["mnd2:55.1","mnd2:55.2","mnd2:55.3","mnd2:55.4","mnd2:55.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Tasmā hi sikkhetha idheva jantūti.\nTasmāti taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā, etamādīnavaṁ sampassamāno kāmesūti—\ntasmā.\nSikkhethāti tisso sikkhā—\nadhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā."}},{"id":"mnd2:56","sourceIds":["mnd2:56.1","mnd2:56.2","mnd2:56.3","mnd2:56.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamā adhisīlasikkhā?\nIdha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.\nKhuddako sīlakkhandho, mahanto sīlakkhandho, sīlaṁ patiṭṭhā ādi caraṇaṁ saṁyamo saṁvaro mokkhaṁ pāmokkhaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā—\nayaṁ adhisīlasikkhā."}},{"id":"mnd2:57","sourceIds":["mnd2:57.1","mnd2:57.2","mnd2:57.3","mnd2:57.4","mnd2:57.5","mnd2:57.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamā adhicittasikkhā?\nIdha bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.\nVitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.\nPītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti—“upekkhako satimā sukhavihārī”ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.\nSukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati—\nayaṁ adhicittasikkhā."}},{"id":"mnd2:58","sourceIds":["mnd2:58.1","mnd2:58.2","mnd2:58.3","mnd2:58.4","mnd2:58.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamā adhipaññāsikkhā?\nIdha bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato, ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā.\nSo “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.\n“Ime āsavā”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti—\nayaṁ adhipaññāsikkhā."}},{"id":"mnd2:59","sourceIds":["mnd2:59.1","mnd2:59.2","mnd2:59.3","mnd2:59.4","mnd2:59.5","mnd2:59.6","mnd2:59.7","mnd2:59.8","mnd2:59.9","mnd2:59.10","mnd2:59.11","mnd2:59.12","mnd2:59.13","mnd2:59.14","mnd2:59.15"],"kind":"text","text":{"pi":"Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya,\njānanto sikkheyya,\npassanto sikkheyya,\npaccavekkhanto sikkheyya,\ncittaṁ adhiṭṭhahanto sikkheyya,\nsaddhāya adhimuccanto sikkheyya,\nvīriyaṁ paggaṇhanto sikkheyya,\nsatiṁ upaṭṭhapento sikkheyya,\ncittaṁ samādahanto sikkheyya,\npaññāya pajānanto sikkheyya,\nabhiññeyyaṁ abhijānanto sikkheyya,\npariññeyyaṁ parijānanto sikkheyya,\npahātabbaṁ pajahanto sikkheyya,\nbhāvetabbaṁ bhāvento sikkheyya,\nsacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyya."}},{"id":"mnd2:60","sourceIds":["mnd2:60.1","mnd2:60.2","mnd2:60.3","mnd2:60.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Idhāti imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṁ ādāye imasmiṁ dhamme imasmiṁ vinaye imasmiṁ dhammavinaye imasmiṁ pāvacane imasmiṁ brahmacariye imasmiṁ satthusāsane imasmiṁ attabhāve imasmiṁ manussaloke—\ntena vuccati idhāti.\nJantūti satto naro …pe… manujoti—\ntasmā hi sikkhetha idheva jantu."}},{"id":"mnd2:61","sourceIds":["mnd2:61.1","mnd2:61.2","mnd2:61.3","mnd2:61.4","mnd2:61.5","mnd2:61.6","mnd2:61.7","mnd2:61.8","mnd2:61.9","mnd2:61.10","mnd2:61.11","mnd2:61.12","mnd2:61.13","mnd2:61.14","mnd2:61.15","mnd2:61.16","mnd2:61.17","mnd2:61.18","mnd2:61.19","mnd2:61.20","mnd2:61.21"],"kind":"text","text":{"pi":"Yaṁ kiñci jaññā visamanti loketi.\nYaṁ kiñcīti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—\nyaṁ kiñcīti.\nVisamanti jaññāti visamaṁ kāyakammaṁ visamanti jāneyya,\nvisamaṁ vacīkammaṁ visamanti jāneyya,\nvisamaṁ manokammaṁ visamanti jāneyya,\nvisamaṁ pāṇātipātaṁ visamoti jāneyya,\nvisamaṁ adinnādānaṁ visamanti jāneyya,\nvisamaṁ kāmesumicchācāraṁ visamoti jāneyya,\nvisamaṁ musāvādaṁ visamoti jāneyya,\nvisamaṁ pisuṇaṁ vācaṁ visamāti jāneyya,\nvisamaṁ pharusaṁ vācaṁ visamāti jāneyya,\nvisamaṁ samphappalāpaṁ visamoti jāneyya,\nvisamaṁ abhijjhaṁ visamāti jāneyya,\nvisamaṁ byāpādaṁ visamoti jāneyya,\nvisamaṁ micchādiṭṭhiṁ visamāti jāneyya,\nvisame saṅkhāre visamāti jāneyya,\nvisame pañca kāmaguṇe visamāti jāneyya,\nvisame pañca nīvaraṇe visamāti jāneyya ājāneyya vijāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyya.\nLoketi apāyaloke …pe… āyatanaloketi—\nyaṁ kiñci jaññā visamanti loke."}},{"id":"mnd2:62","sourceIds":["mnd2:62.1","mnd2:62.2","mnd2:62.3","mnd2:62.4","mnd2:62.5","mnd2:62.6","mnd2:62.7","mnd2:62.8","mnd2:62.9","mnd2:62.10","mnd2:62.11","mnd2:62.12","mnd2:62.13","mnd2:62.14","mnd2:62.15","mnd2:62.16","mnd2:62.17","mnd2:62.18","mnd2:62.19","mnd2:62.20","mnd2:62.21"],"kind":"text","text":{"pi":"Na tassa hetū visamaṁ careyyāti.\nVisamassa kāyakammassa hetu visamaṁ na careyya,\nvisamassa vacīkammassa hetu visamaṁ na careyya,\nvisamassa manokammassa hetu visamaṁ na careyya,\nvisamassa pāṇātipātassa hetu visamaṁ na careyya,\nvisamassa adinnādānassa hetu visamaṁ na careyya,\nvisamassa kāmesumicchācārassa hetu visamaṁ na careyya,\nvisamassa musāvādassa hetu visamaṁ na careyya,\nvisamāya pisuṇāya vācāya hetu visamaṁ na careyya,\nvisamāya pharusāya vācāya hetu visamaṁ na careyya,\nvisamassa samphappalāpassa hetu visamaṁ na careyya,\nvisamāya abhijjhāya hetu visamaṁ na careyya,\nvisamassa byāpādassa hetu visamaṁ na careyya,\nvisamāya micchādiṭṭhiyā hetu visamaṁ na careyya,\nvisamānaṁ saṅkhārānaṁ hetu visamaṁ na careyya,\nvisamānaṁ pañcannaṁ kāmaguṇānaṁ hetu visamaṁ na careyya,\nvisamānaṁ pañcannaṁ nīvaraṇānaṁ hetu visamaṁ na careyya,\nvisamāya cetanāya hetu visamaṁ na careyya,\nvisamāya patthanāya hetu visamaṁ na careyya,\nvisamāya paṇidhiyā hetu visamaṁ na careyya na ācareyya na samācareyya na samādāya vatteyyāti—\nna tassa hetū visamaṁ careyya."}},{"id":"mnd2:63","sourceIds":["mnd2:63.1","mnd2:63.2","mnd2:63.3","mnd2:63.4","mnd2:63.5","mnd2:63.6","mnd2:63.7","mnd2:63.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Appañhidaṁ jīvitamāhu dhīrāti.\nJīvitanti āyu ṭhiti yapanā yāpanā iriyanā vattanā pālanā jīvitaṁ jīvitindriyaṁ.\nApi ca dvīhi kāraṇehi appakaṁ jīvitaṁ—\nṭhitiparittatāya vā appakaṁ jīvitaṁ, sarasaparittatāya vā appakaṁ jīvitaṁ.\nKathaṁ ṭhitiparittatāya appakaṁ jīvitaṁ?\nAtīte cittakkhaṇe jīvittha, na jīvati na jīvissati;\nanāgate cittakkhaṇe jīvissati, na jīvati na jīvittha;\npaccuppanne cittakkhaṇe jīvati, na jīvittha na jīvissati."}},{"id":"mnd2:64","sourceIds":["mnd2:64.1","mnd2:64.2","mnd2:64.3","mnd2:64.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Jīvitaṁ attabhāvo ca,\nsukhadukkhā ca kevalā;\nEkacittasamāyuttā,\nlahuso vattate khaṇo."}},{"id":"mnd2:65","sourceIds":["mnd2:65.1","mnd2:65.2","mnd2:65.3","mnd2:65.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Cullāsītisahassāni,\nkappā tiṭṭhanti ye marū;\nNa tveva tepi jīvanti,\ndvīhi cittehi saṁyutā."}},{"id":"mnd2:66","sourceIds":["mnd2:66.1","mnd2:66.2","mnd2:66.3","mnd2:66.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Ye niruddhā marantassa,\ntiṭṭhamānassa vā idha;\nSabbepi sadisā khandhā,\ngatā appaṭisandhikā."}},{"id":"mnd2:67","sourceIds":["mnd2:67.1","mnd2:67.2","mnd2:67.3","mnd2:67.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Anantarā ca ye bhaggā,\nye ca bhaggā anāgatā;\nTadantare niruddhānaṁ,\nvesamaṁ natthi lakkhaṇe."}},{"id":"mnd2:68","sourceIds":["mnd2:68.1","mnd2:68.2","mnd2:68.3","mnd2:68.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Anibbattena na jāto,\npaccuppannena jīvati;\nCittabhaggā mato loko,\npaññatti paramatthiyā."}},{"id":"mnd2:69","sourceIds":["mnd2:69.1","mnd2:69.2","mnd2:69.3","mnd2:69.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Yathā ninnā pavattanti,\nchandena pariṇāmitā;\nAcchinnadhārā vattanti,\nsaḷāyatanapaccayā."}},{"id":"mnd2:70","sourceIds":["mnd2:70.1","mnd2:70.2","mnd2:70.3","mnd2:70.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Anidhānagatā bhaggā,\npuñjo natthi anāgate;\nNibbattā ye ca tiṭṭhanti,\nāragge sāsapūpamā."}},{"id":"mnd2:71","sourceIds":["mnd2:71.1","mnd2:71.2","mnd2:71.3","mnd2:71.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Nibbattānañca dhammānaṁ,\nbhaṅgo nesaṁ purakkhato;\nPalokadhammā tiṭṭhanti,\npurāṇehi amissitā."}},{"id":"mnd2:72","sourceIds":["mnd2:72.1","mnd2:72.2","mnd2:72.3","mnd2:72.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Adassanato āyanti,\nBhaṅgā gacchantyadassanaṁ;\nVijjuppādova ākāse,\nUppajjanti vayanti cā”ti."}},{"id":"mnd2:73","sourceIds":["mnd2:73.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Evaṁ ṭhitiparittatāya appakaṁ jīvitaṁ."}},{"id":"mnd2:74","sourceIds":["mnd2:74.1","mnd2:74.2","mnd2:74.3","mnd2:74.4","mnd2:74.5","mnd2:74.6","mnd2:74.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ sarasaparittatāya appakaṁ jīvitaṁ?\nAssāsūpanibandhaṁ jīvitaṁ, passāsūpanibandhaṁ jīvitaṁ, assāsapassāsūpanibandhaṁ jīvitaṁ, mahābhūtūpanibandhaṁ jīvitaṁ, kabaḷīkārāhārūpanibandhaṁ jīvitaṁ, usmūpanibandhaṁ jīvitaṁ, viññāṇūpanibandhaṁ jīvitaṁ.\nMūlampi imesaṁ dubbalaṁ, pubbahetūpi imesaṁ dubbalā.\nYe paccayā tepi dubbalā, yepi pabhāvikā tepi dubbalā.\nSahabhūpi imesaṁ dubbalā, sampayogāpi imesaṁ dubbalā, sahajāpi imesaṁ dubbalā, yāpi payojikā sāpi dubbalā, aññamaññaṁ ime niccadubbalā, aññamaññaṁ anavaṭṭhitā ime.\nAññamaññaṁ paripātayanti ime, aññamaññassa hi natthi tāyitā, na cāpi ṭhapenti aññamaññaṁ ime.\nYopi nibbattako so na vijjati."}},{"id":"mnd2:75","sourceIds":["mnd2:75.1","mnd2:75.2","mnd2:75.3","mnd2:75.4","mnd2:75.5","mnd2:75.6"],"kind":"text","text":{"pi":"“Na ca kenaci koci hāyati,\nGandhabbā ca ime hi sabbaso;\nPurimehi pabhāvikā ime,\nYepi pabhāvikā te pure matā;\nPurimāpi ca pacchimāpi ca,\nAññamaññaṁ na kadāci maddasaṁsū”ti."}},{"id":"mnd2:76","sourceIds":["mnd2:76.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Evaṁ sarasaparittatāya appakaṁ jīvitaṁ."}},{"id":"mnd2:77","sourceIds":["mnd2:77.1","mnd2:77.2","mnd2:77.3","mnd2:77.4","mnd2:77.5","mnd2:77.6","mnd2:77.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Api ca cātumahārājikānaṁ devānaṁ jīvitaṁ upādāya manussānaṁ appakaṁ jīvitaṁ parittakaṁ jīvitaṁ thokaṁ jīvitaṁ khaṇikaṁ jīvitaṁ lahukaṁ jīvitaṁ ittaraṁ jīvitaṁ anaddhanīyaṁ jīvitaṁ naciraṭṭhitikaṁ jīvitaṁ.\nTāvatiṁsānaṁ devānaṁ …pe…\nyāmānaṁ devānaṁ …\ntusitānaṁ devānaṁ …\nnimmānaratīnaṁ devānaṁ …\nparanimmitavasavattīnaṁ devānaṁ …\nbrahmakāyikānaṁ devānaṁ jīvitaṁ upādāya manussānaṁ appakaṁ jīvitaṁ parittakaṁ jīvitaṁ thokaṁ jīvitaṁ khaṇikaṁ jīvitaṁ lahukaṁ jīvitaṁ ittaraṁ jīvitaṁ anaddhanīyaṁ jīvitaṁ naciraṭṭhitikaṁ jīvitaṁ."}},{"id":"mnd2:78","sourceIds":["mnd2:78.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Vuttañhetaṁ bhagavatā—"}},{"id":"mnd2:79","sourceIds":["mnd2:79.1","mnd2:79.2","mnd2:79.3"],"kind":"text","text":{"pi":"“Appamidaṁ, bhikkhave, manussānaṁ āyu.\nGamaniyo samparāyo mantāya boddhabbaṁ, kattabbaṁ kusalaṁ, caritabbaṁ brahmacariyaṁ, natthi jātassa amaraṇaṁ.\nYo, bhikkhave, ciraṁ jīvati so vassasataṁ appaṁ vā bhiyyo."}},{"id":"mnd2:80","sourceIds":["mnd2:80.1","mnd2:80.2","mnd2:80.3","mnd2:80.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Appamāyu manussānaṁ,\nhīḷeyya naṁ suporiso;\nCareyyādittasīsova,\nnatthi maccussanāgamo."}},{"id":"mnd2:81","sourceIds":["mnd2:81.1","mnd2:81.2","mnd2:81.3","mnd2:81.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Accayanti ahorattā,\njīvitaṁ uparujjhati;\nĀyu khiyyati maccānaṁ,\nkunnadīnaṁva odakan”ti."}},{"id":"mnd2:82","sourceIds":["mnd2:82.1","mnd2:82.2","mnd2:82.3","mnd2:82.4","mnd2:82.5","mnd2:82.6","mnd2:82.7","mnd2:82.8","mnd2:82.9"],"kind":"text","text":{"pi":"Appañhidaṁ jīvitamāhu dhīrāti.\nDhīrāti dhīrā, dhitimāti dhīrā, dhitisampannāti dhīrā, dhīkatapāpāti dhīrā.\nDhī vuccati paññā.\nYā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṁ kosallaṁ nepuññaṁ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūri medhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṁ patodo paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ paññāsatthaṁ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṁ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi, tāya paññāya samannāgatattā dhīrā.\nApi ca khandhadhīrā dhātudhīrā āyatanadhīrā, paṭiccasamuppādadhīrā satipaṭṭhānadhīrā sammappadhānadhīrā iddhipādadhīrā, indriyadhīrā baladhīrā bojjhaṅgadhīrā maggadhīrā phaladhīrā nibbānadhīrā.\nTe dhīrā evamāhaṁsu—\n“manussānaṁ appakaṁ jīvitaṁ, parittakaṁ jīvitaṁ, thokaṁ jīvitaṁ, khaṇikaṁ jīvitaṁ, lahukaṁ jīvitaṁ, ittaraṁ jīvitaṁ, anaddhanīyaṁ jīvitaṁ, naciraṭṭhitikaṁ jīvitan”ti.\nEvamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—\nappañhidaṁ jīvitamāhu dhīrā."}},{"id":"mnd2:83","sourceIds":["mnd2:83.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd2:84","sourceIds":["mnd2:84.1","mnd2:84.2","mnd2:84.3","mnd2:84.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Tasmā hi sikkhetha idheva jantu,\nYaṁ kiñci jaññā visamanti loke;\nNa tassa hetū visamaṁ careyya,\nAppañhidaṁ jīvitamāhu dhīrā”ti."}},{"id":"mnd2:85","sourceIds":["mnd2:85.1","mnd2:85.2","mnd2:85.3","mnd2:85.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Passāmi loke pariphandamānaṁ,\nPajaṁ imaṁ taṇhagataṁ bhavesu;\nHīnā narā maccumukhe lapanti,\nAvītataṇhāse bhavābhavesu."}},{"id":"mnd2:86","sourceIds":["mnd2:86.1","mnd2:86.2","mnd2:86.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Passāmi loke pariphandamānanti.\nPassāmīti maṁsacakkhunāpi passāmi, dibbacakkhunāpi passāmi, paññācakkhunāpi passāmi, buddhacakkhunāpi passāmi, samantacakkhunāpi passāmi dakkhāmi olokemi nijjhāyāmi upaparikkhāmi.\nLoketi apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke."}},{"id":"mnd2:87","sourceIds":["mnd2:87.1","mnd2:87.2","mnd2:87.3","mnd2:87.4","mnd2:87.5","mnd2:87.6","mnd2:87.7","mnd2:87.8","mnd2:87.9","mnd2:87.10","mnd2:87.11","mnd2:87.12","mnd2:87.13","mnd2:87.14","mnd2:87.15","mnd2:87.16","mnd2:87.17","mnd2:87.18","mnd2:87.19","mnd2:87.20","mnd2:87.21","mnd2:87.22","mnd2:87.23","mnd2:87.24","mnd2:87.25","mnd2:87.26","mnd2:87.27","mnd2:87.28","mnd2:87.29","mnd2:87.30","mnd2:87.31","mnd2:87.32","mnd2:87.33","mnd2:87.34","mnd2:87.35","mnd2:87.36","mnd2:87.37","mnd2:87.38","mnd2:87.39","mnd2:87.40","mnd2:87.41","mnd2:87.42","mnd2:87.43","mnd2:87.44","mnd2:87.45","mnd2:87.46","mnd2:87.47","mnd2:87.48","mnd2:87.49","mnd2:87.50","mnd2:87.51","mnd2:87.52","mnd2:87.53","mnd2:87.54","mnd2:87.55","mnd2:87.56","mnd2:87.57","mnd2:87.58","mnd2:87.59","mnd2:87.60","mnd2:87.61","mnd2:87.62","mnd2:87.63","mnd2:87.64","mnd2:87.65","mnd2:87.66","mnd2:87.67","mnd2:87.68","mnd2:87.69","mnd2:87.70","mnd2:87.71","mnd2:87.72","mnd2:87.73","mnd2:87.74","mnd2:87.75","mnd2:87.76","mnd2:87.77","mnd2:87.78","mnd2:87.79","mnd2:87.80","mnd2:87.81","mnd2:87.82","mnd2:87.83","mnd2:87.84","mnd2:87.85","mnd2:87.86","mnd2:87.87","mnd2:87.88","mnd2:87.89","mnd2:87.90","mnd2:87.91","mnd2:87.92","mnd2:87.93","mnd2:87.94","mnd2:87.95","mnd2:87.96","mnd2:87.97","mnd2:87.98","mnd2:87.99","mnd2:87.100","mnd2:87.101","mnd2:87.102","mnd2:87.103"],"kind":"text","text":{"pi":"Pariphandamānanti taṇhāphandanāya phandamānaṁ,\ndiṭṭhiphandanāya phandamānaṁ,\nkilesaphandanāya phandamānaṁ,\npayogaphandanāya phandamānaṁ,\nvipākaphandanāya phandamānaṁ,\nduccaritaphandanāya phandamānaṁ,\nrattaṁ rāgena phandamānaṁ,\nduṭṭhaṁ dosena phandamānaṁ,\nmūḷhaṁ mohena phandamānaṁ,\nvinibaddhaṁ mānena phandamānaṁ,\nparāmaṭṭhaṁ diṭṭhiyā phandamānaṁ,\nvikkhepagataṁ uddhaccena phandamānaṁ,\naniṭṭhaṅgataṁ vicikicchāya phandamānaṁ,\nthāmagataṁ anusayehi phandamānaṁ,\nlābhena phandamānaṁ,\nalābhena phandamānaṁ,\nyasena phandamānaṁ,\nayasena phandamānaṁ,\npasaṁsāya phandamānaṁ,\nnindāya phandamānaṁ,\nsukhena phandamānaṁ,\ndukkhena phandamānaṁ,\njātiyā phandamānaṁ,\njarāya phandamānaṁ,\nbyādhinā phandamānaṁ,\nmaraṇena phandamānaṁ,\nsokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi phandamānaṁ,\nnerayikena dukkhena phandamānaṁ,\ntiracchānayonikena dukkhena phandamānaṁ,\npettivisayikena dukkhena phandamānaṁ,\nmānusikena dukkhena phandamānaṁ,\ngabbhokkantimūlakena dukkhena phandamānaṁ,\ngabbhe ṭhitimūlakena dukkhena phandamānaṁ,\ngabbhā vuṭṭhānamūlakena dukkhena phandamānaṁ,\njātassūpanibandhakena dukkhena phandamānaṁ,\njātassa parādheyyakena dukkhena phandamānaṁ,\nattūpakkamena dukkhena phandamānaṁ,\nparūpakkamena dukkhena phandamānaṁ,\ndukkhadukkhena phandamānaṁ,\nsaṅkhāradukkhena phandamānaṁ,\nvipariṇāmadukkhena phandamānaṁ,\ncakkhurogena dukkhena phandamānaṁ,\nsotarogena dukkhena phandamānaṁ,\nghānarogena dukkhena …pe…\njivhārogena …\nkāyarogena …\nsīsarogena …\nkaṇṇarogena …\nmukharogena …\ndantarogena …\nkāsena …\nsāsena …\npināsena …\ndāhena …\njarena …\nkucchirogena …\nmucchāya …\npakkhandikāya …\nsūlāya …\nvisucikāya …\nkuṭṭhena …\ngaṇḍena …\nkilāsena …\nsosena …\napamārena …\ndadduyā …\nkaṇḍuyā …\nkacchuyā …\nrakhasāya …\nvitacchikāya …\nlohitena …\npittena …\nmadhumehena …\naṁsāya …\npiḷakāya …\nbhagandalāya …\npittasamuṭṭhānena ābādhena …\nsemhasamuṭṭhānena ābādhena …\nvātasamuṭṭhānena ābādhena …\nsannipātikena ābādhena …\nutupariṇāmajena ābādhena …\nvisamaparihārajena ābādhena …\nopakkamikena ābādhena …\nkammavipākajena ābādhena …\nsītena …\nuṇhena …\njighacchāya …\npipāsāya …\nuccārena …\npassāvena …\nḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena dukkhena …\nmātumaraṇena dukkhena …\npitumaraṇena dukkhena …\nbhātumaraṇena dukkhena …\nbhaginimaraṇena dukkhena …\nputtamaraṇena dukkhena …\ndhītumaraṇena dukkhena …\nñātibyasanena …\nbhogabyasanena …\nrogabyasanena …\nsīlabyasanena …\ndiṭṭhibyasanena dukkhena phandamānaṁ samphandamānaṁ vipphandamānaṁ vedhamānaṁ pavedhamānaṁ sampavedhamānaṁ passāmi dakkhāmi olokemi nijjhāyāmi upaparikkhāmīti—\npassāmi loke pariphandamānaṁ."}},{"id":"mnd2:88","sourceIds":["mnd2:88.1","mnd2:88.2","mnd2:88.3","mnd2:88.4","mnd2:88.5","mnd2:88.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Pajaṁ imaṁ taṇhagataṁ bhavesūti.\nPajāti sattādhivacanaṁ.\nTaṇhāti rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā.\nTaṇhagatanti taṇhāgataṁ taṇhānugataṁ taṇhāyānusaṭaṁ taṇhāyāsannaṁ taṇhāya pātitaṁ abhibhūtaṁ pariyādinnacittaṁ.\nBhavesūti kāmabhave rūpabhave arūpabhaveti—\npajaṁ imaṁ taṇhagataṁ bhavesu."}},{"id":"mnd2:89","sourceIds":["mnd2:89.1","mnd2:89.2","mnd2:89.3","mnd2:89.4","mnd2:89.5","mnd2:89.6","mnd2:89.7","mnd2:89.8","mnd2:89.9","mnd2:89.10","mnd2:89.11","mnd2:89.12","mnd2:89.13","mnd2:89.14","mnd2:89.15","mnd2:89.16","mnd2:89.17","mnd2:89.18","mnd2:89.19","mnd2:89.20","mnd2:89.21","mnd2:89.22","mnd2:89.23","mnd2:89.24","mnd2:89.25","mnd2:89.26"],"kind":"text","text":{"pi":"Hīnā narā maccumukhe lapantīti.\nHīnā narāti hīnā narā hīnena kāyakammena samannāgatāti hīnā narā,\nhīnena vacīkammena samannāgatāti hīnā narā,\nhīnena manokammena samannāgatāti hīnā narā,\nhīnena pāṇātipātena samannāgatāti hīnā narā,\nhīnena adinnādānena …\nhīnena kāmesumicchācārena …\nhīnena musāvādena …\nhīnāya pisuṇāya vācāya …\nhīnāya pharusāya vācāya …\nhīnena samphappalāpena …\nhīnāya abhijjhāya …\nhīnena byāpādena …\nhīnāya micchādiṭṭhiyā …\nhīnehi saṅkhārehi …\nhīnehi pañcahi kāmaguṇehi nīvaraṇehi …\nhīnāya cetanāya …\nhīnāya patthanāya …\nhīnāya paṇidhiyā samannāgatāti hīnā narā hīnā nihīnā ohīnā omakā lāmakā chatukkā parittāti—\nhīnā narā.\nMaccumukhe lapantīti.\nMaccumukheti māramukhe maraṇamukhe,\nmaccuppattā maccusampattā maccūpāgatā,\nmārappattā mārasampattā mārūpāgatā,\nmaraṇappattā maraṇasampattā maraṇūpāgatā lapanti lālapanti socanti kilamanti paridevanti urattāḷiṁ kandanti sammohaṁ āpajjantīti—\nhīnā narā maccumukhe lapanti."}},{"id":"mnd2:90","sourceIds":["mnd2:90.1","mnd2:90.2","mnd2:90.3","mnd2:90.4","mnd2:90.5","mnd2:90.6","mnd2:90.7","mnd2:90.8","mnd2:90.9","mnd2:90.10","mnd2:90.11"],"kind":"text","text":{"pi":"Avītataṇhāse bhavābhavesūti.\nTaṇhāti rūpataṇhā …pe…\ndhammataṇhā.\nBhavābhavesūti bhavābhave kammabhave punabbhave kāmabhave,\nkammabhave kāmabhave punabbhave rūpabhave,\nkammabhave rūpabhave punabbhave arūpabhave,\nkammabhave arūpabhave punabbhave punappunabbhave,\npunappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā,\navītataṇhā avigatataṇhā acattataṇhā avantataṇhā.\nAmuttataṇhā appahīnataṇhā appaṭinissaṭṭhataṇhāti—\navītataṇhāse bhavābhavesu."}},{"id":"mnd2:91","sourceIds":["mnd2:91.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd2:92","sourceIds":["mnd2:92.1","mnd2:92.2","mnd2:92.3","mnd2:92.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Passāmi loke pariphandamānaṁ,\nPajaṁ imaṁ taṇhagataṁ bhavesu;\nHīnā narā maccumukhe lapanti,\nAvītataṇhāse bhavābhavesū”ti."}},{"id":"mnd2:93","sourceIds":["mnd2:93.1","mnd2:93.2","mnd2:93.3","mnd2:93.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Mamāyite passatha phandamāne,\nMaccheva appodake khīṇasote;\nEtampi disvā amamo careyya,\nBhavesu āsattimakubbamāno."}},{"id":"mnd2:94","sourceIds":["mnd2:94.1","mnd2:94.2","mnd2:94.3","mnd2:94.4","mnd2:94.5","mnd2:94.6","mnd2:94.7","mnd2:94.8","mnd2:94.9","mnd2:94.10","mnd2:94.11","mnd2:94.12","mnd2:94.13","mnd2:94.14"],"kind":"text","text":{"pi":"Mamāyite passatha phandamāneti.\nMamattāti dve mamattā—\ntaṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca.\nKatamaṁ taṇhāmamattaṁ?\nYāvatā taṇhāsaṅkhātena sīmakataṁ mariyādikataṁ odhikataṁ pariyantakataṁ pariggahitaṁ mamāyitaṁ.\nIdaṁ mamaṁ,\netaṁ mamaṁ,\nettakaṁ mamaṁ,\nettāvatā mamaṁ,\nmama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā,\nattharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṁ vatthu hiraññaṁ suvaṇṇaṁ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca,\nkevalampi mahāpathaviṁ taṇhāvasena mamāyati.\nYāvatā aṭṭhasataṁ taṇhāvicaritaṁ,\nidaṁ taṇhāmamattaṁ."}},{"id":"mnd2:95","sourceIds":["mnd2:95.1","mnd2:95.2","mnd2:95.3","mnd2:95.4","mnd2:95.5","mnd2:95.6","mnd2:95.7","mnd2:95.8","mnd2:95.9","mnd2:95.10","mnd2:95.11","mnd2:95.12","mnd2:95.13","mnd2:95.14"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamaṁ diṭṭhimamattaṁ?\nVīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi,\ndasavatthukā micchādiṭṭhi,\ndasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi;\nyā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphandikaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho “ayāthāvakasmiṁ yāthāvakan”ti gāho.\nYāvatā dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni, idaṁ diṭṭhimamattaṁ.\nMamāyite passatha phandamāneti mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi phandanti,\nacchindantepi phandanti,\nacchinnepi phandanti,\nmamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi phandanti,\nvipariṇāmantepi phandanti,\nvipariṇatepi phandanti paphandanti samphandanti vipphandanti vedhanti pavedhanti sampavedhanti.\nEvaṁ phandamāne paphandamāne samphandamāne vipphandamāne vedhamāne pavedhamāne sampavedhamāne passatha dakkhatha oloketha nijjhāyatha upaparikkhathāti—\nmamāyite passatha phandamāne."}},{"id":"mnd2:96","sourceIds":["mnd2:96.1","mnd2:96.2","mnd2:96.3","mnd2:96.4","mnd2:96.5","mnd2:96.6","mnd2:96.7","mnd2:96.8","mnd2:96.9"],"kind":"text","text":{"pi":"Maccheva appodake khīṇasoteti.\nYathā macchā appodake parittodake udakapariyādāne kākehi vā kulalehi vā balākāhi vā paripātiyamānā ukkhipiyamānā khajjamānā phandanti paphandanti samphandanti vipphandanti vedhanti pavedhanti sampavedhanti;\nevamevaṁ pajā mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi phandanti,\nacchindantepi phandanti,\nacchinnepi phandanti,\nmamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi phandanti,\nvipariṇāmantepi phandanti,\nvipariṇatepi phandanti paphandanti samphandanti vipphandanti vedhanti pavedhanti sampavedhantīti—\nmaccheva appodake khīṇasote."}},{"id":"mnd2:97","sourceIds":["mnd2:97.1","mnd2:97.2","mnd2:97.3","mnd2:97.4","mnd2:97.5","mnd2:97.6","mnd2:97.7","mnd2:97.8","mnd2:97.9","mnd2:97.10","mnd2:97.11","mnd2:97.12","mnd2:97.13","mnd2:97.14","mnd2:97.15"],"kind":"text","text":{"pi":"Etampi disvā amamo careyyāti.\nEtaṁ ādīnavaṁ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā mamattesūti—\netampi disvā.\nAmamo careyyāti mamattāti dve mamattā—\ntaṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…\nidaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…\nidaṁ diṭṭhimamattaṁ.\nTaṇhāmamattaṁ pahāya diṭṭhimamattaṁ paṭinissajjitvā cakkhuṁ amamāyanto sotaṁ amamāyanto ghānaṁ amamāyanto jivhaṁ amamāyanto kāyaṁ amamāyanto manaṁ amamāyanto\nrūpe … sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … dhamme …\nkulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ …\nkāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ …\nekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ …\natītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ …\ndiṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme amamāyanto agaṇhanto aparāmasanto anabhinivisanto careyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti—\netampi disvā amamo careyya."}},{"id":"mnd2:98","sourceIds":["mnd2:98.1","mnd2:98.2","mnd2:98.3","mnd2:98.4","mnd2:98.5","mnd2:98.6","mnd2:98.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Bhavesu āsattimakubbamānoti.\nBhavesūti kāmabhave rūpabhave arūpabhave.\nĀsatti vuccati taṇhā.\nYo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.\nBhavesu āsattimakubbamānoti.\nBhavesu āsattiṁ akubbamāno, chandaṁ pemaṁ rāgaṁ khantiṁ akubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamānoti—\nbhavesu āsattimakubbamāno."}},{"id":"mnd2:99","sourceIds":["mnd2:99.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd2:100","sourceIds":["mnd2:100.1","mnd2:100.2","mnd2:100.3","mnd2:100.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Mamāyite passatha phandamāne,\nMaccheva appodake khīṇasote;\nEtampi disvā amamo careyya,\nBhavesu āsattimakubbamāno”ti."}},{"id":"mnd2:101","sourceIds":["mnd2:101.1","mnd2:101.2","mnd2:101.3","mnd2:101.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Ubhosu antesu vineyya chandaṁ,\nPhassaṁ pariññāya anānugiddho;\nYadattagarahī tadakubbamāno,\nNa limpatī diṭṭhasutesu dhīro."}},{"id":"mnd2:102","sourceIds":["mnd2:102.1","mnd2:102.2","mnd2:102.3","mnd2:102.4","mnd2:102.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Ubhosu antesu vineyya chandanti.\nAntāti phasso eko anto phassasamudayo dutiyo anto, atīto eko anto anāgato dutiyo anto, sukhā vedanā eko anto dukkhā vedanā dutiyo anto, nāmaṁ eko anto rūpaṁ dutiyo anto, cha ajjhattikāni āyatanāni eko anto cha bāhirāni āyatanāni dutiyo anto, sakkāyo eko anto sakkāyasamudayo dutiyo anto.\nChandoti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasneho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ.\nUbhosu antesu vineyya chandanti ubhosu antesu chandaṁ vineyya paṭivineyya pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—\nubhosu antesu vineyya chandaṁ."}},{"id":"mnd2:103","sourceIds":["mnd2:103.1","mnd2:103.2","mnd2:103.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Phassaṁ pariññāya anānugiddhoti.\nPhassoti cakkhusamphasso sotasamphasso ghānasamphasso jivhāsamphasso kāyasamphasso manosamphasso, adhivacanasamphasso, paṭighasamphasso, sukhavedanīyo samphasso dukkhavedanīyo samphasso adukkhamasukhavedanīyo samphasso, kusalo phasso akusalo phasso abyākato phasso, kāmāvacaro phasso rūpāvacaro phasso arūpāvacaro phasso, suññato phasso animitto phasso appaṇihito phasso, lokiyo phasso lokuttaro phasso, atīto phasso anāgato phasso paccuppanno phasso, yo evarūpo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—\nayaṁ vuccati phasso."}},{"id":"mnd2:104","sourceIds":["mnd2:104.1","mnd2:104.2","mnd2:104.3","mnd2:104.4","mnd2:104.5","mnd2:104.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Phassaṁ pariññāyāti phassaṁ tīhi pariññāhi parijānitvā—\nñātapariññāya, tīraṇapariññāya, pahānapariññāya.\nKatamā ñātapariññā?\nPhassaṁ jānāti—\nayaṁ cakkhusamphasso, ayaṁ sotasamphasso, ayaṁ ghānasamphasso, ayaṁ jivhāsamphasso, ayaṁ kāyasamphasso, ayaṁ manosamphasso, ayaṁ adhivacanasamphasso, ayaṁ paṭighasamphasso, ayaṁ sukhavedanīyo phasso, ayaṁ dukkhavedanīyo phasso, ayaṁ adukkhamasukhavedanīyo phasso, ayaṁ kusalo phasso, ayaṁ akusalo phasso, ayaṁ abyākato phasso, ayaṁ kāmāvacaro phasso, ayaṁ rūpāvacaro phasso, ayaṁ arūpāvacaro phasso, ayaṁ suññato phasso, ayaṁ animitto phasso, ayaṁ appaṇihito phasso, ayaṁ lokiyo phasso, ayaṁ lokuttaro phasso, ayaṁ atīto phasso, ayaṁ anāgato phasso, ayaṁ paccuppanno phassoti jānāti passati—\nayaṁ ñātapariññā."}},{"id":"mnd2:105","sourceIds":["mnd2:105.1","mnd2:105.2","mnd2:105.3","mnd2:105.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamā tīraṇapariññā?\nEvaṁ ñātaṁ katvā phassaṁ tīreti.\nAniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato ītito upaddavato bhayato upasaggato calato pabhaṅguto adhuvato atāṇato aleṇato asaraṇato rittato tucchato suññato anattato ādīnavato vipariṇāmadhammato asārakato aghamūlato vadhakato vibhavato sāsavato saṅkhatato mārāmisato jātijarābyādhimaraṇadhammato sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammato saṅkilesadhammato samudayato atthaṅgamato assādato ādīnavato nissaraṇato tīreti—\nayaṁ tīraṇapariññā."}},{"id":"mnd2:106","sourceIds":["mnd2:106.1","mnd2:106.2","mnd2:106.3","mnd2:106.4","mnd2:106.5","mnd2:106.6","mnd2:106.7","mnd2:106.8","mnd2:106.9","mnd2:106.10","mnd2:106.11","mnd2:106.12","mnd2:106.13","mnd2:106.14","mnd2:106.15","mnd2:106.16","mnd2:106.17","mnd2:106.18","mnd2:106.19"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamā pahānapariññā?\nEvaṁ tīrayitvā phasse chandarāgaṁ pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.\nVuttañhetaṁ bhagavatā—\n“yo, bhikkhave, phassesu chandarāgo taṁ pajahatha.\nEvaṁ so phasso pahīno bhavissati ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṁ kato āyatiṁ anuppādadhammo”ti—\nayaṁ pahānapariññā.\nPhassaṁ pariññāyāti.\nPhassaṁ imāhi tīhi pariññāhi parijānitvā.\nAnānugiddhoti.\nGedho vuccati taṇhā.\nYo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.\nYasseso gedho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati agiddho.\nSo rūpe agiddho sadde agiddho gandhe agiddho rase agiddho phoṭṭhabbe agiddho\nkule … gaṇe … āvāse … lābhe … yase … pasaṁsāya … sukhe … cīvare … piṇḍapāte … senāsane … gilānapaccayabhesajjaparikkhāre kāmadhātuyā …\nrūpadhātuyā … arūpadhātuyā … kāmabhave … rūpabhave … arūpabhave … saññābhave … asaññābhave … nevasaññānāsaññābhave …\nekavokārabhave … catuvokārabhave … pañcavokārabhave …\natīte … anāgate … paccuppanne …\ndiṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu agiddho agadhito amucchito anajjhosanno vītagedho vigatagedho cattagedho vantagedho muttagedho pahīnagedho paṭinissaṭṭhagedho vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti—\nphassaṁ pariññāya anānugiddho."}},{"id":"mnd2:107","sourceIds":["mnd2:107.1","mnd2:107.2","mnd2:107.3","mnd2:107.4","mnd2:107.5","mnd2:107.6","mnd2:107.7","mnd2:107.8","mnd2:107.9","mnd2:107.10","mnd2:107.11","mnd2:107.12","mnd2:107.13","mnd2:107.14","mnd2:107.15","mnd2:107.16","mnd2:107.17","mnd2:107.18","mnd2:107.19","mnd2:107.20","mnd2:107.21","mnd2:107.22","mnd2:107.23","mnd2:107.24","mnd2:107.25","mnd2:107.26","mnd2:107.27","mnd2:107.28","mnd2:107.29","mnd2:107.30","mnd2:107.31","mnd2:107.32","mnd2:107.33","mnd2:107.34","mnd2:107.35","mnd2:107.36","mnd2:107.37","mnd2:107.38","mnd2:107.39","mnd2:107.40","mnd2:107.41","mnd2:107.42","mnd2:107.43","mnd2:107.44","mnd2:107.45","mnd2:107.46","mnd2:107.47","mnd2:107.48","mnd2:107.49","mnd2:107.50","mnd2:107.51","mnd2:107.52","mnd2:107.53","mnd2:107.54","mnd2:107.55","mnd2:107.56","mnd2:107.57","mnd2:107.58","mnd2:107.59","mnd2:107.60","mnd2:107.61","mnd2:107.62","mnd2:107.63","mnd2:107.64","mnd2:107.65","mnd2:107.66","mnd2:107.67","mnd2:107.68","mnd2:107.69","mnd2:107.70","mnd2:107.71","mnd2:107.72","mnd2:107.73","mnd2:107.74","mnd2:107.75","mnd2:107.76"],"kind":"text","text":{"pi":"Yadattagarahī tadakubbamānoti.\nYaditi yaṁ.\nAttagarahīti dvīhi kāraṇehi attānaṁ garahati—\nkatattā ca akatattā ca.\nKathaṁ katattā ca akatattā ca attānaṁ garahati?\nKataṁ me kāyaduccaritaṁ, akataṁ me kāyasucaritanti—\nattānaṁ garahati.\nKataṁ me vacīduccaritaṁ, akataṁ me vacīsucaritanti—\nattānaṁ garahati.\nKataṁ me manoduccaritaṁ, akataṁ me manosucaritanti—\nattānaṁ garahati.\nKato me pāṇātipāto, akatā me pāṇātipātā veramaṇīti—\nattānaṁ garahati.\nKataṁ me adinnādānaṁ, akatā me adinnādānā veramaṇīti—\nattānaṁ garahati.\nKato me kāmesumicchācāro, akatā me kāmesumicchācārā veramaṇīti—\nattānaṁ garahati.\nKato me musāvādo, akatā me musāvādā veramaṇīti—\nattānaṁ garahati.\nKatā me pisuṇā vācā, akatā me pisuṇāya vācāya veramaṇīti—\nattānaṁ garahati.\nKatā me pharusā vācā, akatā me pharusāya vācāya veramaṇīti—\nattānaṁ garahati.\nKato me samphappalāpo, akatā me samphappalāpā veramaṇīti—\nattānaṁ garahati.\nKatā me abhijjhā, akatā me anabhijjhāti—\nattānaṁ garahati.\nKato me byāpādo, akato me abyāpādoti—\nattānaṁ garahati.\nKatā me micchādiṭṭhi, akatā me sammādiṭṭhīti—\nattānaṁ garahati.\nEvaṁ katattā ca akatattā ca attānaṁ garahati.\nAtha vā sīlesumhi na paripūrakārīti—\nattānaṁ garahati.\nIndriyesumhi aguttadvāroti—\nattānaṁ garahati.\nBhojanemhi amattaññūti—\nattānaṁ garahati.\nJāgariyaṁ ananuyuttoti—\nattānaṁ garahati.\nSatisampajaññena asamannāgatoti—\nattānaṁ garahati.\nAbhāvitā me cattāro satipaṭṭhānāti—\nattānaṁ garahati.\nAbhāvitā me cattāro sammappadhānāti—\nattānaṁ garahati.\nAbhāvitā me cattāro iddhipādāti—\nattānaṁ garahati.\nAbhāvitāni me pañcindriyānīti—\nattānaṁ garahati.\nAbhāvitāni me pañca balānīti—\nattānaṁ garahati.\nAbhāvitā me satta bojjhaṅgāti—\nattānaṁ garahati.\nAbhāvito me ariyo aṭṭhaṅgiko maggoti—\nattānaṁ garahati.\nDukkhaṁ me apariññātanti—\nattānaṁ garahati.\nSamudayo me appahīnoti—\nattānaṁ garahati.\nMaggo me abhāvitoti—\nattānaṁ garahati.\nNirodho me asacchikatoti—\nattānaṁ garahati.\nEvaṁ katattā ca akatattā ca attānaṁ garahati.\nEvaṁ attagarahitaṁ kammaṁ akubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamānoti—\nyadattagarahī tadakubbamāno.\nNa limpatī diṭṭhasutesu dhīroti.\nLepoti dve lepā—\ntaṇhālepo ca diṭṭhilepo ca …pe…\nayaṁ taṇhālepo …pe…\nayaṁ diṭṭhilepo.\nDhīroti paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī.\nDhīro taṇhālepaṁ pahāya diṭṭhilepaṁ paṭinissajjitvā diṭṭhe na limpati, sute na limpati, mute na limpati, viññāte na limpati, na palimpati, na upalimpati.\nAlitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—\nna limpatī diṭṭhasutesu dhīroti."}},{"id":"mnd2:108","sourceIds":["mnd2:108.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd2:109","sourceIds":["mnd2:109.1","mnd2:109.2","mnd2:109.3","mnd2:109.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Ubhosu antesu vineyya chandaṁ,\nPhassaṁ pariññāya anānugiddho;\nYadattagarahī tadakubbamāno,\nNa limpatī diṭṭhasutesu dhīro”ti."}},{"id":"mnd2:110","sourceIds":["mnd2:110.1","mnd2:110.2","mnd2:110.3","mnd2:110.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Saññaṁ pariññā vitareyya oghaṁ,\nPariggahesu muni nopalitto;\nAbbūḷhasallo caramappamatto,\nNāsīsatī lokamimaṁ parañca."}},{"id":"mnd2:111","sourceIds":["mnd2:111.1","mnd2:111.2","mnd2:111.3","mnd2:111.4","mnd2:111.5","mnd2:111.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Saññaṁ pariññā vitareyya oghanti.\nSaññāti kāmasaññā byāpādasaññā vihiṁsāsaññā nekkhammasaññā abyāpādasaññā avihiṁsāsaññā rūpasaññā saddasaññā gandhasaññā rasasaññā phoṭṭhabbasaññā dhammasaññā—\nyā evarūpā saññā sañjananā sañjānitattaṁ—\nayaṁ vuccati saññā.\nSaññaṁ pariññāti saññaṁ tīhi pariññāhi parijānitvā—\nñātapariññāya, tīraṇapariññāya, pahānapariññāya."}},{"id":"mnd2:112","sourceIds":["mnd2:112.1","mnd2:112.2","mnd2:112.3","mnd2:112.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamā ñātapariññā?\nSaññaṁ jānāti—\nayaṁ kāmasaññā, ayaṁ byāpādasaññā, ayaṁ vihiṁsāsaññā, ayaṁ nekkhammasaññā, ayaṁ abyāpādasaññā, ayaṁ avihiṁsāsaññā, ayaṁ rūpasaññā, ayaṁ saddasaññā, ayaṁ gandhasaññā, ayaṁ rasasaññā, ayaṁ phoṭṭhabbasaññā, ayaṁ dhammasaññāti jānāti passati—\nayaṁ ñātapariññā."}},{"id":"mnd2:113","sourceIds":["mnd2:113.1","mnd2:113.2","mnd2:113.3","mnd2:113.4","mnd2:113.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamā tīraṇapariññā?\nEvaṁ ñātaṁ katvā saññaṁ tīreti.\nAniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato ītito upaddavato bhayato upasaggato calato pabhaṅguto …pe…\nsamudayato atthaṅgamato assādato ādīnavato nissaraṇato tīreti—\nayaṁ tīraṇapariññā."}},{"id":"mnd2:114","sourceIds":["mnd2:114.1","mnd2:114.2","mnd2:114.3","mnd2:114.4","mnd2:114.5","mnd2:114.6","mnd2:114.7","mnd2:114.8","mnd2:114.9"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamā pahānapariññā?\nEvaṁ tīrayitvā saññāya chandarāgaṁ pajahati vinodeti anabhāvaṁ gameti.\nVuttampi hetaṁ bhagavatā—\n“yo, bhikkhave, saññāya chandarāgo, taṁ pajahatha.\nEvaṁ sā saññā pahīnā bhavissati ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṁ katā āyatiṁ anuppādadhammā”ti—\nayaṁ pahānapariññā.\nSaññaṁ pariññāti saññaṁ imāhi tīhi pariññāhi parijānitvā.\nVitareyya oghanti kāmoghaṁ bhavoghaṁ diṭṭhoghaṁ avijjoghaṁ tareyya uttareyya patareyya samatikkameyya vītivatteyyāti—\nsaññaṁ pariññā vitareyya oghaṁ."}},{"id":"mnd2:115","sourceIds":["mnd2:115.1","mnd2:115.2","mnd2:115.3","mnd2:115.4","mnd2:115.5","mnd2:115.6","mnd2:115.7","mnd2:115.8","mnd2:115.9","mnd2:115.10"],"kind":"text","text":{"pi":"Pariggahesu muni nopalittoti.\nPariggahāti dve pariggahā—\ntaṇhāpariggaho ca diṭṭhipariggaho ca …pe…\nayaṁ taṇhāpariggaho …pe…\nayaṁ diṭṭhipariggaho.\nMunīti.\nMonaṁ vuccati ñāṇaṁ.\nYā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi, tena ñāṇena samannāgato muni monappattoti.\nTīṇi moneyyāni—\nkāyamoneyyaṁ, vacīmoneyyaṁ, manomoneyyaṁ."}},{"id":"mnd2:116","sourceIds":["mnd2:116.1","mnd2:116.2","mnd2:116.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamaṁ kāyamoneyyaṁ?\nTividhānaṁ kāyaduccaritānaṁ pahānaṁ kāyamoneyyaṁ, tividhaṁ kāyasucaritaṁ kāyamoneyyaṁ, kāyārammaṇe ñāṇaṁ kāyamoneyyaṁ, kāyapariññā kāyamoneyyaṁ, pariññāsahagato maggo kāyamoneyyaṁ, kāye chandarāgassa pahānaṁ kāyamoneyyaṁ, kāyasaṅkhāranirodho catutthajjhānasamāpatti kāyamoneyyaṁ—\nidaṁ kāyamoneyyaṁ."}},{"id":"mnd2:117","sourceIds":["mnd2:117.1","mnd2:117.2","mnd2:117.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamaṁ vacīmoneyyaṁ?\nCatubbidhānaṁ vacīduccaritānaṁ pahānaṁ vacīmoneyyaṁ, catubbidhaṁ vacīsucaritaṁ vacīmoneyyaṁ, vācārammaṇe ñāṇaṁ vacīmoneyyaṁ, vācāpariññā vacīmoneyyaṁ, pariññāsahagato maggo vacīmoneyyaṁ, vācāya chandarāgassa pahānaṁ vacīmoneyyaṁ, vacīsaṅkhāranirodho dutiyajjhānasamāpatti vacīmoneyyaṁ—\nidaṁ vacīmoneyyaṁ."}},{"id":"mnd2:118","sourceIds":["mnd2:118.1","mnd2:118.2","mnd2:118.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamaṁ manomoneyyaṁ?\nTividhānaṁ manoduccaritānaṁ pahānaṁ manomoneyyaṁ, tividhaṁ manosucaritaṁ manomoneyyaṁ, cittārammaṇe ñāṇaṁ manomoneyyaṁ, cittapariññā manomoneyyaṁ, pariññāsahagato maggo manomoneyyaṁ, citte chandarāgassa pahānaṁ manomoneyyaṁ, cittasaṅkhāranirodho saññāvedayitanirodhaṁ manomoneyyaṁ—\nidaṁ manomoneyyaṁ."}},{"id":"mnd2:119","sourceIds":["mnd2:119.1","mnd2:119.2","mnd2:119.3","mnd2:119.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Kāyamuniṁ vācāmuniṁ,\nmanomunimanāsavaṁ;\nMuniṁ moneyyasampannaṁ,\nāhu sabbappahāyinaṁ."}},{"id":"mnd2:120","sourceIds":["mnd2:120.1","mnd2:120.2","mnd2:120.3","mnd2:120.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Kāyamuniṁ vācāmuniṁ,\nmanomunimanāsavaṁ;\nMuniṁ moneyyasampannaṁ,\nāhu ninhātapāpakan”ti."}},{"id":"mnd2:121","sourceIds":["mnd2:121.1","mnd2:121.2","mnd2:121.3","mnd2:121.4","mnd2:121.5","mnd2:121.6","mnd2:121.7","mnd2:121.8","mnd2:121.9","mnd2:121.10","mnd2:121.11","mnd2:121.12"],"kind":"text","text":{"pi":"Imehi tīhi moneyyehi dhammehi samannāgatā cha munino—\nagāramunino, anagāramunino, sekhamunino, asekhamunino, paccekamunino, munimuninoti.\nKatame agāramunino?\nYe te agārikā diṭṭhapadā viññātasāsanā—\nime agāramunino.\nKatame anagāramunino?\nYe te pabbajitā diṭṭhapadā viññātasāsanā—\nime anagāramunino.\nSatta sekhā sekhamunino.\nArahanto asekhamunino.\nPaccekabuddhā paccekamunino.\nMunimunino vuccanti tathāgatā arahanto sammāsambuddhā."}},{"id":"mnd2:122","sourceIds":["mnd2:122.1","mnd2:122.2","mnd2:122.3","mnd2:122.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Na monena munī hoti,\nmūḷharūpo aviddasu;\nYo ca tulaṁva paggayha,\nvaramādāya paṇḍito."}},{"id":"mnd2:123","sourceIds":["mnd2:123.1","mnd2:123.2","mnd2:123.3","mnd2:123.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Pāpāni parivajjeti,\nsa munī tena so muni;\nYo munāti ubho loke,\nmuni tena pavuccati."}},{"id":"mnd2:124","sourceIds":["mnd2:124.1","mnd2:124.2","mnd2:124.3","mnd2:124.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Asatañca satañca ñatvā dhammaṁ,\nAjjhattaṁ bahiddhā ca sabbaloke;\nDevamanussehi pūjanīyo,\nSaṅgajālamaticca so munī”ti."}},{"id":"mnd2:125","sourceIds":["mnd2:125.1","mnd2:125.2","mnd2:125.3","mnd2:125.4","mnd2:125.5","mnd2:125.6","mnd2:125.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Lepāti dve lepā—\ntaṇhālepo ca diṭṭhilepo ca …pe…\nayaṁ taṇhālepo …pe…\nayaṁ diṭṭhilepo.\nMuni taṇhālepaṁ pahāya diṭṭhilepaṁ paṭinissajjitvā pariggahesu na limpati na palimpati na upalimpati.\nAlitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—\npariggahesu muni nopalitto."}},{"id":"mnd2:126","sourceIds":["mnd2:126.1","mnd2:126.2","mnd2:126.3","mnd2:126.4","mnd2:126.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Abbūḷhasallo caramappamattoti.\nSallanti satta sallāni—\nrāgasallaṁ, dosasallaṁ, mohasallaṁ, mānasallaṁ, diṭṭhisallaṁ, sokasallaṁ, kathaṅkathāsallaṁ.\nYassete sallā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati abbūḷhasallo abbahitasallo uddhatasallo samuddhatasallo uppāṭitasallo samuppāṭitasallo cattasallo vantasallo muttasallo pahīnasallo paṭinissaṭṭhasallo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti—\nabbūḷhasallo."}},{"id":"mnd2:127","sourceIds":["mnd2:127.1","mnd2:127.2","mnd2:127.3","mnd2:127.4","mnd2:127.5","mnd2:127.6","mnd2:127.7","mnd2:127.8","mnd2:127.9","mnd2:127.10"],"kind":"text","text":{"pi":"Caranti caranto viharanto iriyanto vattanto pālento yapento yāpento.\nAppamattoti sakkaccakārī sātaccakārī aṭṭhitakārī anolīnavuttiko anikkhittacchando anikkhittadhuro kusalesu dhammesu.\n“Kathāhaṁ aparipūraṁ vā sīlakkhandhaṁ paripūreyyaṁ, paripūraṁ vā sīlakkhandhaṁ tattha tattha paññāya anuggaṇheyyan”ti yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesu.\n“Kathāhaṁ aparipūraṁ vā samādhikkhandhaṁ paripūreyyaṁ, paripūraṁ vā samādhikkhandhaṁ tattha tattha paññāya anuggaṇheyyaṁ …pe…\nkusalesu dhammesu.\n“Kathāhaṁ aparipūraṁ vā paññākkhandhaṁ paripūreyyaṁ …\nvimuttikkhandhaṁ …\nvimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ paripūreyyaṁ, paripūraṁ vā vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ tattha tattha paññāya anuggaṇheyyan”ti yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesu.\n“Kathāhaṁ apariññātaṁ vā dukkhaṁ parijāneyyaṁ, appahīne vā kilese pajaheyyaṁ, abhāvitaṁ vā maggaṁ bhāveyyaṁ, asacchikataṁ vā nirodhaṁ sacchikareyyan”ti yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesūti—\nabbūḷhasallo caramappamatto."}},{"id":"mnd2:128","sourceIds":["mnd2:128.1","mnd2:128.2","mnd2:128.3","mnd2:128.4","mnd2:128.5","mnd2:128.6","mnd2:128.7","mnd2:128.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Nāsīsatī lokamimaṁ parañcāti imaṁ lokaṁ nāsīsati sakattabhāvaṁ, paralokaṁ nāsīsati parattabhāvaṁ;\nimaṁ lokaṁ nāsīsati sakarūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṁ, paraṁ lokaṁ nāsīsati pararūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṁ;\nimaṁ lokaṁ nāsīsati cha ajjhattikāni āyatanāni, paraṁ lokaṁ nāsīsati cha bāhirāni āyatanāni;\nimaṁ lokaṁ nāsīsati manussalokaṁ, paraṁ lokaṁ nāsīsati devalokaṁ.\nImaṁ lokaṁ nāsīsati kāmadhātuṁ, paraṁ lokaṁ nāsīsati rūpadhātuṁ arūpadhātuṁ;\nimaṁ lokaṁ nāsīsati kāmadhātuṁ rūpadhātuṁ, paraṁ lokaṁ nāsīsati arūpadhātuṁ.\nPuna gatiṁ vā upapattiṁ vā paṭisandhiṁ vā bhavaṁ vā saṁsāraṁ vā vaṭṭaṁ vā nāsīsati na icchati na sādiyati na pattheti na piheti nātijappatīti—\nnāsīsatī lokamimaṁ parañcāti."}},{"id":"mnd2:129","sourceIds":["mnd2:129.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tenāha bhagavā—"}},{"id":"mnd2:130","sourceIds":["mnd2:130.1","mnd2:130.2","mnd2:130.3","mnd2:130.4"],"kind":"text","text":{"pi":"“Saññaṁ pariññā vitareyya oghaṁ,\nPariggahesu muni nopalitto;\nAbbūḷhasallo caramappamatto,\nNāsīsatī lokamimaṁ parañcā”ti."}},{"id":"mnd2:131","sourceIds":["mnd2:131.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Guhaṭṭhakasuttaniddeso dutiyo."}}]}],"sourceRevision":"afdafa92450cfe7573b280da50382888323666d2","sourceUrl":"https://suttacentral.net/mnd2/pli/ms","licence":"CC0 1.0","licenceUrl":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","editionNote":"Full supplied source file; inherited abbreviations are preserved. Not a reconstructed expansion of every repetition. No Malay or Mandarin translation is implied."}
