{"id":"pe6","title":"6. Suttatthasamuccayabhūmi","languageCodes":["pi"],"languageNotes":{"en":"Bhikkhu Sujato · CC0","pi":"Mahāsaṅgīti edition · SuttaCentral"},"chapters":[{"id":"pe6","title":"6. Suttatthasamuccayabhūmi","units":[{"id":"pe6:0","sourceIds":["pe6:0.1","pe6:0.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Peṭakopadesa\n6. Suttatthasamuccayabhūmi"}},{"id":"pe6:1","sourceIds":["pe6:1.1","pe6:1.2","pe6:1.3","pe6:1.4","pe6:1.5","pe6:1.6","pe6:1.7","pe6:1.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Buddhānaṁ bhagavantānaṁ sāsanaṁ tividhena saṅgahaṁ gacchati, khandhesu dhātūsu āyatanesu ca.\nTattha pañcakkhandhā rūpakkhandho yāva viññāṇakkhandho.\nDasa rūpaāyatanāni cakkhu rūpā ca yāva kāyo phoṭṭhabbā ca, ayaṁ rūpakkhandho.\nTattha cha vedanākāyā vedanākkhandho cakkhusamphassajā vedanā yāva manosamphassajā vedanā, ayaṁ vedanākkhandho.\nTattha cha saññākāyā saññākkhandho, rūpasaññā yāva dhammasaññā ime cha saññākāyā, ayaṁ saññākkhandho.\nTattha cha cetanākāyā saṅkhārakkhandho, rūpasañcetanā yāva dhammasañcetanā ime cha cetanākāyā, ayaṁ saṅkhārakkhandho.\nTattha cha viññāṇakāyā viññāṇakkhandho, cakkhuviññāṇaṁ yāva manoviññāṇaṁ ime cha viññāṇakāyā, ayaṁ viññāṇakkhandho.\nIme pañcakkhandhā."}},{"id":"pe6:2","sourceIds":["pe6:2.1","pe6:2.2","pe6:2.3","pe6:2.4","pe6:2.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Tesaṁ kā pariññā?\nAniccaṁ dukkhaṁ saññā anattāti esā etesaṁ pariññā.\nTattha katamo khandhattho?\nSamūhattho khandhattho, puñjattho khandhattho, rāsattho khandhattho.\nTaṁ yathā dabbakkhandho vanakkhandho dārukkhandho aggikkhandho udakakkhandho vāyukkhandho iti evaṁ khandhesu sabbasaṅgahova evaṁ khandhattho."}},{"id":"pe6:3","sourceIds":["pe6:3.1","pe6:3.2","pe6:3.3","pe6:3.4","pe6:3.5","pe6:3.6","pe6:3.7","pe6:3.8","pe6:3.9","pe6:3.10","pe6:3.11","pe6:3.12"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha aṭṭhārasa dhātuyo cakkhudhātu rūpadhātu cakkhuviññāṇadhātu …pe…\nmanodhātu dhammadhātu manoviññāṇadhātu.\nEtāyo aṭṭhārasa dhātuyo.\nTāsaṁ pariññā aniccaṁ dukkhaṁ saññā anattāti esā etāsaṁ pariññā.\nTattha ko dhātuattho?\nVuccate avayavattho dhātuattho.\nAvayavoti cakkhu no pasādo cakkhudhātu.\nEvaṁ pañcasu dhātūsu puna rāgavavacchedattho dhātuattho.\nVavacchinnā hi cakkhudhātu.\nEvaṁ pañcasu punarāha ekantipakatyatthena dhātuatthoti vuccate.\nTaṁ yathā, pakatiyā ayaṁ puriso pittiko semhiko vātiko sannipātikoti evaṁ pakaticakkhudhātu dasannaṁ piyā ca sabbesu indriyesu …pe…\nvisabhāgattho dhātuattho."}},{"id":"pe6:4","sourceIds":["pe6:4.1","pe6:4.2","pe6:4.3","pe6:4.4","pe6:4.5","pe6:4.6","pe6:4.7","pe6:4.8","pe6:4.9","pe6:4.10","pe6:4.11","pe6:4.12","pe6:4.13","pe6:4.14","pe6:4.15"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha dvādasāyatanāni katamāni?\nCha ajjhattikāni cha bāhirāni.\nCakkhāyatanaṁ yāva manāyatananti ajjhattikaṁ, rūpāyatanaṁ yāva dhammāyatananti bāhiraṁ.\nEtāni dvādasa āyatanāni.\nEtesaṁ kā pariññā?\nAniccaṁ dukkhaṁ saññā anattāti, esā etesaṁ pariññā.\nApi ca dvidhā pariññā ñātapariññā ca pahānapariññā ca.\nTattha ñātapariññā nāma aniccaṁ dukkhaṁ saññā anattāti, esā ñātapariññā.\nPahānapariññā pana chandarāgappahānā, esā pahānapariññā.\nTattha katamo āyatanattho?\nVuccate ākārattho āyatanattho.\nYathā suvaṇṇākaro dubbaṇṇākaro, yathā dvīhi tehi ākārehi te te gāvā uttiṭṭhanti.\nEvaṁ ete hi cittacetasikā gāvā uttiṭṭhanti kammakilesā dukkhadhammā ca.\nPunarāha āyadānattho āyatanattho.\nYathā rañño āyadānehi āyo bhavati, evaṁ āyadānattho āyatanattho."}},{"id":"pe6:5","sourceIds":["pe6:5.1","pe6:5.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Cattāri ariyasaccāni dukkhaṁ samudayo nirodho maggo ca.\nDukkhaṁ yathā samāsena dhammācariyaṁ mānasañca, samudayo samāsena avijjā ca taṇhā ca, nirodho samāsena vijjā ca vimutti ca, maggo samāsena samatho ca vipassanā ca."}},{"id":"pe6:6","sourceIds":["pe6:6.1","pe6:6.2","pe6:6.3","pe6:6.4","pe6:6.5","pe6:6.6","pe6:6.7","pe6:6.8","pe6:6.9","pe6:6.10","pe6:6.11","pe6:6.12"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha sattatiṁsa bodhipakkhikā dhammā katame?\nCattāro satipaṭṭhānā yāva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, evamete sattatiṁsa bodhipakkhikā dhammā.\nYe dhammā atītānāgatapaccuppannānaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ paccekabuddhānaṁ sāvakānaṁ ca nibbānāya saṁvattantīti, so maggo cattāro satipaṭṭhānā.\nKatame cattāro?\nIdha bhikkhu kāye kāyānupassī viharati,\nsammappadhānaṁ …\niddhipādaṁ …\nindriyāni …\nbalāni …\ntattha ko indriyattho?\nIndattho indriyattho, ādhipateyyattho indriyattho, pasādattho indriyattho, asādhāraṇaṁ kassa kiriyattho indriyattho;\nanavapariyattho balattho, thāmattho balattho, upādāyattho balattho, upatthambhanattho balattho."}},{"id":"pe6:7","sourceIds":["pe6:7.1","pe6:7.2","pe6:7.3","pe6:7.4","pe6:7.5","pe6:7.6","pe6:7.7","pe6:7.8","pe6:7.9","pe6:7.10"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katame satta bojjhaṅgā?\nSatisambojjhaṅgo yāva upekkhāsambojjhaṅgo.\nTattha katamo aṭṭhaṅgiko maggo?\nSammādiṭṭhi yāva sammāsamādhi.\nTattha aṭṭhaṅgiko maggoti khandho sīlakkhandho ca samādhikkhandho ca paññākkhandho ca.\nTattha yā ca sammāvācā yo ca sammākammanto yo ca sammāājīvo, ayaṁ sīlakkhandho.\nYā ca sammāsati yo ca sammāvāyāmo yo ca sammāsamādhi, ayaṁ samādhikkhandho.\nYo ca sammāsaṅkappo yā ca sammādiṭṭhi, ayaṁ paññākkhandho.\nEvaṁ tāyo tisso sikkhā.\nEvaṁ tīhākārehi dasa padāni …pe…."}},{"id":"pe6:8","sourceIds":["pe6:8.1","pe6:8.2","pe6:8.3","pe6:8.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha yogāvacaro sīlakkhandhe ṭhito dosaṁ akusalaṁ na upādiyati, dosānusayaṁ samūhanati, dosasallaṁ uddharati, dukkhavedanaṁ parijānāti, kāmadhātuṁ samatikkamati.\nSamādhikkhandhe ṭhito lobhaṁ akusalaṁ na upādiyati, rāgānusayaṁ samūhanati, lobhasallaṁ uddharati, sukhavedanaṁ parijānāti, rūpadhātuṁ samatikkamati.\nPaññākkhandhe ṭhito mohaṁ akusalaṁ na upādiyati, avijjānusayaṁ samūhanati, mohasallaṁ diṭṭhisallañca uddharati, adukkhamasukhavedanaṁ parijānāti, arūpadhātuṁ samatikkamati.\nIti tīhi khandhehi tīṇi akusalamūlāni na upādiyati, cattāri sallāni uddharati, tisso vedanā parijānāti, tedhātukaṁ samatikkamati."}},{"id":"pe6:9","sourceIds":["pe6:9.1","pe6:9.2","pe6:9.3","pe6:9.4","pe6:9.5","pe6:9.6","pe6:9.7","pe6:9.8","pe6:9.9","pe6:9.10","pe6:9.11","pe6:9.12","pe6:9.13","pe6:9.14","pe6:9.15","pe6:9.16","pe6:9.17","pe6:9.18","pe6:9.19","pe6:9.20"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katamā avijjā?\nYaṁ catūsu ariyasaccesu aññāṇanti vitthārena yathā so pāṇasajjesu kathaṅkathā kātabbaṁ.\nTattha katamaṁ viññāṇaṁ?\nCha viññāṇakāyā vedanā saññā cetanā phasso manasikāro, idaṁ nāmaṁ.\nTattha katamaṁ rūpaṁ?\nCātumahābhūtikaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāyarūpassa paññattiṁ.\nIti purimakañca nāmaṁ idañca rūpaṁ tadubhayaṁ nāmarūpanti vuccati.\nTattha chaḷāyatananti cha ajjhattikāni āyatanāni, cakkhu ajjhattikaṁ āyatanaṁ yāva mano ajjhattikaṁ āyatanaṁ.\nPhassoti cha phassakāyā cakkhusamphasso yāva manosamphassoti phasso.\nCha vedanākāyā vedanā.\nTaṇhāti cha taṇhākāyā taṇhā.\nUpādānanti cattāri upādānāni kāmupādānaṁ diṭṭhupādānaṁ sīlabbatupādānaṁ attavādupādānanti upādānaṁ.\nBhavoti tayo bhavā kāmabhavo rūpabhavo arūpabhavo.\nTattha katamā jāti?\nYā paṭhamaṁ khandhānaṁ paṭhamaṁ dhātūnaṁ paṭhamaṁ āyatanānaṁ uppatti jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṁ pātubhāvo, ayaṁ jāti.\nTattha katamā jarā?\nJarā nāma yaṁ taṁ khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā pavivittaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ vivaṇṇataṁ bhaggo taṁ jarā hīyanā pahīyanā āyuno hāni saṁhāni indriyānaṁ paribhedo upanāho paripāko, ayaṁ jarā.\nTattha katamaṁ maraṇaṁ?\nMaraṇaṁ nāma yaṁ tasmiṁ tasmiṁ sattanikāye tesaṁ tesaṁ sattānaṁ cuti cavanatā maraṇaṁ kālaṅkiriyā uddhumātakānaṁ bhedo kāyassa jīvitindriyassa upacchedo, idaṁ maraṇaṁ.\nIti purimikā ca jarā idañca maraṇaṁ tadubhayaṁ jarāmaraṇaṁ."}},{"id":"pe6:10","sourceIds":["pe6:10.1","pe6:10.2","pe6:10.3","pe6:10.4","pe6:10.5","pe6:10.6","pe6:10.7","pe6:10.8","pe6:10.9","pe6:10.10","pe6:10.11","pe6:10.12","pe6:10.13","pe6:10.14","pe6:10.15","pe6:10.16","pe6:10.17","pe6:10.18","pe6:10.19"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha andhakāratimisā yathābhūtaṁ appajānanalakkhaṇā avijjā saṅkhārānaṁ padaṭṭhānaṁ.\nAbhisaṅkharaṇalakkhaṇā saṅkhārā, upacayapunabbhavābhiropanapaccupaṭṭhānā.\nTe viññāṇassa padaṭṭhānaṁ.\nVatthu saviññattilakkhaṇaṁ viññāṇaṁ, taṁ nāmarūpassa padaṭṭhānaṁ.\nAnekasannissayalakkhaṇaṁ nāmarūpaṁ, taṁ saḷāyatanassa padaṭṭhānaṁ.\nIndriyavavatthāpanalakkhaṇaṁ saḷāyatanaṁ, taṁ phassassa padaṭṭhānaṁ.\nSannipātalakkhaṇo phasso, so vedanāya padaṭṭhānaṁ.\nAnubhavanalakkhaṇā vedanā, sā taṇhāya padaṭṭhānaṁ.\nAjjhosānalakkhaṇā taṇhā, sā upādānassa padaṭṭhānaṁ.\nĀdānaparihananalakkhaṇaṁ upādānaṁ, taṁ bhavassa padaṭṭhānaṁ.\nNānāgativikkhepalakkhaṇo bhavo, so jātiyā padaṭṭhānaṁ.\nKhandhānaṁ pātubhāvalakkhaṇā jāti, sā jarāya padaṭṭhānaṁ.\nUpanayaparipākalakkhaṇā jarā, sā maraṇassa padaṭṭhānaṁ.\nĀyukkhayajīvitauparodhalakkhaṇaṁ maraṇaṁ, taṁ dukkhassa padaṭṭhānaṁ.\nKāyasampīḷanalakkhaṇaṁ dukkhaṁ, taṁ domanassassa padaṭṭhānaṁ.\nCittasampīḷanalakkhaṇaṁ domanassaṁ, taṁ sokassa padaṭṭhānaṁ.\nSocanalakkhaṇo soko, so paridevassa padaṭṭhānaṁ.\nVacīnicchāraṇalakkhaṇo paridevo, so upāyāsassa padaṭṭhānaṁ.\nYe āyāsā te upāyāsā."}},{"id":"pe6:11","sourceIds":["pe6:11.1","pe6:11.2","pe6:11.3","pe6:11.4","pe6:11.5","pe6:11.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Nava padāni yattha sabbo akusalapakkho saṅgahaṁ samosaraṇaṁ gacchati.\nKatamāni nava padāni?\nDve mūlakilesā, tīṇi akusalamūlāni, cattāro vipallāsā.\nTattha dve mūlakilesā avijjā ca bhavataṇhā ca, tīṇi akusalamūlāni lobho doso moho ca.\nCattāro vipallāsā—\n“anicce niccan”ti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso, “dukkhe sukhan”ti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso, “anattani attā”ti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso, “asubhe subhan”ti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso."}},{"id":"pe6:12","sourceIds":["pe6:12.1","pe6:12.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha avijjā nāma catūsu ariyasaccesu yathābhūtaṁ aññāṇaṁ, ayaṁ avijjā.\nBhavataṇhā nāma yo bhavesu rāgo sārāgo icchā mucchā patthanā nandī ajjhosānaṁ apariccāgo, ayaṁ bhavataṇhā."}},{"id":"pe6:13","sourceIds":["pe6:13.1","pe6:13.2","pe6:13.3","pe6:13.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katamo lobho akusalamūlaṁ?\nLobho nāma so tesu tesu paravatthūsu paradabbesu paraṭṭhānesu parasāpateyyesu parapariggahitesu lobho lubbhanā icchā mucchā patthanā nandī ajjhosānaṁ apariccāgo, ayaṁ lobho akusalamūlaṁ.\nKassetaṁ mūlaṁ?\nLobho lobhajassa akusalassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa ca, tathā yathā taṁsampayuttānaṁ cittacetasikānaṁ dhammānaṁ mūlaṁ."}},{"id":"pe6:14","sourceIds":["pe6:14.1","pe6:14.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katamo doso akusalamūlaṁ?\nSo sattesu āghāto akkhanti appaccayo byāpādo padoso anatthakāmatā cetaso paṭighāto, ayaṁ doso akusalamūlaṁ."}},{"id":"pe6:15","sourceIds":["pe6:15.1","pe6:15.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Kassetaṁ mūlaṁ?\nDosajassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa sampayuttānañca cittacetasikānaṁ dhammānaṁ mūlaṁ."}},{"id":"pe6:16","sourceIds":["pe6:16.1","pe6:16.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katamo moho akusalamūlaṁ?\nYaṁ catūsu ariyasaccesu anabhisamayo asampajjaggāho appaṭivedho moho muyhanā sammoho sammuyhanā avijjā tamo andhakāro āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ chadanaṁ acchadanaṁ apasacchāgamanaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ, ayaṁ moho akusalamūlaṁ."}},{"id":"pe6:17","sourceIds":["pe6:17.1","pe6:17.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Kassetaṁ mūlaṁ?\nMohajassa akusalassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa ca taṁsampayuttakānañca cittacetasikānaṁ dhammānaṁ mūlaṁ."}},{"id":"pe6:18","sourceIds":["pe6:18.1","pe6:18.2","pe6:18.3","pe6:18.4","pe6:18.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha vipallāsā jānitabbā, vipallāsānaṁ vatthu jānitabbaṁ.\nYaṁ vipallāsaṁ siyā, taṁ jānitabbaṁ.\nTattha eko vipallāso tīṇi vipallāsāni cattāri vipallāsavatthūni.\nKatamo eko vipallāso ca, yena paṭipakkhena vipallāsitaṁ gaṇhāti?\n“Anicce niccan”ti, “dukkhe sukhan”ti, “anattani attā”ti, “asubhe subhan”ti, ayaṁ eko vipallāso."}},{"id":"pe6:19","sourceIds":["pe6:19.1","pe6:19.2","pe6:19.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamāni cattāri vipallāsavatthūni?\nKāyo vedanā cittaṁ dhammā ca.\nImāni cattāri vipallāsavatthūni."}},{"id":"pe6:20","sourceIds":["pe6:20.1","pe6:20.2","pe6:20.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamāni tīṇi vipallāsāni?\nSaññā cittaṁ diṭṭhi ca.\nImāni tīṇi vipallāsāni."}},{"id":"pe6:21","sourceIds":["pe6:21.1","pe6:21.2","pe6:21.3","pe6:21.4","pe6:21.5","pe6:21.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha manāpike vatthumhi indriyavatthe vaṇṇāyatane vā yo nimittassa uggāho, ayaṁ saññāvipallāso.\nTattha viparītacittassa vatthumhi sati viññatti, ayaṁ cittavipallāso.\nTattha viparītacittassa tamhi rūpe “asubhe subhan”ti yā khanti ruci upekkhanā nicchayo diṭṭhi nidassanaṁ santīraṇā, ayaṁ diṭṭhivipallāso.\nTattha vatthubhedena kāyesu dvādasa vipallāsā bhavanti.\nTayo kāye tayo vedanāya tayo citte tayo dhamme, cattāro saññāvipallāsā cattāro cittavipallāsā cattāro diṭṭhivipallāsā, āyatanūpacayato cakkhuviññāṇasaññāsamaṅgissa rūpesu dvādasa vipallāsā yāva mano saññāsamaṅgissa, dhammesu dvādasa vipallāsā cha dvādasakā cattāri vipallāsā bhavanti.\nĀrammaṇanānattato hi aparimitasaṅkheyyānaṁ sattānaṁ aparimitamasaṅkheyyā vipallāsā bhavanti hīnukkaṭṭhamajjhimatāya."}},{"id":"pe6:22","sourceIds":["pe6:22.1","pe6:22.2","pe6:22.3","pe6:22.4","pe6:22.5","pe6:22.6","pe6:22.7","pe6:22.8","pe6:22.9","pe6:22.10","pe6:22.11","pe6:22.12","pe6:22.13"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha pañcakkhandhā cattāri attabhāvavatthūni bhavanti.\nYo rūpakkhandho, so kāyo attabhāvavatthu.\nYo vedanākkhandho, so vedanā attabhāvavatthu.\nYo saññākkhandho ca saṅkhārakkhandho ca, te dhammā attabhāvavatthu.\nYo viññāṇakkhandho, so cittaṁ attabhāvavatthu.\nIti pañcakkhandhā cattāri attabhāvavatthūni.\nTattha kāye “asubhe subhan”ti.\nVipallāso bhavati.\nEvaṁ vedanāsu …\ncitte …\ndhammesu ca attavipallāso bhavati.\nTattha catunnaṁ vipallāsānaṁ samugghātanatthaṁ bhagavā cattāro satipaṭṭhāne deseti paññapeti kāye kāyānupassī viharato “asubhe subhan”ti.\nVipallāsaṁ samugghāteti, evaṁ vedanāsu, citte, dhammesu ca kātabbaṁ."}},{"id":"pe6:23","sourceIds":["pe6:23.1","pe6:23.2","pe6:23.3","pe6:23.4","pe6:23.5","pe6:23.6","pe6:23.7","pe6:23.8","pe6:23.9","pe6:23.10"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha andhakāratimisā appaṭivedhalakkhaṇā avijjā, tassā vipallāsapadaṭṭhānaṁ.\nAjjhosānalakkhaṇā taṇhā, tassā piyarūpasātarūpaṁ padaṭṭhānaṁ.\nAttāsayavañcanālakkhaṇo lobho, tassa adinnādānaṁ padaṭṭhānaṁ.\nIdha vivādalakkhaṇo doso, tassa pāṇātipāto padaṭṭhānaṁ.\nVatthuvippaṭipattilakkhaṇo moho, tassa micchāpaṭipatti padaṭṭhānaṁ.\nSaṅkhatānaṁ dhammānaṁ avināsaggahaṇalakkhaṇā niccasaññā, tassā sabbasaṅkhārā padaṭṭhānaṁ.\nSāsavaphassopagamanalakkhaṇā sukhasaññā, tassā mamaṅkāro padaṭṭhānaṁ.\nDhammesu upagamanalakkhaṇā attasaññā, tassā ahaṅkāro padaṭṭhānaṁ.\nVaṇṇasaṅgahaṇalakkhaṇā subhasaññā, tassā indriyaasaṁvaro padaṭṭhānaṁ.\nEtehi navahi padehi uddiṭṭhehi sabbo akusalapakkho niddiṭṭho bhavati, so ca kho bahussutena sakkā jānituṁ no appassutena, paññavatā no duppaññena, yuttena no ayuttena."}},{"id":"pe6:24","sourceIds":["pe6:24.1","pe6:24.2","pe6:24.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Nava padāni kusalāni yattha sabbo kusalapakkho saṅgaho samosaraṇaṁ gacchanti.\nKatamāni nava padāni?\nSamatho vipassanā alobho adoso amoho aniccasaññā dukkhasaññā anattasaññā asubhasaññā ca."}},{"id":"pe6:25","sourceIds":["pe6:25.1","pe6:25.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katamo samatho?\nYā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti ṭhānaṁ paṭṭhānaṁ upaṭṭhānaṁ samādhi samādhānaṁ avikkhepo avippaṭisāro vūpasamo mānaso ekaggaṁ cittassa, ayaṁ samatho."}},{"id":"pe6:26","sourceIds":["pe6:26.1","pe6:26.2","pe6:26.3","pe6:26.4","pe6:26.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katamā vipassanā?\nKhandhesu vā dhātūsu vā āyatanesu vā nāmarūpesu vā paṭiccasamuppādesu vā paṭiccasamuppannesu vā dhammesu dukkhesu vā samudayesu vā nirodhe vā magge vā kusalākusalesu vā dhammesu sāvajjaanavajjesu vā kaṇhasukkesu vā sevitabbaasevitabbesu vā so yathābhūtaṁ vicayo pavicayo vīmaṁsā paravīmaṁsā gāhanā aggāhanā pariggāhanā cittena paricitanā tulanā upaparikkhā ñāṇaṁ vijjā vā cakkhu buddhi medhā paññā obhāso āloko ābhā pabhā khaggo nārāco dhammavicayasambojjhaṅgo sammādiṭṭhi maggaṅgaṁ, ayaṁ vipassanā.\nTenesā vipassanā iti vuccati vividhā vā esā vipassanāti, tasmā esā vipassanāti vuccati.\nDvidhā cesā hi vipassanā dhammavipassanāti vuccati, dvidhā imāya passati subhañca asubhañca kaṇhañca sukkañca sevitabbañca asevitabbañca kammañca vipākañca bandhañca vimokkhañca ācayañca apacayañca pavattiñca nivattiñca saṅkilesañca vodānañca, evaṁ vipassanāti vuccati.\nAtha vā viiti upasaggo passanāti attho tasmā vipassanāti vuccate, ayaṁ vipassanā."}},{"id":"pe6:27","sourceIds":["pe6:27.1","pe6:27.2","pe6:27.3","pe6:27.4","pe6:27.5","pe6:27.6","pe6:27.7","pe6:27.8","pe6:27.9","pe6:27.10","pe6:27.11","pe6:27.12"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha dve rogā sattānaṁ avijjā ca bhavataṇhā ca, etesaṁ dvinnaṁ rogānaṁ nighātāya bhagavatā dve bhesajjāni vuttāni samatho ca vipassanā ca.\nImāni dve bhesajjāni paṭisevento dve aroge sacchikaroti rāgavirāgaṁ cetovimuttiṁ avijjāvirāgañca paññāvimuttiṁ.\nTattha taṇhārogassa samatho bhesajjaṁ, rāgavirāgā cetovimutti arogaṁ.\nAvijjārogassa vipassanābhesajjaṁ avijjāvirāgā paññāvimutti arogaṁ.\nEvañhi bhagavā cāha, “dve dhammā pariññeyyā nāmañca rūpañca, dve dhammā pahātabbā avijjā ca bhavataṇhā ca, dve dhammā bhāvetabbā samatho ca vipassanā ca, dve dhammā sacchikātabbā vijjā ca vimutti cā”ti.\nTattha samathaṁ bhāvento rūpaṁ parijānāti, rūpaṁ parijānanto taṇhaṁ pajahati, taṇhaṁ pajahanto rāgavirāgā cetovimuttiṁ sacchikaroti, vipassanaṁ bhāvento nāmaṁ parijānāti, nāmaṁ parijānanto avijjaṁ pajahati, avijjaṁ pajahanto avijjāvirāgā paññāvimuttiṁ sacchikaroti.\nYadā bhikkhuno dve dhammā pariññātā bhavanti nāmañca rūpañca, tathāssa dve dhammā pahīnā bhavanti avijjā ca bhavataṇhā ca.\nDve dhammā bhāvitā bhavanti samatho ca vipassanā ca, dve dhammā sacchikātabbā bhavanti vijjā ca vimutti ca.\nEttāvatā bhikkhu katakicco bhavati.\nEsā sopādisesā nibbānadhātu.\nTassa āyupariyādānā jīvitindriyassa uparodhā idañca dukkhaṁ nirujjhati, aññañca dukkhaṁ na uppajjati.\nTattha yo imesaṁ khandhānaṁ dhātuāyatanānaṁ nirodho vūpasamo aññesañca khandhadhātuāyatanānaṁ appaṭisandhi apātubhāvo, ayaṁ anupādisesā nibbānadhātu."}},{"id":"pe6:28","sourceIds":["pe6:28.1","pe6:28.2","pe6:28.3","pe6:28.4","pe6:28.5","pe6:28.6","pe6:28.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katamaṁ alobho kusalamūlaṁ?\nYaṁdhātuko alobho alubbhanā alubbhitattaṁ anicchā apatthanā akantā anajjhosānaṁ.\nAyaṁ alobho kusalamūlaṁ.\nKassetaṁ mūlaṁ?\nAlobhajassa kusalassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa taṁsampayuttānañca cittacetasikānaṁ dhammānaṁ mūlaṁ.\nAtha vā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo kusalanti vuccati, so tiṇṇaṁ maggaṅgānaṁ mūlaṁ.\nKatamesaṁ tiṇṇaṁ, sammāsaṅkappassa sammāvāyāmassa sammāsamādhissa ca imesaṁ mūlanti, tasmā kusalamūlanti vuccati."}},{"id":"pe6:29","sourceIds":["pe6:29.1","pe6:29.2","pe6:29.3","pe6:29.4","pe6:29.5","pe6:29.6","pe6:29.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katamaṁ adoso kusalamūlaṁ?\nYā sattesu vā saṅkhāresu vā anaghāto appaṭighāto abyāpatti abyāpādo adoso mettā mettāyanā atthakāmatā hitakāmatā cetaso pasādo, ayaṁ adoso kusalamūlaṁ.\nKassetaṁ mūlaṁ?\nAdosajassa kusalassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa taṁsampayuttānañca cittacetasikānaṁ dhammānaṁ mūlaṁ.\nAtha vā tiṇṇaṁ maggaṅgānaṁ mūlaṁ.\nKatamesaṁ tiṇṇaṁ?\nSammāvācāya sammākammantassa sammāājīvassa ca imesaṁ tiṇṇaṁ maggaṅgānaṁ mūlaṁ, tasmā kusalamūlanti vuccati."}},{"id":"pe6:30","sourceIds":["pe6:30.1","pe6:30.2","pe6:30.3","pe6:30.4","pe6:30.5","pe6:30.6","pe6:30.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katamaṁ amoho kusalamūlaṁ?\nYaṁ catūsu ariyasaccesu yathābhūtaṁ ñāṇadassanaṁ abhisamayo sammā ca paccāgamo paṭivedho amoho asammuyhanā asammoho vijjāpakāso āloko anāvaraṇaṁ sekkhānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ, ayaṁ amoho kusalamūlaṁ.\nKassetaṁ mūlaṁ?\nAmohajassa kusalassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa taṁsampayuttānañca cittacetasikānaṁ dhammānaṁ mūlaṁ.\nAtha vā dvinnaṁ maggaṅgānaṁ etaṁ mūlaṁ.\nKatamesaṁ dvinnaṁ?\nSammādiṭṭhiyā ca sammāsatiyā ca imesaṁ dvinnaṁ maggaṅgānaṁ mūlaṁ, tasmā kusalamūlanti vuccati."}},{"id":"pe6:31","sourceIds":["pe6:31.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Evaṁ imesaṁ tīhi kusalamūlehi aṭṭhaṅgiko maggo yojetabbo."}},{"id":"pe6:32","sourceIds":["pe6:32.1","pe6:32.2","pe6:32.3","pe6:32.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katamā aniccasaññā?\n“Sabbe saṅkhārā uppādavayadhammino”ti ca yā saññā sañjānanā vavatthapanā uggāho, ayaṁ aniccasaññā.\nTassā ko nissando?\nAniccasaññāya bhāvitāya bahulīkatāya aṭṭhasu lokadhammesu cittaṁ nānusandhati na sandhati na saṇṭhahati, upekkhā vā paṭikkūlatā vā saṇṭhahati, ayamassā nissando."}},{"id":"pe6:33","sourceIds":["pe6:33.1","pe6:33.2","pe6:33.3","pe6:33.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katamā dukkhasaññā?\n“Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti yā saññā sañjānanā vavatthapanā uggāho, ayaṁ dukkhasaññā.\nTassā ko nissando?\nDukkhasaññāya bhāvitāya bahulīkatāya ālasse sampamāde vimhaye ca cittaṁ nānusandhati na sandhati na saṇṭhahati, upekkhā vā paṭikkūlatā vā saṇṭhahati, ayamassā nissando."}},{"id":"pe6:34","sourceIds":["pe6:34.1","pe6:34.2","pe6:34.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katamā anattasaññā?\n“Sabbesu dhammesu anattā”ti yā saññā sañjānanā vavatthapanā uggāho, ayaṁ anattasaññā.\nTassā ko nissando, anattasaññāya bhāvitāya bahulīkatāya ahaṅkāro cittaṁ nānusandhati na sandhati, mamaṅkāro na saṇṭhahati, upekkhā vā paṭikkūlatā vā saṇṭhahati, ayamassā nissando."}},{"id":"pe6:35","sourceIds":["pe6:35.1","pe6:35.2","pe6:35.3","pe6:35.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katamā asubhasaññā?\n“Satta saṅkhārā asubhā”ti yā saññā sañjānanā vavatthapanā uggāho, ayaṁ asubhasaññā.\nTassā ko nissando?\nAsubhasaññāya bhāvitāya bahulīkatāya subhanimitte cittaṁ nānusandhati na sandhati na saṇṭhahati, upekkhā vā paṭikkūlatā vā saṇṭhahati, ayamassā nissando."}},{"id":"pe6:36","sourceIds":["pe6:36.1","pe6:36.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha pañcannaṁ khandhānaṁ pariññā bhagavatā desitā, yo tattha asubhasaññā rūpakkhandhassa pariññattaṁ, dukkhasaññā vedanākkhandhassa pariññattaṁ, anattasaññā saññākkhandhassa saṅkhārakkhandhassa pariññattaṁ, aniccasaññā viññāṇakkhandhassa pariññattaṁ.\nTattha samathena taṇhaṁ samugghāteti, vipassanāya avijjaṁ samugghāteti, adosena dosaṁ samugghāteti, amohena mohaṁ samugghāteti, aniccasaññāya niccasaññaṁ samugghāteti, dukkhasaññāya sukhasaññaṁ samugghāteti, anattasaññāya attasaññaṁ samugghāteti, asubhasaññāya subhasaññaṁ samugghāteti."}},{"id":"pe6:37","sourceIds":["pe6:37.1","pe6:37.2","pe6:37.3","pe6:37.4","pe6:37.5","pe6:37.6","pe6:37.7","pe6:37.8","pe6:37.9","pe6:37.10"],"kind":"text","text":{"pi":"Cittavikkhepapaṭisaṁharaṇalakkhaṇo samatho, tassa jhānāni padaṭṭhānaṁ.\nSabbadhammaṁ yathābhūtaṁ paṭivedhalakkhaṇā vipassanā, tassā sabbaneyyaṁ padaṭṭhānaṁ.\nIcchāpaṭisaṁharaṇalakkhaṇo alobho, tassa adinnādānā veramaṇī padaṭṭhānaṁ.\nAbyāpādalakkhaṇo adoso, tassa pāṇātipātā veramaṇī padaṭṭhānaṁ.\nVatthuappaṭihatalakkhaṇo amoho, tassa sammāpaṭipatti padaṭṭhānaṁ.\nSaṅkhatānaṁ dhammānaṁ vināsaggahaṇalakkhaṇā aniccasaññā, tassā udayabbayo padaṭṭhānaṁ.\nSāsavaphassasañjānanalakkhaṇā dukkhasaññā, tassā vedanā padaṭṭhānaṁ.\nSabbadhammaanupagamanalakkhaṇā anattasaññā, tassā dhammasaññā padaṭṭhānaṁ.\nVinīlakavipubbakauddhumātakasamuggahaṇalakkhaṇā asubhasaññā, tassā nibbidā padaṭṭhānaṁ.\nImesu navasu padesu upadiṭṭhesu sabbo kusalapakkho upadiṭṭho bhavati, so ca bahussutena sakkā jānituṁ no appassutena, paññavatā no duppaññena, yuttena no ayuttenāti."}},{"id":"pe6:38","sourceIds":["pe6:38.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha niccasaññādhimuttassa aparāparaṁ cittaṁ paṇāmento satimapaccavekkhato aniccasaññā na upaṭṭhāti, pañcasu kāmaguṇesu sukhassādādhimuttassa iriyāpathassa agatimapaccavekkhato dukkhasaññā na upaṭṭhāti, khandhadhātuāyatanesu attādhimuttassa nānādhātuanekadhātuvinibbhogamapaccavekkhato anattasaññā na upaṭṭhāti, vaṇṇasaṇṭhānābhiratassa kāye subhādhimuttassa ca vippaṭicchannā asubhasaññā na upaṭṭhāti."}},{"id":"pe6:39","sourceIds":["pe6:39.1","pe6:39.2","pe6:39.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Avippaṭisāralakkhaṇā saddhā, saddahanā paccupaṭṭhānaṁ.\nTassa cattāri sotāpattiyaṅgāni padaṭṭhānaṁ.\nEvañhi vuttaṁ bhagavatā saddhindriyaṁ bhikkhave, kuhiṁ daṭṭhabbaṁ, catūsu sotāpattiyaṅgesu kusalesu dhammesu."}},{"id":"pe6:40","sourceIds":["pe6:40.1","pe6:40.2","pe6:40.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Sūrāapaṭikkhepanalakkhaṇaṁ vīriyindriyaṁ, vīriyindriyārambho paccupaṭṭhānaṁ.\nTassa atītā cattāro sammappadhānā padaṭṭhānaṁ.\nYathā vuttaṁ bhagavatā vīriyindriyaṁ, bhikkhave, kuhiṁ daṭṭhabbaṁ, catūsu sammappadhānesu."}},{"id":"pe6:41","sourceIds":["pe6:41.1","pe6:41.2","pe6:41.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Sati saraṇalakkhaṇā, asammohapaccupaṭṭhānā.\nTassa atītā cattāro satipaṭṭhānā padaṭṭhānaṁ.\nYathā vuttaṁ bhagavatā satindriyaṁ bhikkhave, kuhiṁ daṭṭhabbaṁ, catūsu satipaṭṭhānesu."}},{"id":"pe6:42","sourceIds":["pe6:42.1","pe6:42.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Ekaggalakkhaṇo samādhi, avikkhepapaccupaṭṭhāno, tassa cattāri ñāṇāni padaṭṭhānaṁ.\nYathā vuttaṁ bhagavatā samādhindriyaṁ, bhikkhave, kuhiṁ daṭṭhabbaṁ, catūsu jhānesu."}},{"id":"pe6:43","sourceIds":["pe6:43.1","pe6:43.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Pajānanalakkhaṇā paññā, bhūtatthasantīraṇā paccupaṭṭhānā, tassa cattāri ariyasaccāni padaṭṭhānaṁ.\nYathā vuttaṁ bhagavatā paññindriyaṁ, bhikkhave, kuhiṁ daṭṭhabbaṁ, catūsu ariyasaccesu."}},{"id":"pe6:44","sourceIds":["pe6:44.1","pe6:44.2","pe6:44.3","pe6:44.4","pe6:44.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Cattāri cakkāni patirūpadesavāso cakkaṁ, sappurisūpanissayo cakkaṁ, attasammāpaṇidhānaṁ cakkaṁ, pubbe katapuññatā cakkaṁ.\nTattha ariyasannissayalakkhaṇo patirūpadesavāso, so sappurisūpanissayassa padaṭṭhānaṁ.\nAriyasannissayalakkhaṇo sappurisūpanissayo, so attasammāpaṇidhānassa padaṭṭhānaṁ.\nSammāpaṭipattilakkhaṇaṁ attasammāpaṇidhānaṁ, taṁ puññānaṁ padaṭṭhānaṁ.\nKusaladhammopacayalakkhaṇaṁ puññaṁ, taṁ sabbasampattīnaṁ padaṭṭhānaṁ."}},{"id":"pe6:45","sourceIds":["pe6:45.1","pe6:45.2","pe6:45.3","pe6:45.4","pe6:45.5","pe6:45.6","pe6:45.7","pe6:45.8","pe6:45.9","pe6:45.10","pe6:45.11","pe6:45.12"],"kind":"text","text":{"pi":"Ekādasasīlamūlakā dhammā sīlavato avippaṭisāro bhavati …pe…\nso vimuttiñāṇadassanaṁ “nāparaṁ itthattāyā”ti pajānanā.\nTattha veramaṇilakkhaṇaṁ sīlaṁ, taṁ avippaṭisārassa padaṭṭhānaṁ.\nNa attānuvādalakkhaṇo avippaṭisāro, so pāmojjassa padaṭṭhānaṁ.\nAbhippamodanalakkhaṇaṁ pāmojjaṁ, taṁ pītiyā padaṭṭhānaṁ.\nAttamanalakkhaṇā pīti, sā passaddhiyā padaṭṭhānaṁ.\nKammaniyalakkhaṇā passaddhi, sā sukhassa padaṭṭhānaṁ.\nAbyāpādalakkhaṇaṁ sukhaṁ, taṁ samādhino padaṭṭhānaṁ.\nAvikkhepanalakkhaṇo samādhi, so yathābhūtañāṇadassanassa padaṭṭhānaṁ.\nAviparītasantīraṇalakkhaṇā paññā, sā nibbidāya padaṭṭhānaṁ anālayanalakkhaṇā nibbidā, sā virāgassa padaṭṭhānaṁ.\nAsaṅkilesalakkhaṇo virāgo, so vimuttiyā padaṭṭhānaṁ.\nAkusaladhammavivekalakkhaṇā vimutti, sā vimuttino vodānassa padaṭṭhānaṁ."}},{"id":"pe6:46","sourceIds":["pe6:46.1","pe6:46.2","pe6:46.3","pe6:46.4","pe6:46.5","pe6:46.6","pe6:46.7","pe6:46.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Catasso ariyabhūmiyo cattāri sāmaññaphalāni.\nTattha yo yathābhūtaṁ pajānāti, esā dassanabhūmi.\nSotāpattiphalañca so yathābhūtaṁ pajānitvā nibbindati, idaṁ tanukāmarāgassa padaṭṭhānaṁ byāpādānaṁ.\nSakadāgāmiphalañca saṇhaṁ virajjati, ayaṁ rāgavirāgā cetovimutti.\nAnāgāmiphalañca yaṁ avijjāvirāgā vimuccati, ayaṁ katābhūmi.\nArahattañca sāmaññaphalānīti ko vacanattho, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo sāmaññaṁ, tassetāni phalāni sāmaññaphalānīti vuccati.\nKissa brahmaññaphalānīti vuccante?\nBrahmaññaariyo aṭṭhaṅgiko maggo, tassa tāni phalānīti brahmaññaphalānīti vuccante."}},{"id":"pe6:47","sourceIds":["pe6:47.1","pe6:47.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha sotāpanno kathaṁ hoti?\nSaha saccābhisamayā ariyasāvakassa tīṇi saṁyojanāni pahīyanti sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso ca, imesaṁ tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ pahānā parikkhayā ariyasāvako hoti sotāpanno avinipātadhammo yāva dukkhassantaṁ karoti."}},{"id":"pe6:48","sourceIds":["pe6:48.1","pe6:48.2","pe6:48.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katamā sakkāyadiṭṭhi?\nAssutavā bālo puthujjano yāva ariyadhamme akovido, so rūpaṁ attato samanupassati yāva viññāṇasmiṁ attānaṁ, so imesu pañcasu khandhesu attaggāho vā attaniyaggāho vā esohamasmi ekasmiṁ vasavattiko pakkhitto anuggaho anusayanto aṅgamaṅganti parati.\nYā tathābhūtassa khanti ruci pekkhanā ākāraparivitakko diṭṭhinijjhāyanā abhippasannā, ayaṁ vuccate sakkāyadiṭṭhīti."}},{"id":"pe6:49","sourceIds":["pe6:49.1","pe6:49.2","pe6:49.3","pe6:49.4","pe6:49.5","pe6:49.6","pe6:49.7","pe6:49.8","pe6:49.9"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha pañca diṭṭhiyo ucchedaṁ bhajanti.\nKatamāyo pañca?\nRūpaṁ attato samanupassati, yāva viññāṇaṁ attato samanupassati, imāyo pañca ucchedaṁ bhajanti, avasesāyo pannarasa sassataṁ bhajanti.\nIti sakkāyadiṭṭhipahānā dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni pahīyanti.\nPahānā ucchedaṁ sassatañca na bhajati.\nIti ucchedasassatappahānā ariyasāvakassa na kiñci diṭṭhigataṁ bhavati, aññā vā lokuttarāya sammādiṭṭhiyā.\nKathaṁ pana sakkāyadiṭṭhi na bhavati?\nIdha ariyasāvako sutavā hoti, sabbo sukkapakkho kātabbo, yāva ariyadhammesu kovido rūpaṁ anattato samanupassati, yāva viññāṇaṁ …pe…\nevamassa samanupassantassa sakkāyadiṭṭhi na bhavati."}},{"id":"pe6:50","sourceIds":["pe6:50.1","pe6:50.2","pe6:50.3","pe6:50.4","pe6:50.5","pe6:50.6"],"kind":"text","text":{"pi":"Kathaṁ vicikicchā na bhavati?\nIdha ariyasāvako buddhe na kaṅkhati, na vicikicchati abhippasīdati, itipi so bhagavāti sabbaṁ.\nDhamme na kaṅkhati na vicikicchati sabbaṁ.\nYāva taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānanti, iminā dutiyena ākaṅkhiyena dhammena samannāgato hoti.\nSaṅghe na kaṅkhati …pe…\nyāva pūjā devānañca manussānañcāti, iminā tatiyena ākaṅkhiyena dhammena samannāgato hoti."}},{"id":"pe6:51","sourceIds":["pe6:51.1","pe6:51.2","pe6:51.3","pe6:51.4","pe6:51.5"],"kind":"text","text":{"pi":"Sabbe saṅkhārā dukkhāti na kaṅkhati na vicikicchati adhimuccati abhippasīdati.\nTaṇhā dukkhasamudayoti na kaṅkhati na vicikicchati.\nTaṇhānirodhā dukkhanirodhoti na kaṅkhati na vicikicchati.\nAriyo aṭṭhaṅgiko maggo dukkhanirodhagāminī paṭipadāti na kaṅkhati na vicikicchati adhimuccati abhippasīdati.\nYāva buddhe vā dhamme vā saṅghe vā dukkhe vā samudaye vā nirodhe vā magge vā kaṅkhāyanā vimati vicikicchā dvedhāpathā āsappanā parisappanā anavaṭṭhānaṁ adhiṭṭhāgamanaṁ anekaṁso anekaṁsikatā, te tassa pahīnā bhavanti paṇunnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā."}},{"id":"pe6:52","sourceIds":["pe6:52.1","pe6:52.2","pe6:52.3","pe6:52.4","pe6:52.5","pe6:52.6","pe6:52.7","pe6:52.8","pe6:52.9"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha sīlabbataparāmāso dvidhā—\nsīlassa vā suddhassa vā.\nTattha sīlassa sīlabbataparāmāso imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā tattha kapotapādāhi accharāhi saddhiṁ kīḷissāmi ramissāmi paricarissāmīti.\nYathābhūtadassananti rucivimutti rāgo rāgaparivattakā diṭṭhirūpanā passanā asantussitassa sīlabbataparāmāso.\nTattha katamo suddhassa sīlabbataparāmāso?\nIdhekacco sīlaṁ parāmasati, sīlena sujjhati, sīlena nīyati, sīlena muccati, sukhaṁ vītikkamati, dukkhaṁ vītikkamati, sukhadukkhaṁ vītikkamati anupāpuṇāti uparimena.\nTadubhayaṁ sīlavataṁ parāmasati tadubhayena sīlavatena sujjhanti muccanti nīyanti, sukhaṁ vītikkamanti, dukkhaṁ vītikkamanti, sukhadukkhaṁ vītikkamanti, anupāpuṇantīti avisucikaraṁ dhammaṁ avimuttikaraṁ dhammaṁ visucito vimuttito paccāgacchantassa yā tathābhūtassa khanti ruci mutti pekkhanā ākāraparivitakko diṭṭhinijjhāyanā passanā, ayaṁ suddhassa sīlabbataparāmāso.\nEte ubho parāmāsā ariyasāvakassa pahīnā bhavanti yāva āyatiṁ anuppādadhammā, so sīlavā bhavati ariyakantehi sīlehi samannāgato akkhaṇḍehi yāva upasamasaṁvattanikehi.\nImesaṁ tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ pahānā sutavā ariyasāvako bhavati sotāpanno avinipātadhammo, sabbaṁ."}},{"id":"pe6:53","sourceIds":["pe6:53.1","pe6:53.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Sahasaccābhisamayā, iti ko vacanattho?\nCattāro abhisamayā, pariññābhisamayo pahānābhisamayo sacchikiriyābhisamayo bhāvanābhisamayo."}},{"id":"pe6:54","sourceIds":["pe6:54.1","pe6:54.2","pe6:54.3","pe6:54.4","pe6:54.5","pe6:54.6","pe6:54.7","pe6:54.8","pe6:54.9","pe6:54.10","pe6:54.11","pe6:54.12"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha ariyasāvako dukkhaṁ pariññābhisamayena abhisameti, samudayaṁ pahānābhisamayena abhisameti, nirodhaṁ sacchikiriyābhisamayena abhisameti, maggaṁ bhāvanābhisamayena abhisameti.\nKiṅkāraṇaṁ?\nDukkhassa pariññābhisamayo, samudayassa pahānābhisamayo, nirodhassa sacchikiriyābhisamayo, maggassa bhāvanābhisamayo.\nSamathavipassanāya kathaṁ abhisameti?\nĀrammaṇe cittaṁ upanibandhetvā pañcakkhandhe dukkhato passati.\nTattha yo upanibandho, ayaṁ samatho.\nYā pariyogāhanā, ayaṁ vipassanā.\nPañcakkhandhe dukkhāti passato yo pañcakkhandhesu ālayo nikanti upagamanaṁ ajjhosānā icchā mucchā paṇidhi patthanā pahīyati.\nTattha pañcakkhandhā dukkhaṁ.\nYo tattha ālayo nikanti upagamanaṁ ajjhosānaṁ icchā mucchā paṇidhi patthanā, ayaṁ samudayo.\nYaṁ tassa pahānaṁ, so nirodho samatho vipassanā ca maggo, evaṁ tesaṁ catunnaṁ ariyasaccānaṁ ekakāle ekakkhaṇe ekacitte apubbaṁ acarimaṁ abhisamayo bhavati.\nTenāha bhagavā “sahasaccābhisamayā ariyasāvakassa tīṇi saṁyojanāni pahīyantī”ti."}},{"id":"pe6:55","sourceIds":["pe6:55.1","pe6:55.2","pe6:55.3","pe6:55.4","pe6:55.5","pe6:55.6","pe6:55.7","pe6:55.8","pe6:55.9"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha samathavipassanā yuganaddhā vattamānā ekakāle ekakkhaṇe ekacitte cattāri kiccāni karoti, dukkhaṁ pariññābhisamayena abhisameti, yāva maggaṁ bhāvanābhisamayena abhisameti.\nKiṁ kāraṇā?\nDukkhaṁ pariññābhisamayo, yāva maggaṁ bhāvanābhisamayo.\nEvaṁ diṭṭhanto yathā nāvā jalaṁ gacchantī cattāri kiccāni karoti, pārimaṁ tīraṁ pāpeti, orimaṁ tīraṁ jahati, bhāraṁ vahati, sotaṁ chindati;\nevameva samathavipassanā yuganaddhā vattamānā ekakāle ekakkhaṇe ekacitte cattāri kiccāni karoti, dukkhaṁ pariññābhisamayena abhisameti, yāva maggaṁ bhāvanābhisamayena abhisameti.\nYathā vā sūriyo udayanto ekakāle apubbaṁ acarimaṁ cattāri kiccāni karoti, andhakāraṁ vidhamati, ālokaṁ pātukaroti, rūpaṁ nidassīyati, sītaṁ pariyādiyati;\nevameva samathavipassanā yuganaddhā vattamānā ekakāle …pe…\nyathā padīpo jalanto ekakāle apubbaṁ acarimaṁ cattāri kiccāni karoti, andhakāraṁ vidhamati, ālokaṁ pātukaroti, rūpaṁ nidassīyati, upādānaṁ pariyādiyati;\nevameva samathavipassanā yuganaddhā vattamānā ekakāle …pe…."}},{"id":"pe6:56","sourceIds":["pe6:56.1","pe6:56.2","pe6:56.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Yadā ariyasāvako sotāpanno bhavati avinipātadhammo niyato yāva dukkhassantaṁ karoti, ayaṁ dassanabhūmi.\nSotāpattiphalañca sotāpattiphale ṭhito uttari samathavipassanaṁ bhāvento yuganaddhā vattamānā kāmarāgabyāpādānaṁ yebhuyyena pahānā ariyasāvako hoti.\nSakadāgāmi pariniṭṭhitattā sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karoti, ayaṁ tanubhūmi."}},{"id":"pe6:57","sourceIds":["pe6:57.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Sakadāgāmiphalañca yo sakadāgāmiphale ṭhito vipassanaṁ bhāvento kāmarāgabyāpāde sānusaye anavasesaṁ pajahati, kāmarāgabyāpādesu anavasesaṁ pahīnesu pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni pahīnāni bhavanti sakkāyadiṭṭhi sīlabbataparāmāso vicikicchā kāmacchando byāpādo ca, imesaṁ pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ pahānā ariyasāvako hoti anāgāmī tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā, ayaṁ vītarāgabhūmi."}},{"id":"pe6:58","sourceIds":["pe6:58.1","pe6:58.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Anāgāmiphalañca anāgāmiphale ṭhito uttari samathavipassanaṁ bhāvento pañca uddhambhāgiyāni saṁyojanāni pajahati rūparāgaarūparāgamānauddhaccaavijjañca.\nImesaṁ pañcannaṁ uddhambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ pahānā ariyasāvako arahā bhavati, khīṇāsavo vusitavā sammadaññāvimutto parikkhīṇabhavasaṁyojano anuppattasadattho, ayaṁ katābhūmi."}},{"id":"pe6:59","sourceIds":["pe6:59.1","pe6:59.2","pe6:59.3","pe6:59.4","pe6:59.5","pe6:59.6","pe6:59.7","pe6:59.8"],"kind":"text","text":{"pi":"Arahantova ayaṁ sopādisesā nibbānadhātu.\nTassa āyukkhayā jīvitindriyāparodhā idañca dukkhaṁ nirujjhati, aññañca dukkhaṁ na uppajjati.\nYo imassa dukkhassa nirodho vūpasamo, aññassa ca apātubhāvo, ayaṁ anupādisesā nibbānadhātu.\nImā dve nibbānadhātuyo.\nIti saccāni vuttāni.\nSaccābhisamayo vutto, kilesavavatthānaṁ vuttaṁ, pahānaṁ vuttaṁ, bhūmiyo vuttā, phalāni vuttāni, nibbānadhātuyo vuttā.\nEvamimesu vuttesu sabbabodhi vuttā bhavati.\nEttha yogo karaṇīyo."}},{"id":"pe6:60","sourceIds":["pe6:60.1","pe6:60.2","pe6:60.3","pe6:60.4","pe6:60.5","pe6:60.6","pe6:60.7"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katamāyo nava anupubbasamāpattiyo?\nCattāri jhānāni catasso ca arūpasamāpattiyo nirodhasamāpatti ca.\nTattha cattāri jhānāni katamāni?\nIdha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehīti vitthārena kātabbāni.\nTattha katamā cattāro arūpasamāpattiyo?\nVirāgino vata vattabbo, yāva nirodhasamāpatti vitthārena kātabbā.\nImāyo nava anupubbasamāpattiyo."}},{"id":"pe6:61","sourceIds":["pe6:61.1","pe6:61.2","pe6:61.3","pe6:61.4","pe6:61.5","pe6:61.6","pe6:61.7","pe6:61.8","pe6:61.9","pe6:61.10","pe6:61.11","pe6:61.12","pe6:61.13","pe6:61.14","pe6:61.15","pe6:61.16","pe6:61.17","pe6:61.18","pe6:61.19","pe6:61.20","pe6:61.21","pe6:61.22","pe6:61.23","pe6:61.24","pe6:61.25","pe6:61.26","pe6:61.27"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katamaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ?\nPañcaṅgavippayuttaṁ pañcaṅgasamannāgataṁ.\nKatamehi pañcahi aṅgehi vippayuttaṁ?\nPañcahi nīvaraṇehi.\nTattha katamāni pañca nīvaraṇāni?\nKāmacchandoti vitthāretabbo.\nTattha katamo kāmacchando?\nYo pañcasu kāmaguṇesu chandarāgo pemaṁ nikanti ajjhosānaṁ icchā mucchā patthanā apariccāgo anusayo pariyuṭṭhānaṁ, ayaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ.\nTattha katamaṁ byāpādanīvaraṇaṁ?\nYo sattesu saṅkhāresu ca āghāto …pe…\nyathā dose tathā nioṭṭhānā, ayaṁ byāpādo nīvaraṇaṁ.\nTattha katamaṁ middhaṁ?\nYā cittassa jaḷatā cittassa garuttaṁ cittassa akammaniyatā cittassa nikkhepo niddāyanā pacalikatā pacalāyanā pacalāyanaṁ, idaṁ middhaṁ.\nTattha katamaṁ thinaṁ?\nYā kāyassa thinatā jaḷatā kāyassa garuttā kāyassa appassaddhi, idaṁ thinaṁ.\nIti idañca thinaṁ purimakañca middhaṁ tadubhayaṁ thinamiddhanīvaraṇanti vuccati.\nTattha katamaṁ uddhaccaṁ?\nYo avūpasamo cittassa, idaṁ uddhaccaṁ.\nTattha katamaṁ kukkuccaṁ?\nYo cetaso vilekho alañcanā vilañcanā hadayalekho vippaṭisāro, idaṁ kukkuccaṁ.\nIti idañca kukkuccaṁ purimakañca uddhaccaṁ tadubhayaṁ uddhaccakukkuccanīvaraṇanti vuccati.\nTattha katamaṁ vicikicchānīvaraṇaṁ?\nYo buddhe vā dhamme vā saṅghe vā …pe…\nayaṁ vicikicchā.\nApi ca kho pana pañca vicikicchāyo samanantarāyikā desantarāyikā samāpattantarāyikā maggantarāyikā saggantarāyikā, imāyo pañca vicikicchāyo.\nIdha pana samāpattantarāyikā vicikicchā adhippetā.\nIme pañca nīvaraṇā."}},{"id":"pe6:62","sourceIds":["pe6:62.1","pe6:62.2","pe6:62.3","pe6:62.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha nīvaraṇānīti ko vacanattho, kuto nivārayantīti?\nSabbato kusalapakkhikā nivārayanti.\nKathaṁ nivārayanti?\nKāmacchando asubhato nivārayati, byāpādo mettāya nivārayati, thinaṁ passaddhito nivārayati, middhaṁ vīriyārambhato nivārayati, uddhaccaṁ samathato nivārayati, kukkuccaṁ avippaṭisārato nivārayati, vicikicchā paññāto paṭiccasamuppādato nivārayati."}},{"id":"pe6:63","sourceIds":["pe6:63.1","pe6:63.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Aparo pariyāyo.\nKāmacchando alobhato kusalamūlato nivārayati, byāpādo adosato nivārayati, thinamiddhaṁ samādhito nivārayati, uddhaccakukkuccaṁ satipaṭṭhānehi nivārayati, vicikicchā amohato kusalamūlato nivārayati."}},{"id":"pe6:64","sourceIds":["pe6:64.1","pe6:64.2","pe6:64.3","pe6:64.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Aparo pariyāyo.\nTayo vihārā dibbavihāro brahmavihāro ariyavihāro.\nDibbavihāro cattāri jhānāni, brahmavihāro cattāri appamāṇāni, ariyavihāro sattatiṁsa bodhipakkhiyā dhammā.\nTattha kāmacchando uddhaccaṁ kukkuccañca dibbavihāraṁ nivārayati, byāpādo brahmavihāraṁ nivārayati, thinamiddhaṁ vicikicchā ca ariyavihāraṁ nivārayati."}},{"id":"pe6:65","sourceIds":["pe6:65.1","pe6:65.2","pe6:65.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Aparo pariyāyo.\nKāmacchando byāpādo uddhaccakukkuccañca samathaṁ nivārayanti, thinamiddhaṁ vicikicchā ca vipassanaṁ nivārayanti, ato nīvaraṇanti vuccante.\nImehi pañcahi aṅgehi vippayuttaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ."}},{"id":"pe6:66","sourceIds":["pe6:66.1","pe6:66.2","pe6:66.3","pe6:66.4"],"kind":"text","text":{"pi":"Katamehi pañcahi aṅgehi sampayuttaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ?\nVitakkavicārehi pītiyā sukhena ca cittekaggatāya ca.\nImesaṁ pañcannaṁ aṅgānaṁ uppādapaṭilābhasamannāgamo sacchikiriyaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ paṭiladdhanti vuccati.\nImāni pañca aṅgāni uppādetvā viharatīti, tena vuccate paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharatīti dibbena vihārena."}},{"id":"pe6:67","sourceIds":["pe6:67.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha dutiyaṁ jhānaṁ caturaṅgasamannāgataṁ pītisukhena cittekaggatāya ajjhattaṁ sampasādanena imāni cattāri aṅgāni uppādetvā sampādetvā viharati, tena vuccati dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharatīti."}},{"id":"pe6:68","sourceIds":["pe6:68.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha pañcaṅgasamannāgataṁ tatiyaṁ jhānaṁ satiyā sampajaññena sukhena cittekaggatāya upekkhāya imāni pañcaṅgāni uppādetvā sampādetvā viharati, tena vuccati tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharatīti."}},{"id":"pe6:69","sourceIds":["pe6:69.1","pe6:69.2","pe6:69.3"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha catutthaṁ jhānaṁ caturaṅgasamannāgataṁ upekkhāya satipārisuddhiyā adukkhamasukhāya vedanāya cittekaggatā ca, imehi catūhaṅgehi samannāgataṁ catutthaṁ jhānaṁ.\nIti imesaṁ catunnaṁ aṅgānaṁ uppādo paṭilābho samannāgamo sacchikiriyā catutthaṁ jhānaṁ paṭiladdhanti vuccati.\nImāni cattāri jhānāni uppādetvā sampādetvā upasampajja viharati, tena vuccati dibbena vihārena viharatīti."}},{"id":"pe6:70","sourceIds":["pe6:70.1","pe6:70.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katamo aniccaṭṭho?\nPīḷanaṭṭho aniccaṭṭho pabhaṅgaṭṭho sampāpanaṭṭho vivekaṭṭho aniccaṭṭho, ayaṁ aniccaṭṭho."}},{"id":"pe6:71","sourceIds":["pe6:71.1","pe6:71.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katamo dukkhaṭṭho?\nPīḷanaṭṭho dukkhaṭṭho sampīḷanaṭṭho saṁvegaṭṭho byādhinaṭṭho, ayaṁ dukkhaṭṭho."}},{"id":"pe6:72","sourceIds":["pe6:72.1","pe6:72.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katamo suññaṭṭho?\nAnupalitto suññaṭṭho, asambhajanaṭṭho gatapaṭṭho vivaṭṭaṭṭho, ayaṁ suññaṭṭho."}},{"id":"pe6:73","sourceIds":["pe6:73.1","pe6:73.2"],"kind":"text","text":{"pi":"Tattha katamo anattaṭṭho?\nAnissariyaṭṭho anattaṭṭho, avasavattanaṭṭho, akāmakāriṭṭho parividaṭṭho, ayaṁ anattaṭṭhoti."}},{"id":"pe6:74","sourceIds":["pe6:74.1"],"kind":"text","text":{"pi":"Suttatthasamuccayo nāma saṁvattisantikā peṭakabhūmi samattā."}}]}],"sourceRevision":"afdafa92450cfe7573b280da50382888323666d2","sourceUrl":"https://suttacentral.net/pe6/pli/ms","licence":"CC0 1.0","licenceUrl":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","editionNote":"Full supplied source file; inherited abbreviations are preserved. Not a reconstructed expansion of every repetition. No Malay or Mandarin translation is implied."}
